III SA/Wa 782/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Baran, Sędziowie sędzia WSA Jacek Kaute (sprawozdawca), asesor WSA Agnieszka Sułkowska, Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Dominiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od marca do sierpnia 2020 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz H. R. kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON" lub "organ pierwszej/I instancji") decyzją z [...] maja 2023 r. orzekł, że odpowiedzialność za zaległości A. Sp. z o.o. (dalej "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej "PFRON") za okres od 03/2020 do 08/2020 w kwocie głównej: 29 019,00 zł w odsetkach 9 178,00 zł naliczonych na dzień wydania decyzji, ponosi Pani H.R. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") jako była prezes zarządu, solidarnie ze Spółką. Od powyżej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie oraz przeprowadzenie poszczególnych dowodów - z dokumentów, opinii biegłych i przesłuchania stron. Strona zarzuciła ww. decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 207, art. 210, art. 107 § 1 i § 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1, § 2, § 3, art. 116 § 1, § 2 oraz art. 53 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383, z późn. zm., dalej "O.p."), polegający na bezzasadnym przypisaniu odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Spółki oraz błędnym przypisaniu winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość, 2) art. 1 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 794, z późn. zm., dalej "P.u.") poprzez pominięcie okoliczności, iż brak było przesłanki do wszczęcia postępowania upadłościowego, w szczególności, że nie jest możliwe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przy jednym wierzycielu, gdyż postępowanie to dotyczy wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami, przy czym chodzi o wierzycieli w rozumieniu prawa cywilnego, gdyż zobowiązania publicznoprawne są wyłączone spod upadłości, 3) art. 10 i art. 11 ust. 1 i 1a P.u., poprzez wyrażenie poglądu, iż zaistniały przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, Strona zarzuciła również naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: 1) art. 122 P.u., poprzez niepodjęcie wszelkich działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, 2) art. 180 § 1, art. 181, art. 188 P.u., poprzez nieprzeprowadzenie dowodów zawnioskowanych przez Stronę, gdyż ich przeprowadzenie miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności, przesłuchania stron, przesłuchania świadków, opinii biegłych, gdyż celem ich przeprowadzenia było wykazanie, że nie zachodziły przesłanki do ogłoszenia upadłości Spółki oraz że strona nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, 3) art. 191 P.u. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i zastąpienia jej oceną dowolną znajdującą swój wyraz w nieustaleniu, że Strona nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, gdyż brak było po temu przesłanek oraz możliwości przypisania jej jakiejkolwiek winy. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister" lub "organ odwoławczy"), decyzją z [...] stycznia 2024 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON. Minister wskazał na wstępie, że do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich mają zastosowanie zasady określone w art. 116 § 1 i 2 O.p. Stosownie do treści tych przepisów za zaległości podatkowe spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się w całości lub w części bezskuteczna, chyba, że członek zarządu wykaże, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, bądź też wskaże on mienie spółki z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Do ustalenia zatem odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Po stronie organów obu instancji istniał obowiązek wykazania przesłanek pozytywnych z art. 116 § 1 O.p., tj. bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz ustalenie, że członek zarządu odpowiada za zaległości z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia obowiązków przez członka zarządu. Natomiast to po stronie Skarżącej, jako członka zarządu Spółki, istniał obowiązek wykazania przesłanek egzoneracyjnych o których mowa w pkt 1 i 2 ww. artykułu - skonstatował organ odwoławczy. Minister stwierdził - kontynuując swój wywód - że z pełnego odpisu KRS nr [...], Umowy Spółki z 18 października 2019 r., Uchwały nr 1 z 24 września 2020 r. o zmianie składu zarządu Spółki, wynikało, że Skarżąca od 18 października 2019 r. do 24 września 2020 r. pełniła funkcję prezesa zarządu w Spółce. Zobowiązanie wskazane w decyzji organu pierwszej instancji powstało zatem w okresie sprawowania funkcji przez Stronę. Zaległość we wpłatach na PFRON powstaje bowiem z upływem dwudziestego dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy obowiązek wpłaty - art. 49 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm., dalej "ustawa o rehabilitacji"). Organ odwoławczy w tym miejscu wskazał, iż obowiązek wpłat na PFRON powstaje z mocy samego prawa, bez ingerencji organu administracyjnego. Pracodawca na zasadzie samoobliczenia powinien sam dokonać określenia wysokości zobowiązania we wpłatach za poszczególne okresy rozliczeniowe (miesiące), poprzez składanie deklaracji. Wykazana w deklaracji wysokość zobowiązania we wpłatach na PFRON jest zobowiązaniem do zapłaty. Z akt sprawy wynika - ocenił Minister - że Spółka pomimo takiego obowiązku, nie złożyła deklaracji m.in. za okres od 03/2020 do 08/2020. W związku z powyższym, Prezes Zarządu PFRON określił wysokość zobowiązania Spółki z tytułu wpłat na PFRON decyzją z [...] lipca 2022 r. znak: [...] za okres od 03/2020-11/2020. Po wydaniu ww. decyzji Spółka nie dokonała wpłat. Druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. - kontynuował swój wywód Minister - to bezskuteczność egzekucji przeciwko samej Spółce, a bezskuteczność egzekucji została wykazana, na podstawie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z [...] grudnia 2022 r. nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia ww. postanowienia wynikało, że w toku postępowania egzekucyjnego, dokonano zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. Bank poinformował, iż na rachunku brak środków na pokrycie dochodzonych należności. Spółka nie składała plików JPK, sprawdzono właściwe rejestry, jednak nie ustalono żadnych składników majątku ruchomego, jak i nieruchomego, z którego można było przeprowadzić egzekucję. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji wykazał zatem, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna. W sprawie zaszły zatem pozytywne przesłanki przeniesienia na stronę odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki określone w art. 116 § 1 O.p. Egzekucja z majątku Spółki okazała się bowiem bezskuteczna, a Strona pełniła funkcję prezesa zarządu w czasie, kiedy powstały zobowiązania podatkowe przekształcone później w zaległość - ocenił organ odwoławczy. W decyzji - wskazał Minister - organ I instancji wskazał również, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające taką odpowiedzialność. Do takich negatywnych kryteriów odpowiedzialności członków zarządu spółki za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek, należą przesłanki wymienione w art. 116 § 1 O.p. tj. zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o upadłość lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu lub wykazanie, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy strony. Ponieważ O.p. nie precyzuje pojęcia "właściwy czas" w odniesieniu do terminu zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości - zauważył organ odwoławczy - pojęcie to należy rozpatrywać w szerszym kontekście, a punktem odniesienia w tym zakresie powinny być przepisy P.u. I tak zgodnie z art. 10 P.u., upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Z kolei w myśl art. 11 ww. ustawy, dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast ust. 1a tego artykułu stanowi, że domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w ich wykonaniu przekracza trzy miesiące. Dodatkowo w przypadku osób prawnych, dłużnika uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Z kolei w świetle art. 21 ust. 1 P.u., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Zatem czasem właściwym na złożenie stosownego wniosku jest z pewnością okres, w którym spółka jest na tyle wypłacalna, iż upadłość prowadzona w stosunku do spółki pozwoli na proporcjonalne zaspokojenie wierzycieli. Wniosek o upadłość musi być zatem złożony w terminie, który nie niweczy celu postępowania upadłościowego, jakim jest ochrona interesów wierzycieli. Z powyższego wynika - ocenił Minister - iż organ I instancji właściwie ustalił, że wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki powinien zostać złożony do 19 sierpnia 2020 r., biorąc pod uwagę niewywiązywanie się przez Spółkę z zobowiązań wobec PFRON już od 20 kwietnia 2020 r. (za marzec 2020 r.). Strona, jako członek zarządu, musiała mieć wiedzę o zaległościach Spółki, a przynajmniej wiedzę taką powinna posiadać, mając na uwadze, że jednym z obowiązków członka zarządu jest monitorowanie zadłużenia spółki, pozwalające na zgłoszenie w odpowiednim czasie wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego, co z kolei uwolniłoby go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. W związku z ww. zaległościami Spółki, za bezpodstawny należało uznać argument strony, że w tym czasie nie było podstaw do ogłoszenia upadłości Spółki, stwierdził organ odwoławczy. Odnosząc się do zarzutów dotyczących błędnego wyliczenia zobowiązania Spółki, Minister wskazał, że zarówno Prezes Zarządu PFRON ani organ odwoławczy nie posiadają kompetencji, aby w toku postępowania w sprawie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki kapitałowej badać poprawność rozstrzygnięcia decyzji wymiarowej organu I instancji, a wręcz przyjąć za błędne jej ustalenia i kwestionować wysokość zaległości podatkowych Spółki, wynikających z ostatecznych już decyzji. Kwestia wysokości zobowiązań podatkowych Spółki jest zakończona w dniu kiedy decyzja wymiarowa staje się ostateczna i podlega wykonaniu. PFRON nie dysponował bowiem dokumentami niezbędnymi do wyliczenia zobowiązania, w posiadaniu których była Spółka. Możliwość określenia zobowiązań Spółki powstała dopiero po przeprowadzeniu postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązań i uzyskaniu niezbędnych danych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tu Minister zauważył, iż z uzasadnienia decyzji określającej, wynikało iż w trakcie postępowań Spółka nie składała żadnych uwag ani nie złożyła wniosków dowodowych, pomimo iż miała taką możliwość. Odnosząc się natomiast do zarzutu, iż w przedmiotowej sprawie nie uwzględniono, iż PFRON był jedynym wierzycielem, Minister wskazał, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że z niewypłacalnością dłużnika mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja nawet jednego wierzyciela (por. wyroki NSA: z 10 stycznia 2017 r., II FSK 3737/14; z 28 kwietnia 2017 r., I FSK 1624/15; z 6 czerwca 2017 r., I FSK 1951/15; z 23 października 2018 r., II FSK 3005/16; z 5 grudnia 2018 r., II FSK 1686/18; z 12 lutego 2019 r., II FSK 3336/18). Przesłanka egzoneracyjna wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 O.p. odnosi się bowiem wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie upadłości. Wniosek należy złożyć wówczas, gdy zaistnieją przesłanki niewypłacalności dłużnika. Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, powinien taki wniosek zawsze złożyć. Odróżnić należy przy tym obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości od skuteczności tego wniosku i ogłoszenia tej upadłości przez sąd upadłości. Dłużnik ma jedynie obowiązek dokonania oceny, czy wykonuje swoje wymagalne zobowiązania, natomiast oceny, czy faktycznie zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości władny jest dokonać wyłącznie sąd właściwy w sprawach upadłości. To do sądu upadłości należy zatem ocena, czy faktycznie zobowiązania nie są wykonywane i czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania upadłościowego. Nawet zatem niewykonywanie wymagalnych zobowiązań wobec jednego wierzyciela nie zwalnia członka zarządu od zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nie do niego bowiem należy rozstrzygnięcie o zasadności wniosku. Przepis art.116 § 1 pkt 1 O.p. nie daje członkowi zarządu takiego uprawnienia - skonstatował organ odwoławczy. Odnosząc się do wniosku strony o powołanie w przedmiotowej sprawie biegłego z zakresu rachunkowości oraz z zakresu prawa upadłościowego czy też przesłuchania stron, Minister wskazał, że z nałożonego na organ obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, nie wynika nakaz gromadzenia materiału dowodowego w sposób absolutny. Do realizacji wyrażonej w art. 187 § 1 O.p. zasady zupełności postępowania dochodzi również wówczas, gdy ustalone w sprawie okoliczności faktyczne pozwalają podjąć rozstrzygnięcie adekwatne do stanu sprawy i tak jak w sprawie niniejszej nie są wymagane wiadomości specjalne, o których mowa w art. 197 § 1 O.p. Ponadto nie zawsze i nie w każdym postępowaniu organ zobowiązany jest do przeprowadzenia wszystkich dowodów wymienionych w art. 181 O.p. To organ jest gospodarzem postępowania i to on decyduje, który z dowodów może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i należy go przeprowadzić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 23 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 26/21). Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt III FSK 2045/21 wskazał, iż nie jest wymagana wiedza specjalna w zakresie ustalenia daty wystąpienia przesłanek upadłościowych, gdy organ powołuje się na przesłankę dotyczącą zaprzestania płacenia długów, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Minister podsumował, że w przedmiotowym postępowaniu Skarżąca nie wykazała, iż jako członek zarządu podjęła działania zmierzające do zaspokojenia PFRON jako wierzyciela. Nie wykazano, iż zgłoszono we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości, a także, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jej winy. Nie została też spełniona kolejna przesłanka egzoneracyjna, bowiem Strona nie wskazała mienia Spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości PFRON. Na decyzję Ministra z [...] stycznia 2024 r., Skarżąca, pismem z 1 marca 2024 r., wniosła skargę do tutejszego Sądu, zarzucając ww. decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie przepisu : a) art. 2a, art. 107 § 1, § 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 § 2, § 3, art. 116 § 1, § 2 oraz art. 53 § 3 O.p., art. 16 i 17 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, art. 375 § 1 kodeksu cywilnego art., 276 kodeksu karnego, art. 2, art. 7 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 z późn. zm., dalej "Konstytucja RP"), polegający na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji bezzasadnie przypisującej odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe Spółki oraz błędnym przypisaniu Skarżącej winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości oraz nie wykazania przez Stronę zaistnienia okoliczności "egzoneracyjnych", w sytuacji, gdy Skarżąca wskazała majątek Spółki podlegający zajęciu w postaci kapitału zakładowego oraz braku podstaw do powstania zobowiązania Spółki w przedmiotowym okresie, oraz gdy Strona nie miała ku temu prawnych możliwości, b) art. 1 ust. 1 pkt 1 P.u. poprzez pominięcie okoliczności, iż brak było przesłanek do wszczęcia postępowania upadłościowego, w szczególności, że nie jest możliwe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przy jednym wierzycielu, gdyż postępowanie to dotyczy wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami, przy czym chodzi to o wierzycieli w rozumieniu prawa cywilnego, gdyż zobowiązania publicznoprawne są wyłączone spod upadłości, c) art. 10 P.u. i art. 11 ust. 1 i 1a P.u. poprzez wyrażenie poglądu, iż zaistniały przesłanki do złożenia wniosku o upadłość Spółki, d) art. 2, art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 2a O.p. poprzez tłumaczenie niedających się usunąć wątpliwości - co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na niekorzyść podatnika (tj. Strony) i to zarówno w zakresie prawa materialnego (co do zaistnienia przesłanek do złożenia przez Spółkę, w okresie, w którym Skarżąca piastowała funkcję członka zarządu wniosku o ogłoszenie upadłości, a także braku podstaw do powstania wobec tej Spółki samego obowiązku zapłaty składek, z uwagi na pominiętą z rażącym naruszeniem prawa przez Prezesa Zarządu PFRON okoliczność zatrudnienia przez Spółkę osób niepełnosprawnych) jak i w zakresie wykazania przez Stronę braku winy oraz wskazania majątku Spółki wystarczającego na zaspokojenie pretensji Prezesa Zarządu PFRON, 2) naruszenie przepisów prawa procesowego a mianowicie przepisów: e) art. 233 § 1 O.p. w zw. z art. 235 O.p. w zw. z art. 122 O.p. poprzez niepodjęcie wszystkich działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, f) art. 233 § 1 O.p. w zw. z art. 235 O.p. w zw. z art. 180 § 1 O.p., art. 181 O.p., art. 188 O.p. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów zawnioskowanych przez Stronę, gdy ich przeprowadzenie miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności, przesłuchania stron, przesłuchania świadków, opinii biegłych, gdy celem ich przeprowadzenia było wykazanie, że nie zachodziły przesłanki do orzeczenia o istnieniu obowiązku zapłaty przez Spółkę składek na PFRON oraz w okresie kiedy Strona piastowała funkcję prezesa Spółki, nie zachodziły przesłanki ogłoszenia upadłości spółki oraz że Strona nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, g) art. 233 § 1 O.p. w zw. z art. 235 O.p. w zw. z art. 191 O.p. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną znajdującą swój wyraz w nieustaleniu, że Skarżąca nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, gdy z jednej strony brak było ku temu przesłanek, a z drugiej strony brak jest możliwości przypisania Stronie jakiejkolwiek winy, h) art. 2 Konstytucji RP, w zw. z art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 233 § 1 O.p. w zw. art. 201 § 1 pkt 2 O.p. w zw. z art. 240 § 1 pkt 5) O.p. i art. 241 § 1 O.p. i art. 247 § 1 pkt 3 O.p. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w sytuacji gdy zachodziła z urzędu konieczność zbadania, czy nie zachodzą przesłanki wznowienia z urzędu postępowania wobec Spółki wobec ujawnienia nowych istotnych (mających wpływ na powstanie obowiązku oraz zobowiązania i jego zakres) dowodów istniejących w chwili wydania decyzji w stosunku do Spółki, a nieznanych organowi w chwili wydania decyzji (orzeczeń o niepełnosprawności pracowników Spółki, które całkowicie niweczą ustalenia organu w zakresie powstania zobowiązania oraz jego wysokości) oraz czy nie zachodzi konieczność stwierdzenia nieważności z urzędu oraz gdy zachodziła konieczność zawieszenia na ten czas postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: a) Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w B., [...] - o wskazanie czy w okresie od lutego 2020 do sierpnia 2020, wobec P.I., E.K. oraz A.C., obowiązywało orzeczenie o niepełnosprawności, a jeśli tak to zobowiązanie do przedłożenia tego orzeczenia, b) Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w O., [...] - o wskazanie czy w okresie od lutego 2020 do sierpnia 2020, wobec W.S., R.P., K.E., obowiązywało orzeczenie o niepełnosprawności a jeśli tak to zobowiązanie do przedłożenia tego orzeczenia, - na okoliczność wydania decyzji w stosunku do Spółki z rażącym naruszeniem prawa. Strona wskazała, że w wyniku zaniechań organów obu instancji będących wynikiem rażącego naruszenia prawa procesowego doszło do oczywiście błędnych ustaleń faktycznych, w szczególności błędne ustalenie: a) orzeczenia o ciążącym na Spółce zobowiązaniu z tytułu składek na PFRON oraz jego wysokości, a w konsekwencji przeniesieniu na Stronę odpowiedzialności za to zobowiązanie, b) przeniesienie na Stronę odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, c) nieustalenia istnienia majątku Spółki. Stawiając powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego w całości oraz o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także stwierdzenie, że obie decyzje nie podlegają wykonaniu, jak również o zasądzenie kosztów procesu wraz z ewentualnymi kosztami zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Przedmiot kontroli stanowi decyzja w sprawie odpowiedzialności solidarnej członka zarządu za zaległości spółki kapitałowej (z tyt. wpłat na PFRON za okres od 03/2020 do 08/2020 wraz z odsetkami za zwłokę). Warunkiem dopuszczalności wszczęcia postępowania wobec Skarżącej było doręczenie Spółce decyzji określającej wysokość zobowiązań z tytułu PFRON (art. 108 §2 pkt 2 lit. a O.p.). Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się uwierzytelniona kopia decyzji z dn. [...] lipca 2022 r. określająca Spółce wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres 03/2020-11/2020 (k. 7 akt administracyjnych), do akt nie został dołączony dowód doręczenia Spółce wskazanej decyzji, co uniemożliwia weryfikację przez Sąd spełnienia warunku, o którym mowa w art. 108 §2 pkt 2 lit. a O.p. i brak ten winien zostać uzupełniony w toku ponownie prowadzonej sprawy. Zważywszy, że odpowiedzialność członka zarządu spółki kapitałowej ma solidarny charakter, konieczne jest również zbadanie, czy na dzień orzekania przez Dyrektora przedmiotowe zaległości były wymagalne (w szczególności nie wygasły w następstwie ich przedawnienia). Przesądzenie kwestii wymagalności zaległości wymaga uprzedniego potwierdzenia, że dana zaległość w ogóle powstała – co należy do obowiązków organów orzekających w sprawie odpowiedzialności solidarnej członka zarządu. Na organach ciążyło zatem wykazanie, że istniały zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od 03/2020 do 08/2020. Minister wskazał w tym zakresie na okoliczność wydania decyzji z [...] lipca 2022 r., znak [...]. Jednocześnie Skarżąca w toku postępowania odwoławczego kwestionowała ustalenia, że Spółka "podlegała obowiązkowi opłacania składek na PFRON oraz zakresu tego obowiązku" oraz zarzuciła "nie ustalenie, że spółka A. Sp. z o.o. zatrudniała osoby z orzeczoną niepełnosprawnością (...)" (k. 119 akt administracyjnych) i załączyła na tę okoliczność w odwołaniu szereg dokumentów (m.in. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wykazy zawartych na dany dzień umów o pracę) i wniosła o zwrócenie się do powiatowych zespołów orzekania o niepełnosprawności o to, czy w badanym okresie względem wskazanych osób obowiązywało orzeczenie o niepełnosprawności. Odnosząc się do powyższego Minister wskazał, że "Prezes Zarządu PFRON ani organ odwoławczy nie posiadają kompetencji, aby w toku postępowania w sprawie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki kapitałowej badać poprawność rozstrzygnięcia i kwestionować wysokość zaległości podatkowych Spółki, wynikających z ostatecznych już decyzji. Kwestia wysokości zobowiązań podatkowych Spółki jest zakończona w dniu kiedy decyzja wymiarowa stała się ostateczna i podlega wykonaniu. Fundusz nie dysponował bowiem dokumentami niezbędnymi do wyliczenia zobowiązania, w posiadaniu których była Spółka. Możliwość określenia zobowiązań Spółki powstała dopiero po przeprowadzenia postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązań i uzyskaniu niezbędnych danych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tu należy zauważyć, iż z uzasadnienia decyzji określającej, wynika iż w trakcie postępowań Spółka nie składała żadnych uwag ani nie złożyła wniosków dowodowych, pomimo iż miała taką możliwość". W tym miejscu zwrócić uwagę należy na to, że jak wynika z ww. decyzji Prezesa z [...] lipca 2022 r. wezwanie Spółki do złożenia deklaracji i poinformowania o przyczynach ich niezłożenia zostało skierowane do Spółki na początku 2022 r., to jest już po dacie, w której Skarżąca była członkiem zarządu Spółki, podobnie jak samo postępowanie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań z tyt. wpłat na PFRON za okres od 03-11/2020 było prowadzone w okresie, w którym Skarżąca nie była już członkiem zarządu Spółki. Jak wynika również ze wskazanej decyzji mimo wysłania wezwaniem z dn. 21 kwietnia 2022 r. do Spółki wezwania do przedstawienia m.in. orzeczeń o stopniu niepełnosprawności pracowników, złożonych do ZUS deklaracji ZUS DRA oraz załączników ZUS RCA/RNA, Spółka nie przesłała wymaganych dokumentów. Tym samym w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdy sama Skarżąca nie brała (i nie mogła brać) udziału w toczącym się postępowaniu wobec Spółki, Spółka wykazywała się (jak wynika z uzasadnienia ww. decyzji) biernością w toku trwającego postępowania w przedmiocie określenia Jej wysokości zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON m.in. z tytułu których odpowiedzialność solidarną ma ponosić Skarżąca, Skarżąca w toku postępowania w przedmiocie swojej odpowiedzialności solidarnej z tyt. wskazanych wpłat kwestionuje prawidłowość dokonanych ustaleń, załączając w tym zakresie dokumenty, do których to argumentów, jak również dokumentów organ odwoławczy nie odnosi się w zaskarżonej decyzji. Jest to działanie nieprawidłowe. W tym względzie należy bowiem zwrócić uwagę na to, że jak orzekł Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 27 lutego 2025 r. w sprawie C-277/24 Adjak m.in. prawo do obrony i zasadę proporcjonalności "należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym i praktyce krajowej, zgodnie z którymi osoba trzecia, która może zostać uznana za solidarnie odpowiedzialną za zobowiązanie podatkowe osoby prawnej, nie może być stroną w postępowaniu podatkowym prowadzonym przeciwko tej osobie prawnej w celu ustalenia jej zobowiązania podatkowego, bez uszczerbku dla konieczności, by ta osoba trzecia w toku ewentualnie prowadzonego wobec niej postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej mogła skutecznie podważyć ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne dokonane przez organ podatkowy w ramach postępowania podatkowego i mieć dostęp do jego akt, z poszanowaniem praw wspomnianej osoby prawnej lub innych osób trzecich" (pkt 65). Minister, ograniczając się w zaskarżonej decyzji do powołania się na ww. decyzję z 8 lipca 2022 r. i nie analizując (i nie odnosząc się do) argumentacji, załączonych do odwołania dokumentów, jak również odrzucając a limine wnioski dowodowe, naruszył "prawo do obrony i zasadę proporcjonalności", o czym mowa w ww. wyroku TSUE. W konsekwencji doszło do naruszenia przepisów postępowania, które dotyczą gromadzenia i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 187 §1 O.p., art. 191 O.p. w zw. z prawem do obrony i zasadą proporcjonalności) w związku z uniemożliwieniem – dla potrzeb postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej Skarżącej za zaległości Spółki – kwestionowania powstania (ewentualnie wysokości) przedmiotowych zaległości, a co za tym idzie uniemożliwienia przeprowadzenia wnioskowanych dowodów na okoliczność braku podlegania obowiązkowi opłacania składek na PFRON przez Spółkę oraz (ewentualnie) zakresu tego obowiązku. Zważywszy na to, że nie można wykluczyć, że może okazać się, że - dla potrzeb postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej Skarżącej za zaległości Spółki – należy przyjąć, że objęte zaskarżoną decyzją zaległości (i wynikające z nich odsetki) nie istnieją w ogóle (albo niektóre z nich nie istnieją i/lub istnieją w innej wysokości), brak jest potrzeby i możliwości rozważania pozostałych przesłanek istnienia odpowiedzialności (skoro punktem wyjścia poprzedzającym dalsze rozważania jest to, że określone zaległości – za które odpowiadać ma Skarżąca solidarnie ze Spółką – istniały i nadal istnieją). W konsekwencji, nie dokonując oceny prawidłowości wykazania lub braku wykazania istnienia dalszych przesłanek odpowiedzialności Skarżącej za zaległości Spółki (co wymaga uprzedniego wykluczenia, że – dla potrzeb (niniejszego) postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej Skarżącej za zaległości Spółki – zaległości te nie istniały i nie istnieją (ewentualnie w innej wysokości)), Sąd wskazuje, że dostrzegł nieprawidłowe działanie organu (wynikające, jak należy uznać, z dokonania nieprawidłowej wykładni przepisów), na co należy zwrócić uwagę, ażeby uchronić organ przed powtórzeniem tego błędu w ponownie prowadzonym postępowaniu. Otóż w zaskarżonej decyzji wskazano, że "wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki powinien zostać złożony do 19 sierpnia 2020 r., biorąc pod uwagę niewywiązywanie się przez Spółkę z zobowiązań wobec PFRON już od 20 kwietnia 2020 r., (za marzec 2020 r.)". Minister – jak zdaje się wynikać – dokonał błędnej wykładni przepisów art. 11 ust. 1 i ust. 1a ustawy Prawo upadłościowe uznając, że licząc termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości należy oprzeć się na jednym wymagalnym zobowiązaniu pieniężnym, tj. w tym przypadku za marzec 2020 r., w sytuacji, gdy ustawodawca niewypłacalność wiąże z brakiem wykonywania "wymagalnych zobowiązań pieniężnych" (a nie wymagalnego zobowiązania pieniężnego). Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 1 i ust. 1a ustawy Prawo upadłościowe dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1), przy czym domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Tym samym domniemanie wynikające z art. 11 ust. 1a ustawy Prawo upadłościowe znajduje zastosowania od momentu wystąpienia "opóźnieni[a] w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza[jących] trzy miesiące", co oznacza, że dla potrzeb określania terminu wynikającego ze wskazanego domniemania należy uwzględnić opóźnienie wynikające z drugiego (kolejnego) zobowiązania pieniężnego. Przekroczenie trzymiesięcznego opóźnienia w wykonaniu pierwszego (jedynego) ze zobowiązań pieniężnych nie skutkuje zatem (jeszcze) wystąpieniem "opóźnieni[a] w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza[jących] trzy miesiące" (jak wymaga tego przepis), a jedynie wystąpieniem opóźnienia w wykonaniu zobowiązania pieniężnego przekraczającego trzy miesiące. Sygnalizując wskazaną wadliwość decyzji wynikającą z błędnej wykładni przepisów Sąd zauważa, że wskazana wadliwość nie była powodem uchylenia zaskarżonej decyzji (gdyż do tego niezbędne byłoby zweryfikowanie, czy to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, co wobec braku przesądzenia kwestii istnienia/nieistnienia zaległości, nie jest możliwe), a jej zasygnalizowanie miało służyć jedynie temu, ażeby uchronić organ przed powtórzeniem tego błędu w ponownie prowadzonym postępowaniu (gdzie – nie można wykluczyć – że tego rodzaju nieprawidłowość mogłaby mieć wówczas wpływ na wynik sprawy). Zważywszy na to, że wynikająca z ww. wyroku TSUE wykładnia przepisów umożliwia Skarżącej – dla potrzeb postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej Skarżącej za zaległości Spółki – kwestionowanie powstania (ewentualnie wysokości) zaległości wynikających z decyzji adresowanej do Spółki, brak było konieczności zawieszenia postępowania w oczekiwaniu na ew. rozstrzygnięcia w trybach nadzwyczajnych dotyczące tejże decyzji (adresowanej do Spółki). Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając jednocześnie, że nie ma konieczności uchylania również decyzji organu pierwszej instancji (skoro kwestia istnienia odpowiedzialności Skarżącej pozostaje otwarta i co za tym idzie nie występuje konieczność uchylenia również decyzji organu pierwszej instancji wynikająca z art. 135 p.p.s.a). Z uwagi na treść art. 152 §1 p.p.s.a. nie było również konieczności stwierdzania, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, o co wnoszono w skardze. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §1 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ, uwzględniając okoliczność wydania przez Trybunał Sprawiedliwości UE wyroku z dnia 27 lutego 2025 r. w sprawie C-277/24 Adjak (i tezy wynikające z tego wyroku), umożliwi Skarżącej – dla potrzeb postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej Skarżącej za zaległości Spółki – w szczególności kwestionowanie powstania (ewentualnie wysokości) przedmiotowych zaległości, a co za tym idzie umożliwi przeprowadzenie wnioskowanych przez Stronę (w niezbędnym zakresie) dowodów (i w razie potrzeby innych dowodów) na okoliczność braku podlegania obowiązkowi opłacania składek na PFRON przez Spółkę oraz (ewentualnie) zakresu tego obowiązku i na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego oceni, czy dla potrzeb niniejszego postępowania należy uznać, że przedmiotowe zaległości powstały i istnieją (i w jakiej wysokości, z odpowiednimi skutkami dla ewentualnych odsetek). Z uwagi na dostrzeżone uchybienie skutkujące tym, że kluczowa okoliczność istnienia (dla potrzeb postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej Skarżącej za zaległości Spółki) przedmiotowych zaległości (i w konsekwencji wynikających z nich odsetek) nie została wykazana (i przesądzona) brak jest konieczności (i możliwości) odnoszenia się do pozostałych zarzutów skargi, skoro zasadniczo punktem wyjścia dla rozważania możliwości istnienia odpowiedzialności Skarżącej jest istnienie tychże zaległości (i zarzuty te opierały się na tym, że orzeczono o tej odpowiedzialności).