III SA/Wa 781/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K. B. i P. B. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Skarżący K. i P. B. zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, wskazując, iż nie posiadają środków finansowych, oszczędności, żadnych wartościowych przedmiotów. Skarżący posiadają dom o powierzchni 120 m² o wartości 180.000 zł. Skarżący utrzymują się z wynagrodzenia wynoszącego łącznie 1.558,67 zł. Wśród wydatków wymienili leki -100 zł, opłata za światło – 360 zł, wodę – 75 zł, śmieci – 60 zł, podatek od nieruchomości – 125 zł, telefon – 70 zł, zakup opału – 400 zł, środki czystości – 100 zł. Na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych informacji obrazujących sytuację majątkową Skarżących tj. zeznań podatkowych za 2016 i 2017 r., kopii wyciągów bankowych za ostatnie trzy miesiące, oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej, wskazania wszystkich źródeł utrzymania, udokumentowania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania, dokumentów świadczących o posiadanych zobowiązaniach – Skarżący nie nadesłali żadnych dokumentów. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do Sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do Sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Oznacza to, że to wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny tej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma Sąd (referendarz sądowy). W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2017 r., II FZ 918/16). Z powyższego wynika zatem, że warunkiem oceny zasadności przyznania prawa pomocy jest rzetelne i wyczerpujące udowodnienie prawdziwości twierdzeń zawartych we wniosku. W ocenie referendarza sądowego Skarżący tego warunku nie spełnili. Nie przedstawili bowiem kompletnych dokumentów świadczących o ich sytuacji finansowej. I tak nie nadesłali wyciągów z rachunków bankowych. Tymczasem wyciągi takie są niezbędne dla oceny możliwości płatniczych strony poprzez zobrazowanie jakiego rzędu wpływy pieniężne osiąga i w jakich wysokościach następuje ich dystrybucja. Inaczej mówiąc wyciąg bankowy daje rzeczywisty obraz operacji dokonywanych na rachunku, a więc przedstawia rzeczywistą płynność finansową jego właściciela. Skarżący nie udokumentowali także wysokości bieżących wydatków gospodarstwa domowego. Poprzestali jedynie na ich niepełnym wymienieniu, bez uwzględnienia wydatków np. na żywność czy ubiór. Wskazali mianowicie wydatki na leki -100 zł, opłata za światło – 360 zł, wodę – 75 zł, śmieci – 60 zł, podatek od nieruchomości – 125 zł, telefon – 70 zł, zakup opału – 400 zł, środki czystości – 100 zł. W efekcie nie wiadomo jakie faktycznie wydatki Skarżący ponoszą. Skoro zatem Skarżący nie przedstawili pełnej informacji dotyczącej swojej sytuacji majątkowej, niemożliwa była weryfikacja ich twierdzeń o trudnej sytuacji i braku środków finansowych. W konsekwencji stwierdzić należy, iż nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnioną. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż w aktach sprawy znajduje się zeznanie podatkowe złożone za 2015 r. dostarczone do wcześniej toczącego się w niniejszej sprawie postępowania o przyznanie prawa pomocy (w 2017 r.). Wynika z niego, że w 2015 r. Skarżący osiągnął z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przychód w wysokości 408.403 zł. W tej sytuacji trudno jest go uznać za osobę ubogą. Tymczasem do takiej właśnie kategorii skierowana jest instytucja prawa pomocy. Jak bowiem podkreślono na wstępie instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie NSA z 1 lutego 2013 r., II OZ 45/13). Z tych wszystkich względów wniosek Skarżących należało załatwić odmownie. Wobec tego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.