III SA/Wr 101/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lipca 2020 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty organowi egzekucyjnemu umarza postępowanie sądowoadministracyjne.

Przedmiotem skargi "A" spółka z. o. o. z siedzibą w O. (dalej: strona skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z [...] r. (nr [...]) na mocy którego uchylone zostało postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. (dalej: organ egzekucyjny) z [...]r., nr [...] w części dotyczącej wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty [...] zł oraz na mocy którego w to miejsce określono wysokość nieprzekazanej przez stronę skarżącą organowi egzekucyjnemu kwoty [...] zł, utrzymując zaskarżone postanowienie w pozostałej części. W uzasadnieniu wskazano m. in., że strona skarżąca (jako dłużnik zajętej wierzytelności) uchylała się bezpodstawnie od realizacji zajęć w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do "B" S. A. w O. (dalej: zobowiązany, dłużnik egzekucyjny). W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W., na dzień wydania postanowienia wymagalne były jedynie trzy z dziewięciu zajętych wierzytelności, zaś łączna ich wartość w dacie wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy wynosi [...] zł. W skardze dłużnik zajętej wierzytelności zarzucił m. in. błąd w ustaleniach faktycznych i wadliwe sporządzenie uzasadnienia rozstrzygnięcia, wyrażające się brakiem możliwości weryfikacji prawidłowości rozumowania organu. Podniesiono również kwestię nieuwzględnienia zarzutu dotyczącego zbiegu egzekucji. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi wskazując jednocześnie, że Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej VIII Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych postanowieniem z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt VII Gu 550/2018 ogłosił upadłość "B" w O. (zobowiązany). W związku z otrzymaną z Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej VIII Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych informacją z dnia [...] r. o toczącym się postępowaniu zażaleniowym od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, mając na uwadze art. 146 zd. 1 i 2 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. t.j. z 2019 r., poz. 498 ze zm), postanowieniem z 18 października 2019 r. zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. t.j. z 2019 r., poz. 1223 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. Postanowieniem z 31 stycznia 2020 r. WSA podjął zawieszone postępowanie w związku z oddaleniem zażalenia dłużnika na postanowienie o ogłoszeniu upadłości (postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu Wydział XI Gospodarczy Odwoławczy z 21 października 2019 r., sygn. akt XI Gz 579/19). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl z kolei art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2019 r., poz. 2325., dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarżonym postanowieniem organ nadzoru uchylił postanowienie organu egzekucyjnego o wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez stronę skarżącą – dłużnika zajętej wierzytelności i określił tę kwotę w niższej wysokości. Podstawą wydania w postępowaniu egzekucyjnym postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty jest art. 71 a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. , poz. 1314 ze zm.) – dalej: u.p.e.a. Z regulacji tej wynika, że jeżeli wskutek kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części wierzytelności, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Wydanie postanowienia na podstawie art. 71 a § 9 u.p.e.a. jest więc jednym z instrumentów kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego, doprecyzowując obowiązki dłużnika wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyraźnie określa obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności. W szczególności skutkiem zajęcia egzekucyjnego przysługującej zobowiązanemu wierzytelności jest obowiązek dłużnika wierzytelności powstrzymania się od wypłacania zobowiązanemu zajętej kwoty, którą w zamian powinien on przekazać organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. W wyniku zajęcia organ egzekucyjny nabywa bowiem prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 1 pkt 18 u.p.e.a.) . Dłużnik zajętej wierzytelności ponosi odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie ciążących na nim obowiązków związanych z realizacją środka egzekucyjnego – konsekwencją niedopełnienia tego obowiązku jest właśnie postanowienie wydawane przez organ egzekucyjny na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., w którym organ określa wysokość nieprzekazanej kwoty, doprecyzowując w ten sposób zakres obowiązku ciążącego wciąż na dłużniku zajętej wierzytelności. Wierzytelność jest wówczas egzekwowana od dłużnika zajętej wierzytelności, który w takim przypadku staje się zobowiązanym. Należy podkreślić, że stosunek administracyjnoprawny, jaki istnieje miedzy organem egzekucyjnym a dłużnikiem zajętej wierzytelności jest konsekwencją i pochodną stosunku administracyjnoprawnego istniejącego pomiędzy organem egzekucyjnym a zobowiązanym (dłużnikiem egzekucyjnym) i jest z nim nierozerwalnie związany. W rezultacie także obowiązki ciążące na dłużniku zajętej wierzytelności są pochodne względem należności głównej dochodzonej w drodze egzekucji i od jej realizacji zależne. Zobowiązanie po stronie dłużnika wierzytelności powstaje w momencie skutecznego zajęcia tej wierzytelności i istnieje tak długo, jak długo istnieje zajęcie egzekucyjne. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie, w świetle powyższego, należy przypisać skutkom, jakie przepisy u.p.e.a. wiążą z ogłoszeniem upadłości dłużnika egzekucyjnego. W stosunku bowiem do głównego zobowiązanego (dłużnika egzekucyjnego) – "B" w O. S.A. zapadło prawomocne postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Stosownie do treści art. 146 ust. 1 zd. 2 ustawy Prawo upadłościowe, postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości (a więc także i do wierzytelności upadłego) umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Zgodnie zaś art. 60 § 1 u.p.e.a., umorzenie postępowania egzekucyjnego z innych przyczyn wskazanych w ustawach (a zatem również z przyczyny, o której mowa w art. 146 Prawa upadłościowego, tj. wobec prawomocnego ogłoszenia upadłości dłużnika), powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Bez wątpienia zatem prawomocne orzeczenie o upadłości dłużnika egzekucyjnego w świetle przywołanych regulacji skutkowało uchyleniem z mocy prawa również zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu względem strony skarżącej. Wskazany wyżej i omówiony ścisły związek pomiędzy zobowiązaniem ciążącym w postępowaniu egzekucyjnym na dłużniku wierzytelności (do przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej kwoty) a istnieniem skutecznego zajęcia egzekucyjnego tej wierzytelności powoduje, że wraz z uchyleniem zajęcia egzekucyjnego odpada również podstawa do żądania od dłużnika wierzytelności przekazania organowi jakichkolwiek kwot dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym od głównego zobowiązanego. Wynika to zresztą wprost z regulacji art. 146 ust. 3 prawa upadłościowego ( i koresponduje z celami tego postepowania), zgodnie z którym po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego, z wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych oraz roszczeń o rentę z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz o zamianę uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że prawomocne ogłoszenie upadłości zobowiązanego – "B" w O. S.A. skutkowało uchyleniem z mocy prawa zajęcia egzekucyjnego wierzytelności przysługującej mu względem strony skarżącej, a w konsekwencji także wynikających z tego zajęcia obowiązków ciążących stronie skarżącej jako na dłużniku wierzytelności, które to były przedmiotem orzeczenia w zaskarżonym postanowieniu. Z tego względu Sąd stwierdził, że ziściła się przesłanka umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego, o której mowa w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o czym orzekł w sentencji postanowienia.