III SA/Wr 414/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku adwokata E.F. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia 1. przyznać adwokatowi E.F. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wynagrodzenie w kwocie 4.981,50zł (słownie: cztery tysiące dziewięćset osiemdziesiąt jeden 50/100), w tym podatek od towarów i usług w kwocie 931,50 zł (słownie: dziewięćset trzydzieści jeden 50/100), tytułem opłaty za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną przez adwokata ustanowionego z urzędu; 2. przyznać adwokatowi E.F. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 9,70 zł (słownie: dziewięć 70/100) tytułem zwrotu niezbędnych, udokumentowanych wydatków adwokata ustanowionego z urzędu; 3. odmówić przyznania adwokatowi E. F. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu ponad kwotę przyznaną w pkt 1. i 2. sentencji postanowienia.

W sprawie, prawomocnym postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał A.B. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu wyznaczyła stronie skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata E.F.. Wyznaczony z urzędu adwokat reprezentował skarżącą w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, który wyrokiem z dnia 9 grudnia 2014 r. oddalił skargę A.B. na wyżej oznaczoną decyzję, natomiast w pkt II. tego wyroku postanowił o przyznaniu od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata E.F. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwoty 5.400 zł wraz z podatkiem VAT. Wyznaczony z urzędu adwokat sporządził i w dniu 30 stycznia 2015 r. wniósł skargę kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 grudnia 2014 r. i stawił się na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który wyrokiem z dnia 25 października 2016 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Jak wynika z akt sprawy wartość przedmiotu zaskarżenia wyniosła 54.006,38 zł, natomiast w kierowanym do pełnomocnika procesowego zawiadomieniu o terminie rozprawy Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że jego stawiennictwo jest nieobowiązkowe. W piśmie procesowym z dnia 11 października 2016 r. wyznaczony z urzędu adwokat ponowił sformułowany w skardze kasacyjnej wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym w łącznej kwocie 5.609,65 zł i oświadczył, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pełnomocnik ten wskazał, że na wyżej wskazaną łączną kwotę składa się opłata (wynagrodzenie) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w kwocie 4.981,50 zł oraz poniesione niezbędne i uzasadnione wydatki: na dojazd na rozprawę kasacyjną z Wrocławia do Warszawy w kwocie 603,45 zł, opłatę za parking w kwocie 15 zł oraz wydatki na korespondencję (listy wysłane do skarżącej) – 9,70 zł. W treści skargi kasacyjnej wyznaczony z urzędu adwokat uzasadniał swoje żądanie przyznania wynagrodzenia w wysokości 150% stawki minimalnej. W załączeniu do pisma procesowego z dnia 6 marca 2017 r. występujący z urzędu adwokat przesłał dowód uiszczenia opłat pocztowych tytułem korespondencji nadawanej do skarżącej w łącznej kwocie 9,70 zł oraz dowody zakupu paliwa i uiszczenia opłaty za parkowanie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity w Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm. – dalej Rozporządzenie) w § 19 wprowadziło zasadę, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5, oraz niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Z kolei w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a, b, c i d Rozporządzenia ustalone zostały stawki minimalne za konkretne czynności procesowe w drugiej instancji postępowania przed sądem administracyjnym. Przepis ten przewiduje odpowiednie stawki za: sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, bądź tylko udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 Rozporządzenia). W sprawie wyznaczony dla strony skarżącej adwokat sporządził i wniósł skargę kasacyjną oraz wziął udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Dlatego zastosowanie w sprawie znajduje § 18 ust. 1 pkt 2) lit. a Rozporządzenia, zgodnie z którym stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym 75% stawki minimalnej określonej w pkt 1), a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 100 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Z przywołanego przepisu Rozporządzenia wynika, że w ramach tej samej jednostki redakcyjnej (§ 18 ust. 1 pkt 2) lit. a) przewidziane zostały dwie hipotezy, do których zastosowanie mają różne zasady określania wysokości wynagrodzenia adwokata działającego w postępowaniu przed sądem administracyjnym drugiej instancji z urzędu. Pierwsza z nich to sytuacja, w której adwokat nie prowadził sprawy przed sądem administracyjnym pierwszej instancji, stanowi podstawę do żądania wynagrodzenia w wysokości 100% stawki minimalnej określonej w § 18 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia. Druga hipoteza wynikająca z analizowanego przepisu prawa obejmuje wszystkie sytuacje oprócz rozważanej w ramach pierwszej hipotezy, w ramach których pełnomocnik sporządził i wniósł skargę kasacyjną oraz uczestniczył w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, i uzasadnia żądanie przez niego wynagrodzenia w wysokości 75% stawki minimalnej określonej w § 18 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia. Z uwagi na fakt, że w sprawie adwokat, który sporządził i wniósł skargę kasacyj-ną oraz brał udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, występował w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jego wynagrodzenie należało określić według zasady przyjętej dla drugiej z rozważanych wyżej hipotez, tj. w wysokości 75% stawki minimalnej określonej w Rozporządzeniu. Stawka ta w niniejszej sprawie, uwzględniając wartość przedmiot sporu - 54.006,38 zł, wynosi 3.600 zł (§ 6 pkt 6) Rozporządzenia), a w konsekwencji wynagrodzenie adwokata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym – 2.700 zł (75% kwoty 3.600 zł). Przy tym za uzasadnione nakładem pracy, skomplikowanym charakterem sprawy dotyczącej płatności rolnośrodowiskowych i przyczynieniem się do rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny II instancji na korzyść skarżącej referendarz sądowy uznał podwyższenie tej opłaty (wynagrodzenia) do dopuszczonej przepisem § 2 ust. 1 Rozporządzenia wysokości 150% stawki minimalnej – 4.050 zł (150% kwoty 2.700 zł). Stosownie do § 2 ust. 3 Rozporządzenia w sprawach, których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu opłaty, o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Ponieważ stawka podatku od towarów i usług wynosi 23% (art. 5 ust. 1 pkt 1) w zw. z art. 8 ust. 1, art. 41 ust. 1 i art. 146a pkt 1) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity w Dz. U. 2017 r. poz. 1221 ze zm.) podatek, o który podwyższeniu podlega wynagrodzenie adwokata, wynosi w sprawie 931,50 zł (23% kwoty 4.050 zł). Reasumując, referendarz sądowy postanowił przyznać ustanowionemu z urzędu adwokatowi wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym powiększone o stawkę podatku od towarów i usług w łącznej kwocie 4.981,50 zł (słownie: cztery tysiące dziewięćset osiemdziesiąt jeden 50/100), na którą to kwotę składają się: wynagrodzenie – 4.050 zł oraz podatek od towarów i usług – 931,50 zł. Rozstrzygnięcie w tym zakresie zawarte zostało w punkcie 1. sentencji postanowienia. Nadto, mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności referendarz sądowy uznał, że pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie z urzędu należy zwrócić udokumentowany niezbędny wydatek (koszty opłaty pocztowej), tj. kwotę łącznie 9,70 zł, o czym orzekł, na podstawie § 19 pkt 2) Rozporządzenia, w punkcie 2. sentencji postanowienia. Natomiast wniosek pełnomocnika strony skarżącej o zwrot wydatków w zakresie przekraczającym wyżej wskazaną kwotę, tj. żądanie zwrotu kosztu dojazdu na posiedzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na który składa się cena zakupu paliwa oraz opłata parkingowa, jest nieuzasadniony. Zauważyć należy, że przepis § 18 ust. 1 pkt 2) lit. a Rozporządzenia przewiduje podwyższoną stawkę opłaty za zastępstwo procesowe, którą należy przyznać pełnomocnikowi z urzędu, który weźmie udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz sporządził i wniósł skargę kasacyjną, w porównaniu z opłatą za samo sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Uregulowanie to winno się interpretować w ten sposób, że podwyższona stawka opłaty rekompensować ma koszty poniesione przez pełnomocnika w zakresie udziału w rozprawie. W przypadku, gdy wiadomo, że koszty te (np. z uwagi na odległość między kancelarią pełnomocnika i siedzibą Sądu) będą wyższe niż przewidziane w Rozporządzeniu wynagrodzenie (opłata), racjonalne powinno być rozważenie przez takiego pełnomocnika skorzystania, w trybie przewidzianym w art. 253 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub w drodze substytucji, wyznaczenia pełnomocnika, który wykonuje zawód adwokata w miejscowości, gdzie ma siedzibę Sąd rozpoznający sprawę. Ponieważ występujący w sprawie adwokat A.B. zdecydował się z takiej możliwości nie korzystać, za niedopuszczalne uznał referendarz sądowy obciążanie Skarbu Państwa skutkiem tej decyzji w postaci ponoszenia kosztów przejazdu pełnomocnika do siedziby sądu administracyjnego drugiej instancji. Dodatkowo, nawet jeśli teoretycznie przyjąć, że koszt dojazdu na posiedzenie był wydatkiem związanym z wykonywaniem czynności pomocy prawnej, to zgodnie z przepisami Rozporządzenia wydatek taki musiałby spełniać przesłankę niezbędności. W ocenie referendarza sądowego wydatek na dojazd pełnomocnika z Wrocławia na rozprawę w Warszawie mimo, że istnieje możliwość wykonania ciążącego na pełnomocniku ustanowionym z urzędu obowiązku świadczenia pomocy prawnej w drodze zawnioskowania o wyznaczenie z urzędu lub udzielenia substytucji pełnomocnikowi prowadzącemu kancelarię w siedzibie Sądu (Warszawa), nie spełnia warunku niezbędności. Dla tych powodów referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskowanych kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu ponad opłatę za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną przez adwokata ustanowionego z urzędu (pkt 1. sentencji postanowienia) oraz ponad zwrot niezbędnych, udokumentowanych wydatków adwokata ustanowionego z urzędu na usługi pocztowe (pkt 2. sentencji postanowienia), o czym orzekł w pkt 3. sentencji postanowienia. Postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu znajduje w sprawie oparcie w wyżej wskazanych przepisach prawa, § 22 i 24 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714), § 22 i 23 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801ze zm.) oraz w art. 258 § 1 i § 2 pkt 8) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.