III SA/Wa 839/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. i 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

1. U Z A S A D N I E N I E Skarżąca – R. Sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz, motywując to takimi okolicznościami jak: brak środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 31.170 zł, brak środków na rachunku bankowym (minus [...] zł), w okresie od stycznia do grudnia 2017 r. Skarżąca nie uzyskała przychodów, w 2016 r. Skarżąca osiągnęła stratę bilansową w wysokości [...] zł, dokonanie zabezpieczenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego na kwotę [...] zł. Skarżąca wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca nadesłała sprawozdanie finansowe za 2016 r. i 2015 r. oświadczyła, że w 2017 r. nie uzyskała przychodów, wyciągi z rachunków bankowych, zeznanie podatkowe CIT-8 za 2017 r. i 2016 r., deklaracje VAT-7 od listopada 2017 r. do marca 2018 r. oraz protokół zwyczajnego zgromadzenia wspólników. Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, nie posiada nieruchomości, oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. W orzecznictwie tym podkreśla się również, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Przyznanie prawa pomocy wskazanym wyżej podmiotom uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu podmioty takie mogą domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie), gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro skorzystanie z prawa pomocy wiąże się - jak to już podkreślono wyżej - z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to - w ocenie referendarza sądowego - nie zachodzą one w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy nie neguje przy tym, że sytuacja finansowa Skarżącej nie należy do łatwych – nie prowadzi działalności gospodarczej, w efekcie nie wykazuje obrotów (deklaracje VAT-7 za okres od listopada 2017 r. do marca 2018 r. są "zerowe" widnieje w nich jedynie kwota 35.013 zł – nadwyżka z poprzedniej deklaracji). Skarżąca nie posiada majątku, a rachunki bankowe wykazują saldo ujemne. Niemniej jednak powyższe okoliczności nie mogą przesądzać o przyznaniu jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca prowadziła działalność uczestnicząc w transakcjach łańcuchowych tj w karuzelowym obrocie olejem rzepakowym, kawą oraz siatką podtynkową. Prowadząc tak ryzykowną działalność Skarżąca powinna liczyć się z kosztami prowadzenia sprawy przed sądem i zabezpieczyć środki na ten cel. Z dokumentów finansowych wynika natomiast, że w 2014 r. Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości [...] zł. Ponadto z przedstawionego rachunku zysku i strat wynika, że Skarżąca ponosiła bardzo wysokie koszty usług obcych tj. w 2014 r. [...] zł, w 2015 r. [...] zł, a w 2016 r. [...] zł Powyższe wyniki finansowe pozwalają na wniosek, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu. Także w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie do takiego właśnie wszczęcia postępowania kontrolnego doszło w 2015 r. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że Skarżąca jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. (I FZ 160/16) zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. przywołane tam orzeczenie i literatura). W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od wspólników jest rzeczywiście niemożliwe. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru wymaganego na obecnym etapie postępowania kosztu sądowego w postaci wpisu od skargi (31.170 zł). Tym samym uznać należało, że wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.