III SA/Wr 125/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Maciej Guziński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. – obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę w całości.

Przedmiotem postępowania jest skarga A. G. (dalej jako skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] września 2015 r., nr [...], wymierzającej skarżącemu karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Celnej podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona skarżącemu w dniu [...] września 2015 r., w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej jako o.p.) Przesyłka została nadana u operatora pocztowego i była dwukrotnie awizowana. Pismem z dnia [...] października 2016 r. skarżący złożył podanie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wskazanej decyzji organu pierwszej instancji. Do wniosku załączył odwołanie. Swój wniosek skarżący uzasadniał tym, że o fakcie wydania wobec jego osoby decyzji administracyjnej dowiedział się w dniu [...] września 2016 r., odbierając decyzję bezpośrednio w organie, bowiem od dłuższego czasu przebywa za granicą a kraj odwiedzał sporadycznie. Oceniając podanie skarżącego Dyrektor Izby Celnej przytoczył treść art. 223 § 1 o.p. - regulującego tryb i termin wnoszenia odwołania - oraz art. 162 § 1 o.p. -zawierającego przesłanki przywrócenia uchybionego terminu procesowego. Organ celny uznał przy tym, że jest uprawniony do kontroli prawidłowości doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w celu ustalenia, czy termin został faktycznie naruszony (przekroczony). Podnosząc powyższe organ celny stwierdził, że doręczenie skarżącemu decyzji organu pierwszej instancji było prawidłowe i nastąpiło w trybie art. 150 o.p. w dniu [...] września 2015 r. a termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu [...] października 2015 r. Nie budzi zatem wątpliwości, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania. Odwołując się do przesłanek przywrócenia terminu organ stwierdził, że kwestią sporną w sprawie jest jedynie problem uprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy. Wyjaśnił, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić wyłącznie w przypadku, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Kryterium przy ocenie winy jest zaś obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W ocenie Dyrektora Izby Celnej skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania w sprawie. Skarżący od dnia [...] czerwca 2015 r. miał świadomość toczącego się postępowania, był też informowany przez organ pierwszej instancji o obowiązku powiadamiania o zmianie adresu dokonanej w ciągu sześciu miesięcy od dnia zakończenia kontroli celnej na podstawie art. 290 § 2 pkt 8 o.p. w zw. z art. 52 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (tekst jednolity z 2016 r., poz. 1799 ze zm., dalej jako u.s.c.) - co wnika wprost z protokołu kontroli nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. Ponadto skarżący odebrał osobiście postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] sierpnia 2015 r. informujące o wyznaczeniu mu na podstawie art. 200 § 1 o.p. siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego zebranego w związku z wszczętym postępowaniem w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z art. 89 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 471 ze zm.) Stąd też zdaniem organu odwoławczego skarżący winien należycie zadbać o swoje interesy bądź przez zawiadomienie organów celnych o nowym adresie zamieszkania, bądź poprzez ustanowienia w sprawie pełnomocnika procesowego lub pełnomocnika dla doręczeń. Na koniec organ przywołał dodatkowo treść art. 291b o.p. oraz art. 138f o.p. dotyczące obowiązku poinformowania organów o zmianie adresu zamieszkania oraz o skutkach zaniechania ustanowienia pełnomocnika dla doręczeń. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, formułując względem tego aktu następujące zarzuty: 1) naruszenia prawa materialnego, w postaci obrazy art. 162 ust. 1 o.p., przewidującego możliwość przywrócenia terminu na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy uchybienie przez skarżącego terminowi do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji spełniało obligatoryjne przesłanki wskazane w art. 162 ust 1 o.p, w tym w szczególności miało miejsce z przyczyn obiektywnie uzasadnionych i nie było przez skarżącego zawinione; 2) błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na błędnym przyjęciu, że skarżący nie dochował terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji w sposób zawiniony poprzez niedochowanie ostrożności, jakiej należy oczekiwać od osoby dbającej należycie o swoje interesy, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wskazuje, że skarżący zachował staranność oczekiwaną od podmiotów uważnie i dbale prowadzących swoje sprawy z uwagi na brak uzasadnionego oczekiwania zakończenia sprawy w terminie, w którym ono nastąpiło. Podnosząc powyższe skarżący zażądał uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Celnej a także zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Według skarżącego wiedza o toczącym się postępowaniu administracyjnym w żaden sposób nie pozwala przewidzieć możliwego terminu nastąpienia rozstrzygnięcia. Zwłaszcza, że nie miał podstaw oczekiwać zakończenia postępowania we wrześniu 2015 r. z uwagi na skompilowaną materię sprawy - wymierzenie kary z tytułu urządzania gier na automatach - oraz fakt, że od dnia przeprowadzenia kontroli u skarżącego do dnia otrzymania przez niego pisma organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2015 r. upłynęły ponad cztery miesiące. Skarżący, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. akt I SAB/Łd 30/16, podniósł również zarzut, że działania organu pierwszej instancji cechował pośpiech, który mógł wpłynąć na rzetelne i wszechstronne wyjaśnienie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Dla celów porządkowych niezbędne jest wskazanie na wstępie, że kwestię przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w sprawach, z zakresu kar pieniężnych z tytułu urządzania gier na automatach, reguluje art. 162 o.p. I tak zgodnie z § 2 tego przepisu podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. W myśl zaś art. 162 § 1 o.p. należy przywrócić uchybiony termin na wniosek zainteresowanego, o ile uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że podanie skarżącego spełniło wymogi określone w art. 162 § 2 o.p. Skarżący złożył zatem podanie w terminie siedmiu dni od dnia w którym ustały przyczyny uchybienia terminowi, to jest od dnia, gdy zapoznał się z treścią decyzji organu pierwszej instancji w siedzibie tego organu. Skarżący dokonał również spóźnionej czynności procesowej wnosząc odwołanie od decyzji pierwszej instancji. Bezsporna pozostaje również okoliczność, że termin do wniesienia przedmiotowego odwołania upłynął skarżącemu bezskutecznie z dniem [...] października 2015 r., to jest po upływie dwóch tygodni od dnia uznania przesyłki zawierającej odpis decyzji za doręczony - dnia [...] września 2015 r. Stwierdzić należy, że doręczenie to nastąpiło zgodnie z art. 150 o.p., poprzez złożenie pisma (odpisu decyzji) w placówce operatora pocztowego (Poczty Polskiej) i jej podwójne awizowanie (w dniach 14 i 22 września 2015 r.) Wówczas to na podstawie art. 150 § 4 o.p. pismo to zostało uznane za doręczone po upływie czternastu dni od dnia pierwszego awizowania. Dla oceny prawidłowości stanowiska zajętego przez Dyrektora Izby Celnej, w zakresie przywrócenia terminu, pozostaje zatem kwestia faktycznego zawinienia skarżącego. W tym miejscu wyjaśnić należy, że art. 162 ust. 1 o.p. nie definiuje pojęcia "winy". Nie może jednak budzić wątpliwości, że zarówno w języku prawniczym jak i języku naturalnym pojęcie to oznacza "odpowiedzialność za czyn" na zasadzie osobistej przypisywalności jego sprawstwa. Konstatacja ta prowadzi do wniosku, że nie odpowiada na zasadzie winy osoba, która z przyczyn obiektywnych, a więc ponad jej siły, nie zrealizowała ciążącego na niej obowiązku. Nie można bowiem sformułować wobec niej zarzutu niezachowania się zgodnie z ustanowionym obowiązkiem, skoro nawet podejmując próby jego realizacji byłaby skazana na niepowodzenie, z uwagi na działanie czynników pozostających poza jej strefą woli. Tym samym, na zasadzie winy, odpowiadać można jedynie za skutki pozostające w strefie własnej świadomości, obejmującej działanie zarówno umyślne jak i nie umyślne. Analiza treści art. 162 ust. 1 o.p. prowadzi do wniosku, że pojęcie winy obejmuje jej postać umyślną jak i nieumyślną. W związku z tym niezbędne jest przyjęcie pewnego kryterium pozwalającego ocenić, czy dane zachowanie strony może być już uznane za zawinione. Kryterium takie zostało wypracowane zarówno przez doktrynę prawniczą jak i orzecznictwo. Jest nim kryterium "należytej staranności" charakteryzujące przeciętnego dorosłego człowieka w prowadzeniu swoich spraw. Do tego też wzorca organ drugiej instancji był zobowiązany przyrównać zachowanie skarżącego. W ocenie Sądu organ dokonał prawidłowej oceny w tym względzie. Po pierwsze wskazać należy, że w toku postępowania administracyjnego regulowanego Ordynacją podatkową strona tego postępowania, oprócz pewnych gwarancji procesowych, ma również określone obowiązki. Do tych obowiązków zaliczymy między innymi obowiązek wynikający z treści art. 146 § 1 i 2 o.p. nakazujący stronom postępowania administracyjnego informować organy podatkowe (celne) o każdej zmianie adresu pod który dokonuje się doręczeń. Wymóg ten jest podyktowany tym, że naczelną zasadą postępowania administracyjnego zwykłego jak i podatkowego jest zasada pisemności, wyrażona między innymi w art. 126 o.p. Konsekwencją zasady pisemności jest konieczność zagwarantowania skutecznego doręczania pism procesowych stronom. Przepis ten zaś umożliwia de facto zastosowanie trybu doręczenia zastępczego, określonego w art. 150 o.p., również względem osób zmieniających adresy dla doręczeń i nie informujących o tym fakcie właściwych organów. Te same uwagi dotyczą art. 291b o.p. ustanawiającego zbliżony nakaz informowania o zmianie adresu zamieszkania na gruncie postępowania kontrolnego. Trzeba przy tym podkreślić, że przepisy art. 144 - 154c o.p., zawarte w rozdziale 5 Działu IV Ordynacji podatkowej, zatytułowanym "Doręczenia", mają zastosowanie na mocy art. 292 o.p. także do tego postępowania. Wreszcie wskazać należy na treść art. 138f o.p. który może mieć również zastosowanie w sprawie (skarżący nie wskazał gdzie wyjechał) w przypadku jego przebywania poza obszarem Unii Europejskiej. Powołany przepis ustanawia wówczas obowiązek powołania pełnomocnika dla doręczeń, zaś skutkiem braku realizacji tego obowiązku jest również doręczanie przesyłek zawierających pisma procesowe na adres dotychczasowy strony. Powołane przepisy mają charakter bezwzględnie i powszechnie obowiązujących, wobec czego skarżący powinien mieć świadomość ciążących na nim obowiązków zgłoszenia zmiany adresu dla doręczeń. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że skarżący wiedział, że toczy się wobec niego postępowanie administracyjne w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach. Odebrał bowiem osobiście postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] lipca 2015 r. o wszczęciu tego postępowania. Zaznaczyć trzeba, że dla realizacji obowiązku wynikającego z art. 146 o.p., czy art. 291b o.p. nie ma znaczenia to, czy zmiana adresu ma charakter stały czy okresowy, ani to czy strona może antycypować moment zakończenia postępowania, odpowiednio podatkowego lub kontrolnego, czy też nie. Stąd też stanowisko skarżącego, zgodnie z którym nie mógł on się spodziewać rychłego wydania decyzji w swojej sprawie i wobec tego nie zawiadamiał organu o wyjeździe za granicę, jest całkowicie chybione. Niewątpliwie każdy przeciętny dorosły ma świadomość, że wszczęcie jakiegokolwiek postępowania kończy się zawsze jakimś rozstrzygnięciem (merytorycznym lub formalnym) oraz, że postępowania co do zasady powinny być prowadzone w sposób sprawny i bez zbędnej zwłoki. Stąd też należy uznać za w pełni zawinioną sytuację skarżącego, polegającą na zaniechaniu dbania o swoje interesy, poprzez niezawiadomienie organu celnego o zmianie adresu. Na marginesie zauważyć należy, że Ordynacja podatkowa nie wymaga pouczenia strony o treści art. 146 o.p. Wymóg taki jest natomiast w przypadku art. 291b o.p. i realizowany na mocy art. 290 § 2 pkt 8 o.p. w zw. z art. 52 u.s.c. Analiza akt sprawy wskazuje bowiem, ze kontrola przeprowadzona przez funkcjonariuszy celnych w lokalu skarżącego zakończyła się sporządzeniem protokołu zawierającego pouczenie skarżącego o obowiązku informowania organów kontroli o każdej zmianie adresu w terminie sześciu miesięcy od dnia przeprowadzenia kontroli. Skarżący został zatem nawet wprost pouczony o obowiązku informowania Naczelnika Urzędu Celnego o zmianie adresu, którego również nie zrealizował. W świetle powyższego uznać należy, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania było zawinione. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), skargę należało oddalić.