III SA/Wr 240/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska – Wojnar (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Kuczyńska – Szczytkowska, po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 6 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr 430000/71/400881/2024/U w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie ostatniej raty układu ratalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 stycznia 2025 r., nr 430000/71/400881/2024/U; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

P. K. (dalej: skarżący, strona skarżąca) wnioskiem z dnia 22 lipca 2024 r. (data wpływu do organu) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS, Zakład) o umorzenie 70% należności z tytułu składek wynikających z ostatniej raty układu ratalnego zawartego w dniu 23 lutego 2018 r. Decyzją z dnia 11 września 2024 r. nr 1876/2024 organ odmówił umorzenia 70% należności z tytułu składek wynikających z ostatniej raty układu ratalnego zawartego w dniu 23 lutego 2018 r. w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 8.314,23 zł za okresy w latach 2011 do 2015 r. W wyniku wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 5 listopada 2024 r. nr UP-741/2024 Zakład utrzymał w mocy powyżej wskazaną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podtrzymano stanowisko zawarte w decyzji z dnia 11 września 2024 r. (nr 1876/2024), podnosząc, że ocena przesłanek umorzenia dokonana przez organ jest prawidłowa. Wyrokiem z dnia 4 maja 2025 r. w sprawie III SA/Wr 4/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę strony na powyższą decyzję ZUS. Wyrok ten na dzień wydawania niniejszego orzeczenia był już prawomocny. Niezależnie od powyższego, skarżący wnioskiem z dnia 19 listopada 2024 r. ponownie zwrócił się o umorzenie ostatniej raty układu ratalnego. Organ decyzją z dnia 27 stycznia 2025 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie powyższego wniosku, z uwagi na to, że złożony wniosek – zdaniem organu – obejmował należności będące przedmiotem wskazanych wyżej decyzji z dnia 11 września 2024 r. oraz 5 listopada 2024 r., a niedopuszczalne jest prowadzenie równoległych postępowań dotyczących tych samych należności. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, decyzją z dnia 11 kwietnia 2025 r. ZUS utrzymał powyższą decyzję w mocy. W treści decyzji powołano się na treść art. 61a § 1 k.p.a., uznając, że stan zawisłości sprawy w postępowaniu wszczętym uprzednio lub istnienie w obrocie prawnych decyzji rozstrzygającej sprawę stanowi inną uzasadnioną przyczynę, o której mowa w tym przepisie. W skardze na wyżej wymienioną decyzję, strona wniosła o jej uchylenie oraz rozważenie uchylenia decyzji ZUS z dnia 27 stycznia 2025 r., jak również o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie następujących przepisów prawa: - art. 7 i 77 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, polegającą na uznaniu, iż postępowanie dotyczy sprawy już rozstrzygniętej, podczas gdy wniosek dotyczy umorzenia ostatniej raty wynikającej z aneksu zawartego przez stronę w dniu 13 września 2024 r., a co za tym idzie, zmianie uległa wysokość zadłużenia wnioskodawcy; - art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, polegającej na błędnym uznaniu, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania, podczas gdy prawidłowa ocena tego materiału prowadzi do wniosku, że nie zachodzą przesłanki uniemożliwiające wszczęcie i prowadzenie postępowania o umorzenie 70% należności z tytułu ostatniej raty układu ratalnego; - art. 61 § 1 k.p.a. polegające na błędnym zastosowaniu tego przepisu w sytuacji, gdy nie zachodzą przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania z uwagi na niewystąpienie przesłanki przedmiotowej, bowiem wniosek o umorzenie ostatniej raty układu ratalnego z dnia 19 listopada 2024 r. dotyczy umowy ratalnej zmienionej na podstawie aneksu z dnia 13 września 2024 r.; - art. 134 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy możliwe jest wydanie decyzji przez organ w przedmiotowej sprawie z uwagi na słuszny interes strony. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ w sposób nieuzasadniony pominął fakt, iż ze skarżącym został zawarty aneks, na podstawie którego jest on zobowiązany do zapłaty rat do września 2025 r., a zatem zmianie uległa wysokość zobowiązania. Podniesiono, że decyzja z dnia 5 listopada 2024 r. dotyczyła poprzednio obowiązującego aneksu do umowy, który uległ zmianie po wydaniu przez organ tej decyzji. W ocenie strony w takiej sytuacji nie można powiedzieć, że wszczęcie postępowania doprowadziłoby do prowadzenia dwóch równoległych postępowań dotyczących tych samych należności. Biorąc pod uwagę, że w toku prowadzonych postępowań wielokrotnie na wniosek skarżącego wydawał decyzje w przedmiocie umorzenia należności całości lub części ostatniej raty układu ratalnego, zdaniem strony działanie organu nie jest nacechowane konsekwencją. Ponadto strona wskazała, ze decyzja z dnia 11 września 2024 r. jest już decyzją ostateczną, a ustawodawca w art. 154 k.p.a. nie wymaga, aby poprzednia decyzja była decyzją prawomocną i przepis ten winien być zastosowany w niniejszej sprawie. Organ w odpowiedzi na skargę z dnia 11 czerwca 2025 r. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Organ wskazał m.in., że akta administracyjne sprawy o sygn. akt III SA/Wr 4/25 nadal znajdują się w tut. Sądzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Wskazać należy, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Ponadto w myśl art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Oceniając zatem stan sprawy uwzględnić trzeba, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak zasadnie wskazał organ, ustawa nie konkretyzuje podstaw odmowy wszczęcia postepowania, natomiast z orzecznictwa sądów administracyjnych (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Po 117/24, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1626/23) wynika, że należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taki przypadek zachodzi np. gdy: żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej; żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej już decyzją lub w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw; brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę stan sprawy istniejący na moment orzekania w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego z dnia 19 listopada 2024 r. o umorzenie ostatniej raty układu ratalnego. Sąd zważył bowiem, że wyrok w sprawie III SA/Wr 4/25, oddalający skargę skarżącego na decyzję z dnia 5 listopada 2024 r., rozpoznającą poprzedni wniosek skarżącego, jest wyrokiem prawomocnym. Aktualnie nie sposób zatem mówić o jakiejkolwiek dwutorowości postępowania w przedmiocie obu wniosków skarżącego o umorzenie przedmiotowej należności. Sprawa dotycząca wniosku skarżącego z dnia 22 lipca 2024 r. o umorzenie 70% należności z tytułu składek wynikających z ostatniej raty układu ratalnego zawartego w dniu 23 lutego 2018 r. jest sprawą rozstrzygniętą w sposób ostateczny i prawomocny. Zatem wniosek złożony przez niego w dniu 19 listopada 2024 r. o umorzenie ostatniej raty układu ratalnego podlega rozpoznaniu, niezależnie już od kwestii "nakładania się" – przynajmniej częściowo – zakresów tych wniosków. Tym samym Sąd nie badał zasadności zarzutów skarżącego, dotyczących wskazywanej odrębności obu postępowań i koncentrujących się na okoliczności zawarcia aneksu z dnia 13 września 2024 r. do umowy ratalnej z dnia 23 lutego 2018 r. oraz wynikającej stąd zmiany wysokości zobowiązania. Wobec uprawomocnienia się wyroku tutejszego Sądu w sprawie III SA/Wr 4/25 zarzuty te jawią się aktualnie jako bezprzedmiotowe, skoro już z samego faktu uprawomocnienia się tego wyroku wynika konieczność rozpoznania przez organ wniosku skarżącego z dnia 19 listopada 2024 r. o umorzenie ostatniej raty układu ratalnego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postepowania sądowego znajduje podstawę w art. 200 p.p.s.a.