III SA/Wa 879/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od maja do sierpnia 2010r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł, Skarżący – P.W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje zawodowo. Wskazał, że pomaga w gospodarstwie rodziców i utrzymuje się z renty ojca 1.100 zł. Skarżący oświadczył, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem. Ojciec Skarżącego posiada mieszkanie o powierzchni 50 m² oraz gospodarstwo rolne. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wezwano skarżącego do: wskazania dochodów osiągniętych przez skarżącego w 2016 i 2017r., wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, odpisów zeznań podatkowych za 2015 i 2016r., nadesłanie zaświadczenia o wysokości pobieranego wynagrodzenia, względnie powodów niepodjęcia pracy zarobkowej, szczegółowego oznaczenia i wykazania wszystkich źródeł utrzymania z ostatnich trzech miesięcy (np. pomoc od rodziców, dochody z wynajmu mieszkań), innych np. zaświadczenia o niezdolności do pracy, ponoszenia przymusowych wydatków, wydatków na poratowanie zdrowia, wskazania wysokości i źródeł finansowania obsługi prawnej (ksero umowy, rachunków), wskazanie wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z podejmowanych prac dorywczych, zaświadczenia z urzędu pracy o statusie osoby bezrobotnej. W odpowiedzi Skarżący wyjaśnił, że za pomoc w gospodarstwie otrzymuje wyżywienie i nocleg oraz paczkę papierosów dziennie. Rachunków bankowych ani Skarżący, ani jego rodzina nie posiadają. Zeznań podatkowych ani Skarżący, ani jego rodzina nie składają, ponieważ obowiązuje ich ustawa o podatku rolnym. Zarobkowo pracuje w gospodarstwie rolnym, a więc podlega ubezpieczeniu KRUS. Wyjaśnił, że usługa prawna nie podlega finansowaniu ze strony skarżącego. Skarżący wskazał też, że nie jest osobą bezrobotną – pomaga w gospodarstwie i jest ubezpieczony w KRUS. Postanowieniem z dnia 13 września 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 22 września 2017 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniósł, iż zły stan majątkowy nie pozwala Skarżącemu na czynienie jakichkolwiek oszczędności, gdyż całość dochodów jego ojciec rozdysponowuje na rzecz bieżących opłat związanych ze swoim utrzymaniem. Za całkowicie chybione uznał stanowisko Referendarza sądowego, iż Skarżący jest zdolny do zgromadzenia odpowiedniej kwoty na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej i to bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojego ojca. Wskazał, iż jego pełnomocnik jest spokrewniony ze Skarżącym i świadczy mu pomoc prawną nieodpłatnie w tzw. formule pro bono. Zdaniem Skarżącego uiszczenie kwoty w wysokości 250 zł stanowi zbyt duże obciążenie finansowe, którego wysokość stanowi swoistą barierę do realizacji zapewnionego w treści art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa do rozpoznania sprawy przez sąd bez nieuzasadnionej zwłoki. W ocenie Skarżącego fakt, iż może on w przyszłości podjąć zatrudnienie nie powinien ograniczać mu drogi do obrony swoich uzasadnionych interesów. Podniósł, iż Sąd rozpatrując wniosek powinien wziąć pod uwagę jego aktualną sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem poprzez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego, prezentując - w niebudzący wątpliwości sposób - źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać, gdyż celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym ewentualnym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Skarżący mimo wezwania, nie wskazał jakie uzyskuje dochody i jakie ponosi wydatki. Również w żaden inny sposób nie uprawdopodobnił swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Zdaniem Sądu informacja, że Skarżący pracuje za paczkę papierosów oraz nocleg i wyżywienie jest niewiarygodna. Sąd w pełni aprobuje stanowisko referendarza sądowego, iż to wnioskodawcy powinno zależeć na takim przedstawieniu swojej sytuacji materialnej, która umożliwiałaby pozytywne rozpatrzenie jego wniosku. To wnioskodawca jest obowiązany wykazać zasadność wniosku. W ocenie Sądu nie sposób przyjąć, by Skarżący, który jak podtrzymuje, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie jest w stanie chociażby w przybliżony sposób określić średnich miesięcznych dochodów oraz wydatków ponoszonych na utrzymanie (wyżywienie, media, środki czystości, leki inne niezbędne). Zdaniem Sądu dobitnie świadczy to o uchylaniu się od podania kluczowych dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy informacji. Za w pełni zasadną Sąd uznaje argumentację, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Sąd zauważa, iż Skarżący nie przedstawił również żadnych okoliczności (wyjaśnień, zaświadczeń itp.), z których wynikałoby, że jest niezdolny do podjęcia pracy zarobkowej lub też innych okoliczności z powodu, których nie pracuje zarobkowo. Należy podkreślić, że przy założeniu, że praca wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym ojca nie przynosi mu dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez Skarżącego innych źródeł zarobkowania. Z akt sprawy nie wynika, aby wnioskodawca był całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy. Skoro posiada możliwości zarobkowe powinien dążyć do poprawy swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Skarżący nie wykazał zaś, że podjął jakiekolwiek starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05). Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W odniesieniu do zarzutu Skarżącego, iż odmowa przyznania jej prawa pomocy stanowi naruszenie prawa do sądu, Sąd zauważa, iż Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych względów uznać więc należało, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.