III SA/Wr 383/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak, Sędzia WSA Anetta Chołuj, Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Protokolant referent Aneta Szmyt, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia[...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego K. nr [...] z dnia [...] października 2017 r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Skarżoną decyzją - po rozpatrzeniu odwołania T. G. (dalej: skarżący) -Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Starosty K. (dalej: Starosta), mocą której na skarżącego nałożono obowiązek zapłaty kwoty 11.366 zł, tytułem obciążenia go kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu marki [...] (dalej: pojazd). Jako podstawę prawną decyzji podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: K.p.a.) oraz art. 130a ust. 10h i 10j ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1260 ze zm. - dalej: u.P.r.d.). Z akt sprawy wynika, że [...] września 2015 r. - na podstawie wydanej przez Policję dyspozycji - w/w pojazd usunięto z drogi i przewieziono na parking strzeżony. Według ustaleń Starosty, pojazd - w dacie wydania dyspozycji usunięcia - stanowił własność skarżącego. Starosta wezwał skarżącego do odebrania pojazdu oraz poinformował o skutkach jego nieodebrania. Wskazał, że termin ustawowy, tj. 3 miesiące od daty usunięcia pojazdu z drogi, upłynął [...] grudnia 2015 r. Dalej, Starosta wystąpił do Sądu Rejonowego (dalej: SR) z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Powiatu. Postanowieniem z [...] maja 2016 r., SR orzekł o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu, które to postanowienie stało się prawomocne [...] czerwca 2016 r. Następnie dokonano likwidacji ruchomości, przekazując ją do stacji demontażu pojazdów. Starosta wyliczył, że koszty usunięcia i przechowywania pojazdu wynoszą 11.366 zł. Powyższe usankcjonował w skierowanej do skarżącego decyzji. W odwołaniu skarżący dowodził, że - [...] grudnia 2013 r. - sprzedał pojazd B. P., na dowód czego okazał kopię umowy sprzedaży. Poinformował, że złożył w SR wniosek o wznowienie postępowania w przedmiocie przepadku pojazdu. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, SKO utrzymało decyzję Starosty w mocy. Pierwotnie, Kolegium powołało podstawę prawną decyzji, tj. art. 130a ust. 2, 4, 5c, 5f, 6, 7, 10, 10a, 10e, 10h, 10i, 10j i 10k u.P.r.d. Następnie stwierdziło, że w sprawie zaistniały faktyczno-prawne podstawy do obciążenia skarżącego kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu. Uznało, że - w chwili wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi publicznej - właścicielem pojazdu był skarżący, który nie odebrał pojazdu w terminie 3 miesięcy, w konsekwencji czego doszło ostatecznie do wydania orzeczenia o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu. Kontynuowało, że - orzekając o przepadku pojazdu - SR przyjął, że usunięcie pojazdu z drogi było zasadne i że spełniono wszystkie warunki do orzeczenia przepadku. Podkreśliło, że organy administracji nie są uprawnione do kwestionowania ustaleń Sądu. Jako bezzasadne, oceniło SKO zarzuty odwołania. Podało, że - w postępowaniu w przedmiocie przepadku pojazdu - SR badał kwestię własności pojazdu i czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne, czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności i czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Motywowało, że uprawomocnienie się postanowienia Sądu o przepadku pojazdu oznacza, że zostały dochowane reguły procesowe związane z czynnościami Policji i właściwego Starosty, prowadzącymi do usunięcia i przechowywania pojazdu - także w zakresie własności pojazdu. Podkreśliło, że - zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c. - orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (postanowienie o przepadku pojazdu ma charakter prejudycjalny dla sprawy własności pojazdu). Dodało, że inne sądy, organy państwowe i organy administracji publicznej, rozstrzygające w sprawach innych niż karne (§ 2), są związane prejudycjalnie, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej (także odmiennych ustaleń faktycznych) roszczenia niż zawarta w prejudykacie. Na poparcie swoich racji SKO powołało stanowisko Sądu Najwyższego. Zdaniem SKO, jeżeli - orzekając przepadek pojazdu - SR ustalił, że jego właścicielem jest skarżący, to orzekające w sprawie organy administracji nie mogą zanegować tych ustaleń sądu powszechnego, albowiem stanowiłoby to naruszenie art. 365 K.p.c. SKO zaznaczyło, że skarżący był uczestnikiem postępowania w przedmiocie przepadku pojazdu i na żadnym etapie tego postępowania przed sądem powszechnym nie zgłosił zarzutów odnośnie prawa własności pojazdu. Nadto, zgodnie z art. 78 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, jako właściciel pojazdu zarejestrowanego, był obowiązany zawiadomić - w terminie nieprzekraczającym 30 dni - Starostę o fakcie zbycia pojazdu, którego to obowiązku nie dopełnił. W opinii SKO, przedłożona przez skarżącego kserokopia umowy sprzedaży pojazdu stanowi dokument prywatny i nie może podważyć ustaleń sądu powszechnego, zawartych w prawomocnym orzeczeniu. Mając na uwadze powyższe, uwzględniając orzecznictwo sądowe, w tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 15 lutego 2018 r. (III SA/Wr 835/17), skład orzekający Kolegium nie podzielił poglądu innych składów orzekających, wyrażonego w poprzednich zapadłych w tej sprawie decyzjach uchylających decyzję Starosty i przekazujących sprawę do ponownego rozpoznania celem ustalenia faktycznego właściciela spornego pojazdu. Wskazał, że Starosta przesłuchał, jako świadka, B. P., która zaprzeczyła, aby zawarła umowę sprzedaży, na którą powołuje się skarżący. W skardze (nazwanej odwołaniem), skarżący stwierdził, że sporne auto sprzedał K. P. [...] lipca 2015 r. i że - faktycznie - nie zgłosił tej sprzedaży do Starostwa. Wskazał, że w momencie zatrzymania pojazdu ([...] września 2015 r.) przez Policję jego kierującym był K. P., który prowadził pojazd będąc pod wpływem alkoholu i który był już wówczas jego właścicielem. Podniósł, że właściwą umowę kupna-sprzedaży pojazdu przedstawił w momencie jej odnalezienia. Dowodził, że jego stanowisko potwierdziła - przesłuchana jako świadek - żona K. P., tj. B. P. Nadmienił, że K. P. wykupił ubezpieczenie pojazdu, co - jego zdaniem - także dowodzi, że był on jego właścicielem. Podsumował, że to nie on winien być obciążony przedmiotowymi kosztami. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 130a ust. 2 i 2a u.P.r.d., pojazd może być usunięty z drogi na koszt właściciela, jeżeli nie ma możliwości zabezpieczenia go w inny sposób, w przypadku gdy: 1) kierowała nim osoba: a) znajdująca się w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu; b) nieposiadająca przy sobie dokumentów uprawniających do kierowania lub używania pojazdu; 2) jego stan techniczny zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego, powoduje uszkodzenie drogi albo narusza wymagania ochrony środowiska. Od usunięcia pojazdu odstępuje się, jeżeli przed wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu lub w trakcie usuwania pojazdu ustaną przyczyny jego usunięcia. Jeżeli wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu w przypadkach, o których mowa w ust. 1-2, spowodowało powstanie kosztów, do ich pokrycia jest obowiązany właściciel pojazdu. Przepis ust. 10i stosuje się odpowiednio Wedle ust. 4 pkt 1, w sytuacjach, o których mowa w ust. 1-3, dyspozycję przemieszczenia lub usunięcia pojazdu z drogi wydaje policjant. Stosownie do ust. 5c, pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych m.in. w ust. 1-2 umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie, z uwzględnieniem ust. 7. W myśl ust. 10 i 10a, starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Starosta występuje z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia. Przepis ust. 10e stanowi, że w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Do wykonania orzeczenia sądu o przepadku pojazdu jest obowiązany starosta. Wykonanie orzeczenia następuje w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 10e). Koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta (ust. 10h). Jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h (ust. 10i). Termin płatności należności ustalonych decyzją, o której mowa w ust. 10h, wynosi 30 dni od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna. Odsetki ustawowe za opóźnienie nalicza się od dnia następującego po upływie terminu płatności. Należności te wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 10j). Sąd w składzie orzekającym w sprawie stwierdził, że prawomocne - z dniem [...] czerwca 2016 r. - postanowienie SR, mocą którego orzeczono o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu i w sentencji którego wskazano, że ów przepadek obejmuje pojazd stanowiący własność skarżącego (zarazem strony postępowania, na którą nałożono obowiązek poniesienia kosztów usunięcia i przechowywania pojazdu), nie przesądza ostatecznie, kto - w dacie wydania dyspozycji usunięcia tego pojazdu z drogi publicznej - był jego właścicielem. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym (wyrok I OSK 2348/16, z 7 sierpnia 2018 r., dostępny: CBOSA), Sąd przyjął zatem, że nie jest uzasadniony pogląd, iż w/w postanowienie SR jest wiążące - zgodnie z art. 365 K.p.c. - w takim zakresie, że przesądza, iż właścicielem pojazdu - w chwili wydania dyspozycji o jego usunięciu z drogi - był skarżący. Sąd uznał, że prawomocność materialna sentencji postanowienia SR (jej przedmiot) dotyczy jedynie ostatecznego rezultatu rozstrzygnięcia a nie przesłanek, które do niego doprowadziły (tak: WSA w Poznaniu w wyroku z 2 czerwca 2016 r., III SA/Po 388/15, dostępny: j/w). Walor prawomocnego rozstrzygnięcia, zawartego w postanowieniu SR, obejmował przepadek rzeczy (pojazdu). Nie miało ono zatem charakteru ustalającego. Postanowienie o orzeczeniu przepadku dotyczy faktu przejścia własności rzeczy na rzecz powiatu. Celem takiego orzeczenia nie było natomiast wiążące ustalenie pozostałych kwestii właścicielskich - tym bardziej, że - zgodnie z art. 130a ust. 10d u.P.r.d. - możliwe jest orzeczenie przepadku także pojazdu, w stosunku do którego nie ustalono właściciela, ani osoby uprawnionej. Takie rozwiązanie jest możliwe dlatego, że nabycie prawa własności przez powiat, które następuje na podstawie konstytutywnego orzeczenia sądu o przepadku, jest nabyciem pierwotnym a nie pochodnym (tak: wyrok NSA z 20 kwietnia 2016 r., I OSK 544/16, dostępny: j/w). Przepis art. 130a ust. 10e u.p.r.d. określa granice kognicji Sądu w sprawach o przepadek pojazdu. W tych sprawach Sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Inne są więc przesłanki rozstrzygania w sprawie przepadku pojazdu, inne zaś w sprawie ponoszenia kosztów usunięcia, przechowywania, oszacowania, zniszczenia pojazdu. Przyjmując - jako podstawę dla ustalenia prawa własności spornego pojazdu - postanowienie SR, SKO nie ustaliło, czy skarżący był faktycznie właścicielem pojazdu w dacie wydania dyspozycji o jego usunięciu z drogi, tj. [...] września 2015 r. Jego status, jako faktycznego właściciela w tej dacie, budzi natomiast wątpliwości w kontekście zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj.: 1) polisa ubezpieczeniowa tego pojazdu zawarta została [...] lipca 2015 r. na nazwisko K. P. (poz. 5 akt administracyjnych); 2) treść zeznań/wyjaśnień B. P. potwierdza, że pojazd kupił jej mąż K. P. (poz. 38 i 65 akt administracyjnych); 3) umowa kupna-sprzedaży z [...] lipca 2015 r., zawarta między skarżącym i K. P., dokumentuje nabycie pojazdu przez K. P. (poz. 66 akt administracyjnych); 4) pismo Komendanta Powiatowego Policji w K. G. z [...] grudnia 2016 r. informuje, że kierującym pojazdem w dniu [...] września 2015 r. był K. P. (poz. 52 akt administracyjnych). Należy zaakcentować, że - w rozpoznawanej sprawie - organy administracji pierwotnie realizowały czynności ukierunkowane na ustalenie faktycznego właściciela pojazdu (prezentowały stanowisko zgodne ze stanowiskiem tut. Sądu), prowadząc w tym zakresie postępowanie dowodowo-wyjaśniające (m.in. przesłuchując świadków, analizując umowy sprzedaży). Występujące w tym przedmiocie braki dowodowe SKO sankcjonowało, wydając decyzje (datowane na [...] października 2016 r. i [...] lutego 2017 r.) uchylające decyzje organu I instancji i nakazujące ustalenie właściciela spornego pojazdu na dzień [...] września 2015 r. W tym stanie rzeczy - zdaniem Sądu - dokonana przez organy administracji ocena stanu faktycznego jest przedwczesna a podjęte przez nie decyzje naruszają prawo. W szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 130a ust. 10h w zw. z ust. 10 u.P.r.d. Do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na weryfikację twierdzeń skarżącego i ustalenie faktycznego właściciela pojazdu w dniu [...] września 2015 r. Dopiero w wyniku jednoznacznego ustalenia, kto był właścicielem przedmiotowego pojazdu w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia z drogi, możliwe będzie wydanie rozstrzygnięcia nakładającego na konkretny podmiot obowiązek zapłaty kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem pojazdu oraz przedstawienie stanowiska organu w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 K.p.a. i nie naruszającym zasady przekonywania z art. 11 K.p.a. Na marginesie tylko Sąd zauważa, że skoro w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu K. P., to należało zastosować przepis art. 130a ust. 10i u.P.r.d. i orzec, że jest on zobowiązany solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h. Rozstrzygając w sprawie w sposób j/w, Sąd w składzie orzekającym jest świadomy, że w orzecznictwie istnieją rozbieżności co do związania stanowiskiem sądu powszechnego, wyrażonym na podstawie art. 130a ust. 10e u.P.r.d. Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa materialnego i procesowego, Sąd - uwzględniając regulacje art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 1 tej ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien zrealizować wskazania Sądu i ustalić faktycznego właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia z drogi.