III SA/Wr 410/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant st. specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 8 września 2023 r. nr 0201-IEE2.7192.57.2023.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości.

Przedmiotem skargi J. K. (dalej: skarżący, strona) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ odwoławczy) z dnia 10 listopada 2023 r., nr 0201-IEEE2.7192.57.2023.2, utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu (dalej: Dyrektor ZUS, organ egzekucyjny) z 12 lipca 2023 r. nr 470000/71/2023-RED-EG-POST-379 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor ZUS prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Skarżący pismem z 25 maja 2023 r. zwrócił się do Dyrektora ZUS o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołując się na przedawnienie obowiązku określonego w powyższych tytułach egzekucyjnych. Organ egzekucyjny wskazanym wyżej postanowieniem z 12 lipca 2023 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że tytuły wykonawcze zostały skarżącemu skutecznie doręczone 30 czerwca 2004 r. i 22 października 2007 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] Oddział we W., co spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia dochodzonych na ich podstawie należności i termin ten pozostaje nadal zawieszony. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący ponownie wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wskazał, że należności z tytułu FUS i FUZ za okresy od grudnia 2003 r. do marca 2004 r., FUZ za okresy od sierpnia 2005 do grudnia 2005 oraz FP i FGŚP za okresy: grudzień 2003 r., luty i marzec 2004 r. były przedmiotem innego postępowania egzekucyjnego, które zostało zakończone. Zaprzeczył też, że osobiście odebrał w dniu 30 czerwca 2004 r. przesyłkę pocztową wysłaną na adres: [...] we W. i zwrócił uwagę, że zgodnie z informacją ZUS to postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Stwierdził, że nigdy nie otrzymał tytułów wykonawczych wysłanych na ul. [...] we W., gdyż nigdy tam nie mieszkał, a działalność gospodarczą zgłoszoną pod tym adresem zakończył i wyrejestrował w lutym 2008 r., o czym zawiadomił Dyrektora ZUS i GUS. Skarżonym obecnie postanowieniem z u września 2023 r. DIAS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 59 § 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 479 i zm. dalej - u.p.e.a.,. w brzmieniu stosowanym do spraw wszczętych i niezakończonych przed 30 lipca 2020 r.), w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2 organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. Organ egzekucyjny ma obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne, gdy pojawią się przeszkody o charakterze trwałym, które uniemożliwiają lub czynią niecelowym dalsze prowadzenie egzekucji. Katalog przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego zawarty jest w art. 59 § 1 u.p.e.a. i ma charakter obligatoryjny. W sytuacji, gdy zaistnieje jakakolwiek z przestawionych tam przesłanek postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu bez względu na to, czy przesłanki te zostaną stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów. Organ egzekucyjny nie ma w tym zakresie żadnego wyboru. Postępowanie egzekucyjne nie może być kontynuowane. Jedną z okoliczności wymienionych w art. 59 u.p.e.a. (w brzmieniu sprzed nowelizacji), które przesądzają o konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przedawnienie należności. Właśnie tę okoliczność przywołał skarżący jako uzasadnienie swojego żądania. Zarzut skarżącego w tym zakresie jest jednak niezasadny. Zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia pozostaje zawieszony poprzez podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. W omawianej sprawie zawieszenie to trwa: - od 30 czerwca 2004 roku - poprzez doręczenie skarżącemu zawiadomienia o zajęciu z 25 czerwca 2004 r., które skarżący odebrał osobiście -- dot. tytułów wykonawczych: od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], - od 22 października 2007 roku - doręczenie odpisów TW przez poborcę skarbowego, o czym świadczy podpis skarżącego - dot. tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...]. Wskazany przez stronę fakt zamknięcia rachunku bankowego w 2004 r. oraz wyrejestrowanie działalności gospodarczej w 2008 r. nie ma znaczenia w sprawie. Dodatkowo podnoszony zarzut o braku doręczania korespondencji na właściwy adres jest nieuzasadniony. W aktach sprawy znajdują się natomiast dowody potwierdzające osobiste odebranie korespondencji przez skarżącego. Dokonane czynności skutecznie zawiesiły zatem bieg terminu przedawnienia, który to stan zawieszenia trwa nadal. W skardze wniesionej do tutejszego Sądu skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienie wydane zostało w wyniku naruszenia norm prawa administracyjnego, a w szczególności art. 59 u.p.e.a. oraz art. 24 ust. 4 i art. 27 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię, jak i błąd w ocenie zebranego materiału dowodowego przez mylne przyjęcie, że nie zachodzi przypadek przedawnienia. Wniósł o uchylenie bądź zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie prowadzonych na podstawie ww. tytułów wykonawczych postępowań egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., Nr 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634)- dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Podstawą uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji, postanowienia lub aktu może być, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a, naruszenie przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, jak również wydanego w niniejszej sprawie postanowienia organu egzekucyjnego Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem akty te wydane zostały zgodnie z prawem. Wskazane na wstępie tytuły wykonawcze, na podstawie których Dyrektor ZUS prowadził postępowanie egzekucyjne, którego umorzenia domaga się skarżący, dotyczyły należności składkowych za okres od grudnia 2003 r. (najstarsza zaległość – z tytułu FUS za grudzień 2012 r., objęta tytułem wykonawczym [...]) do grudnia 2005 r. (FUZ za grudzień 2005, objęta tytułem wykonawczym [...]). Zagadnienie przedawnienia należności składkowych zostało uregulowane w art. 24 ustawy z 13 października 1998 r. (Dz. U z 2024 r., poz. 497) – dalej: u.s.u.s., który na przestrzeni lat ulegał kilkukrotnym zmianom. W okresie od 1 stycznia 2003 r. do 1 stycznia 2012 r. u.s.u.s. przewidywała 10-letni termin przedawnienia należności składkowych, liczony od dnia, w którym stały się wymagalne. Przewidziany obecnie 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., poz. 1378). Zarazem w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (a więc jak w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). W przypadku należności objętych wskazanymi na wstępie tytułami wykonawczymi – dotyczących okresu od grudnia 2003 r. do grudnia 2005 r. wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy więc od tego, który z nich upłynie wcześniej. Przy tym dla oceny upływu terminu przedawnienia - a w konsekwencji także więc wyboru znajdujących zastosowanie regulacji prawnych - istotne jest ustalenie, czy i kiedy miały miejsce zdarzenia skutkujące przerwami lub zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. W brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2004 r. art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przewidywał, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast w okresie od 1 lipca 2004 r. do 1 stycznia 2022 r. przepis ten stanowił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przepis w tym brzmieniu znajduje nadal zastosowanie do egzekucji ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2022 r. (art. 13 pkt 1 ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2021 r., poz. 1621) W rozpoznawanej sprawie w dniu 30 czerwca 2004 r. zostały doręczone skarżącemu, wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, tytuły wykonawcze dotyczące należności składkowych za okres od grudnia 2003 do marca 2004 r (objęte tytułami wykonawczymi wymienionymi w tabeli na str. 4 zaskarżonej decyzji – "Pierwsza grupa zaległości"). Ich odbiór skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem na zwrotnym poświadczeniu odbioru (karta 9) – co w świetle brzmienia art. 26 § 1 , 4 i 5 ustawy z 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oznacza, że dacie tej doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji także do zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności. Podnoszona przez stronę w toku postępowania okoliczność, że nie odebrał przesyłki adresem: [...] we W. pozostaje zatem w sprzeczności z dowodami znajdującymi się w aktach sprawy, z których wynika, że po pierwotnie bezskutecznej próbie doręczenia pod tym adresem przesyłki w lutym 2004 r., tytuły wykonawcze wystawione w maju 2004 r. wraz zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku w Banku [...] SA [...] Oddział we W. z 25 czerwca 2004 r. zostały faktycznie odebrane przez skarżącego 30 czerwca 2004 r. Natomiast w przypadku zaległości składkowych dotyczących FUZ za miesiące od sierpnia do grudnia 2005 r. (objęte tytułami wykonawczymi wymienionymi w tabeli na str. 4 zaskarżonej decyzji – "Druga grupa zaległości"), tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostały doręczone skarżącemu osobiście przez poborcę skarbowego 22 października 2007 r., a ich odbiór potwierdził on własnoręcznym podpisem na dokumentach tytułów wykonawczych (karty 96,101,104,106, 111 akt administracyjnych). Tym samym w przypadku wszystkich ww. zaległości bieg terminu przedawnienia został skutecznie zawieszony i pozostawał zawieszony w dniu 1 stycznia 2012 r., w której to dacie doszło do zmiany terminu przedawnienia należności składkowych z 10 na 5 lat. Akta sprawy nie dają również podstawy do stwierdzenia, że termin ten wznowił bieg w jakimkolwiek momencie poprzedzającym wydanie zaskarżonego postanowienia. Z akt tych wynika co prawda, że w dniu 29 grudnia 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław-Psie Pole wydał postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi postepowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności za 2005 i 2006 r., jednak wymienione w nim tytuły wykonawcze nie są tymi, które wymieniono w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 25 czerwca 2004 i które – zgodnie z zapisami na zwrotnym potwierdzeniu odbioru – doręczono stronie 30 czerwca 2004 r. Istotnie musiało zatem dojść do umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności składkowych za wskazane okresy (2005 i 2006 r.), jednak nie były to należności z tytułu FUS, FUZ oraz FP i FGŚP za okresy dotyczące 2003 i 2004 r., dochodzone na podstawie wymienionych w skarżonej decyzji tytułów wykonawczych. Ponadto w dniu 18 czerwca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...],[...],[...],[...],[...],[...], od [...] do [...], od [...] do [...],[...],[...]. obejmujące zaległości z tytułu składek: FUS za okresy od 12-2003 do 03-2004; FUZ za okresy od 12.2003 do 03-2004, i od 08-2005 do 12-2005; FPiFGŚP za okresy 12-2003, od 02-2004 do 03-2004. Z uwagi jednak na to, że obejmowały one te same należności, co objęte tytułami wykonawczymi wymienionymi na wstępie ([...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]), postępowanie wszczęte na podstawie tytułów wystawionych 18 czerwca 2018 r. zostało umorzone. Powyższe pozwoliło wyeliminować wadliwość polegającą na wszczęciu egzekucji w stosunku do zobowiązań, w stosunku do których toczyło się już postępowanie egzekucyjne, nie wpłynęło natomiast na bieg terminu przedawnienia powyższych zobowiązań, który nadal pozostawał zawieszony w związku z brakiem zakończenia postępowań egzekucyjnych wszczętych odpowiednio 30 czerwca 2004 r. oraz 22 października 2007 r. Mając na uwadze powyższe organ egzekucyjny, a za nim DIAS prawidłowo oceniły, że nie zachodziły w niniejszej sprawie przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie dochodzonego obowiązku. Wskazać w tym miejscu należy, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 poz.2070). Zgodnie bowiem z regulacją przejściową (art.13) przepisy dotychczasowe stosuje się do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 59 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu sprzed nowelizacji, postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Z przyczyn wyjaśnionych powyżej należy stwierdzić, że prawidło organy oceniły, że nie doszło w niniejszej sprawie do przedawnienia zobowiązań objętych wskazanymi na wstępie tytułami wykonawczymi , a zatem nie zachodziła przesłanka, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nie budzi także zastrzeżeń Sądu ocena pozostałych przesłanek zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie, jak również poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie naruszają przepisów prawa, wobec czego skargę należało na p[odstawie art. 151 p.p.s.a. oddalić jako bezzasadną.