III SA/Wa 59/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Grzybowski, Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), sędzia WSA Jacek Kaute, Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Dominiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2026 r. sprawy ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 6 listopada 2025 r. nr 0114-KDIP2-1.4010.524.2025.1.JF w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz C. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

C. sp. z o. o. z siedzibą w W. (dalej: wnioskodawca, spółka lub skarżąca) wystąpiła z wnioskiem o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie ustalenia, czy w przypadku dokonania dobrowolnego umorzenia udziałów w spółkach zależnych (tj. nabycia udziałów przez dane spółki zależne w celu ich umorzenia) za wynagrodzeniem, będzie uprawniona do rozpoznania straty podatkowej w dochodzie z zysków kapitałowych (jeśli suma kosztów poniesionych uprzednio na objęcie/nabycie udziałów będzie wyższa od wynagrodzenia uzyskanego przez spółkę z tytułu ich zbycia w celu umorzenia). Przedstawiając zdarzenie przyszłe, wnioskodawca wskazał we wniosku, że jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością posiadającą siedzibę na terytorium Polski. Zgodnie z art. 4 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U.2026.554, dalej: ustawa o CIT), spółka podlega w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania. Spółka jest podmiotem holdingowym wchodzącym w skład grupy kapitałowej prowadzącej działalność na rynku nieruchomości komercyjnych. Spółka jest obecnie wspólnikiem w szeregu spółek kapitałowych (dalej łącznie jako: spółki zależne). Mając na uwadze profil swojej działalności, spółka może na bieżąco – w zależności od warunków rynkowych - dokonywać zbywania udziałów w posiadanych spółkach zależnych bądź też nabywać udziały w nowych spółkach zależnych (czy też tworzyć nowe spółki zależne). Kierując się bieżącymi potrzebami biznesowymi, możliwe będzie również przeprowadzanie dobrowolnego umorzenia udziałów w spółkach zależnych za wynagrodzeniem (tj. nabywanie udziałów przez dane spółki zależne w celu ich umorzenia). W zależności od konkretnego przypadku, może się zdarzyć, że wynagrodzenie, które spółka uzyska w związku z powyższym umorzeniem będzie kwotą niższą niż suma wydatków poniesionych przez wnioskodawcę na uprzednie nabycie (lub objęcie) umarzanych udziałów. Wnioskodawca wskazał przy tym, że - dla uproszczenia – odniósł się we wniosku jedynie do kategorii "udziałów" w spółkach zależnych, natomiast w każdym przypadku argumentacja wnioskodawcy odnosić się powinna analogicznie do potencjalnie posiadanych akcji w spółkach zależnych (w przypadku, w którym – z uwagi na formę prawną spółki zależnej - wnioskodawca posiadałby w niej akcje, a nie udziały). W związku z powyższym opisem wnioskodawca zapytał, czy w przypadku dokonania dobrowolnego umorzenia udziałów w spółkach zależnych (tj. nabycia udziałów przez dane spółki zależne w celu ich umorzenia) za wynagrodzeniem, będzie on uprawniony do rozpoznania straty podatkowej w dochodzie z zysków kapitałowych (jeśli suma kosztów poniesionych uprzednio na objęcie/nabycie udziałów będzie wyższa od wynagrodzenia uzyskanego przez niego z tytułu ich zbycia w celu umorzenia). Zdaniem wnioskodawcy, odpowiedź na powyższe pytanie jest twierdząca. Spółka argumentowała, że w przypadku dobrowolnego umorzenia udziałów za wynagrodzeniem nie znajdzie zastosowania art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, zgodnie z którym do przychodów nie zalicza się zwróconych udziałów lub wkładów w spółdzielni, umorzenia udziałów (akcji) w spółce, w tym kwot otrzymanych z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) na rzecz takiej spółki w celu umorzenia tych udziałów (akcji) – w części stanowiącej koszt ich nabycia bądź objęcia. W analizowanym przypadku zastosowanie powinny znaleźć ogólne zasady opodatkowania, zgodnie z którymi uzyskany przychód powinien zostać pomniejszony o koszty jego uzyskania (co oznacza też w praktyce możliwość wystąpienia straty w sytuacji, w której takie koszty okazałyby się wyższe od przychodu). Za brakiem możliwości zastosowania art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, zdaniem wnioskodawcy, przemawia nie tylko systemowa i celowościowa wykładnia obecnego brzmienia ustawy o CIT, ale też – w szerszym ujęciu - spojrzenie na tę ustawę z perspektywy powołanych powyżej zmian z roku 2011 i 2018. Mianowicie, ustawą z 25 listopada 2010 r. ustawodawca uchylił art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT. W brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2010 r. przepis ten stanowił, że dochody uzyskane z odpłatnego zbycia udziałów na rzecz spółki, w celu umorzenia tych udziałów, były traktowane jako dochód (przychód) z udziału w zyskach osób prawnych. Wobec tego do końca 2010 r. dochód ten rozliczany był na zasadach przewidzianych w art. 22 ust. 1 ustawy o CIT (to jest w sposób ryczałtowy). Wówczas nie było więc wątpliwości, że art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, uznający za przychód jedynie nadwyżkę ceny sprzedaży udziałów (akcji) nad ceną jej nabycia, wpisuje się w przyjętą, ryczałtową formą opodatkowania takich transakcji (czy też stanowi jej dopełnienie). Innymi słowy, art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT tworzył – w ówczesnym stanie prawnym - łącznie z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT spójną koncepcję ryczałtowego opodatkowania przychodu (przy wskazaniu szczególnych zasad jak ten przychód powinien zostać określony). Równocześnie, wykreślenie z 1 stycznia 2011 r. art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT i przejście przy opodatkowaniu zbycia udziałów w celu umorzenia na zasady ogólne (potwierdzone także przepisami znowelizowanymi od 2018 r.) spowodowały, że aktualnie nie istnieje już możliwość zastosowania art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT. Przepis ten w obecnym stanie prawnym pozostaje bowiem w całkowitej sprzeczności z innymi regulacjami ustawy o CIT dotyczącymi opodatkowania przychodów i dochodów z zysków kapitałowych. W szczególności, art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT nie może być stosowany w oderwaniu od celu, jaki przyświecał ustawodawcy w ramach kolejnych nowelizacji ustawy o CIT (najpierw od 1 stycznia 2011 r., a następnie od 1 stycznia 2018 r.). Przyjęcie ogólnych zasad opodatkowania przychodów ze zbycia udziałów w celu ich umorzenia nie jest bowiem możliwe do pogodzenia ze specyficznymi zasadami wynikającymi z art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT (przystającymi do opodatkowania ryczałtowego, ale już nie do opodatkowania na zasadach ogólnych). Podsumowując spółka wskazała, że wykładnia systemowa - przy zastosowaniu zasady racjonalnego ustawodawcy - pozwala na uznanie, że przy zbyciu udziałów w celu ich umorzenia należy obecnie zastosować art. 7 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. Zastosowanie tych przepisów wyklucza natomiast możliwość dalszego stosowania przy opodatkowaniu takich czynności art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT pomimo pozostawienia tego przepisu w ustawie w niezmienionym brzmieniu. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: Dyrektor KIS lub organ) w interpretacji indywidualnej z 6 listopada 2025 r., nr 0114-KDIP2-1.4010.524.2025.1.JF, uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe. Organ wskazał, że począwszy od 1 stycznia 2011 r. wykreślony został pkt 2 z art. 10 ust. 1 ustawy o CIT, co oznacza, że od tej daty przychód uzyskany z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) na rzecz spółki w celu ich umorzenia, przestał być przychodem z udziału w zyskach osób prawnych, stając się tym samym przychodem z działalności gospodarczej prowadzonej przez podatnika (w stanie prawnym obowiązującym do końca 2017 r., zanim wprowadzono podział przychodów podatników podatku dochodowego od osób prawnych na przychody z zysków kapitałowych i z pozostałej działalności). Jednocześnie nie został uchylony przepis art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, wyłączający z przychodów wartość równą wydatkom na nabycie lub objęcie udziałów/akcji. Skoro zatem koszty nabycia pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z przychodem, który na mocy art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT wyłączony został z przychodów podatkowych, to należy uznać, że koszty te nie spełniają warunku określonego w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. Ze względu na treść art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, umorzenie akcji/udziałów (niezależnie od wysokości wynagrodzenia umorzeniowego) nie może spowodować powstania straty podatkowej. W rezultacie, w związku planowanym dobrowolnym umorzeniem udziałów/akcji w spółkach zależnych za wynagrodzeniem, wnioskodawca nie będzie uprawniony do rozpoznania straty podatkowej w dochodzie z zysków kapitałowych (jeśli suma kosztów poniesionych uprzednio na objęcie/nabycie udziałów będzie wyższa od wynagrodzenia uzyskanego przez Spółkę z tytułu ich zbycia w celu umorzenia). W sprawie zastosowanie bowiem będzie miał art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, zgodnie z którym, umorzenie udziałów (niezależnie od wysokości wynagrodzenia umorzeniowego) nie może spowodować powstania ww. straty podatkowej. Spółka zaskarżyła powyższą interpretację w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie: I. prawa materialnego, tj.: 1. art. 7 ust 1 i ust. 2 w zw. z art. 12 ust. 3, oraz art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą niewłaściwą oceną, że przepisy te nie znajdują zastosowania w zdarzeniu przyszłym opisanym we Wniosku o wydanie zaskarżonej Interpretacji, co w efekcie prowadzi do tego, że w przypadku odpłatnego zbycia udziałów przez spółkę w celu ich dobrowolnego umorzenia, spółka nie będzie uprawniona do rozpoznania straty podatkowej w źródle przychodów zyski kapitałowe, stanowiącej nadwyżkę podlegającej potrąceniu, jako koszty uzyskania przychodu, sumy kosztów poniesionych uprzednio na nabycie lub objęcie akcji, nad przychodem stanowiącym należne wynagrodzenie z tytułu zbycia akcji w celu ich dobrowolnego umorzenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna skutkować uznaniem, że spółka będzie uprawniona do rozpoznania straty podatkowej w źródle przychodów zyski kapitałowe stanowiącej nadwyżkę podlegającej potraceniu, jako koszty uzyskania przychodu, sumy kosztów poniesionych uprzednio na nabycie lub objęcie tych udziałów, nad przychodem stanowiącym należne wynagrodzenie z tytułu zbycia udziałów w celu ich dobrowolnego umorzenia; 2. art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, poprzez jego nieprawidłową wykładnię prowadzącą do niewłaściwej oceny co do zastosowania tego przepisu w przedmiotowym zdarzeniu przyszłym opisanym we wniosku o wydanie zaskarżonej Interpretacji, polegające na uznaniu, że przepis ten znajdzie zastosowanie w przedstawionym przez Spółkę zdarzeniu przyszłym i w efekcie w przypadku otrzymania wynagrodzenia za zbycie udziałów celem ich dobrowolnego umorzenia, jeżeli to wynagrodzenie będzie niższe niż koszty poniesione na nabycie lub objęcie umarzanych akcji, spółka nie będzie uprawniona do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu nadwyżki kosztów poniesionych na nabycie lub objęcie udziałów ponad otrzymaną kwotę wynagrodzenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT powinna skutkować stwierdzeniem, że art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT nie znajdzie zastosowania w przedstawionym przez skarżącą zdarzeniu przyszłym, a w efekcie w razie otrzymania wynagrodzenia za zbycie udziałów w związku z ich dobrowolnym umorzeniem, jeżeli to wynagrodzenie będzie niższe niż koszty poniesione na nabycie lub objęcie umarzanych udziałów, spółka będzie uprawniona do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu nadwyżki kosztów poniesionych na nabycie lub objęcie udziałów nad otrzymaną kwotą wynagrodzenia; II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 14c § 1 i § 2 oraz art. 120 i art. 121 § 1 w związku z art. 14h, a także art. 2a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj.: Dz. U. z 2025 r. poz. 111; dalej O.p.), poprzez naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych, polegające na wydaniu interpretacji indywidualnej uznającej stanowisko spółki w sprawie za nieprawidłowe, pomimo znajomości przez organ rozstrzygnięć sądownictwa administracyjnego wydawanych w analogicznych stanach faktycznych, potwierdzających prawidłowość stanowiska spółki, a także naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika, znajdującej zastosowanie w rozstrzyganiu spraw podatkowych. W związku z powyższymi zarzutami spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienie. Organ błędnie zastosował przepis art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy, i uznał, że w sytuacji nadwyżki kosztów objęcia udziałów nad wynagrodzeniem z tytułu umorzenia skarżąca nie uzyska żadnych przychodów, a w konsekwencji odmówił zastosowania art. 15 ust 1 ustawy CIT uznając, że spółka nie ma prawa do rozpoznania kosztów podatkowych. Sąd podziale stanowisko skarżącej, że jej przychodem z tytułu zbycia udziałów w celu ich umorzenia będzie wynagrodzenie z tytułu zbycia udziałów w celu ich umorzenia, natomiast kosztem podatkowym wydatek poniesiony w przeszłości przez Spółkę na nabycie/objęcie umarzanych udziałów. Tym samym, może też dojść do sytuacji, w której u skarżącej powstanie strata z tego tytułu (jeśli otrzymane wynagrodzenie z tytułu zbycia udziałów w celu umorzenia będzie niższe niż wydatki poniesione na nabycie/objęcie umarzanych udziałów). Stanowisko to obecnie jednolicie prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. W przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, zagadnienie umorzenia udziałów regulowane jest przez art. 199 § 1 k.s.h. Zgodnie z tym przepisem udział może być umorzony jedynie po wpisie spółki do rejestru i tylko w przypadku, gdy umowa spółki tak stanowi; udział może być umorzony za zgodą wspólnika w drodze nabycia udziału przez spółkę (umorzenie dobrowolne) albo bez zgody wspólnika (umorzenie przymusowe). Wynagrodzenie w przypadku umorzenia przymusowego, nie może być niższe od wartości przypadających na udział aktywów netto, wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników. Przepisy kodeksu spółek handlowych przewidują zatem różne tryby umorzenia udziałów. Przedmiotem wniosku o wydanie Interpretacji był wyłącznie tryb umorzenia dobrowolnego udziałów dokonywanego za wynagrodzeniem. Przychód z tytułu przymusowego lub automatycznego umorzenia udziałów kwalifikowany jest - w świetle art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o CIT - jako przychód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych. Równocześnie, przychód ze zbycia udziałów w celu ich dobrowolnego umorzenia, jako przypadek przychodu ze zbycia udziałów (akcji) w ogólności, kwalifikowany jest jako przychód z udziału w osobie prawnej inny niż przychód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych. Jak stanowi bowiem art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o CIT, za przychody z zysków kapitałowych uważa się inne niż określone w pkt 1 i 2 przychody z udziału (akcji) w osobie prawnej lub spółce, o której mowa w art. 1 ust. 3, w tym przychody ze zbycia udziału (akcji) (co obejmuje też zbycie dokonane celem umorzenia). Zatem przychody ze zbycia udziałów w celu umorzenia zaliczają się do przychodów z zysków kapitałowych (tzw. "koszyk kapitałowy"), ale innych niż przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1. Przepisy ustawy o CIT, jak trafnie argumentowała skarżąca, ustanawiają odmienne, specyficzne zasady opodatkowania jedynie dla wybranych przychodów z zysków kapitałowych, tj. przychodów z udziału w zyskach osób prawnych. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o CIT, podatek dochodowy od powyższych przychodów (to jest tych określonych w art. 7b ust. 1 pkt 1) ustala się w sposób ryczałtowy (to jest bez możliwości standardowego rozliczenia w rachunku podatkowym kosztów uzyskania danego przychodu). A contrario, przyjąć należy, że pozostałe kategorie przychodów z zysków kapitałowych (w tym przychody wynikające z dobrowolnego umorzenia udziałów) powinny podlegać opodatkowaniu na zasadach ogólnych - zgodnie z art. 7 ust 1. i 2 ustawy o CIT. Przepisy powyższe stanowią, że przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód stanowiący sumę dochodu osiągniętego z zysków kapitałowych oraz dochodu osiągniętego z innych źródeł przychodów (w odróżnieniu od przypadków, o których mowa w art. 21, art. 22 i art. 24b ustawy o CIT, gdzie przedmiotem opodatkowania jest przychód). Dochodem ze źródła przychodów (z zastrzeżeniem art. 11c, art. 11 i, art. 24a, art. 24b, art. 24ca, art. 24d i art. 24f ustawy o CIT) jest nadwyżka sumy przychodów uzyskanych z tego źródła przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przychodów przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów. Sad orzekający w sprawie podziela stanowisko skarżącej, zgodnie z którym, w przypadku dobrowolnego umorzenia udziałów znajdują zastosowanie analogiczne zasady opodatkowania, jak w przypadku każdego innego odpłatnego zbycia udziałów. Tym samym, podstawą opodatkowania będzie dochód - stanowiący nadwyżkę przychodów (to jest wynagrodzenia z tytułu zbycia udziałów w celu umorzenia) nad kosztami jego uzyskania. W konsekwencji, zastosowanie znaleźć powinien - na zasadach ogólnych - art. 15 ustawy o CIT (z zastrzeżeniem wskazanym w art. 16 ust. 1 pkt 8 tej ustawy, zgodnie z którym wydatki na objęcie / nabycie udziałów stanowią koszt uzyskania przychodów z tytułu ich odpłatnego zbycia). W rezultacie, zbycie udziałów w celu umorzenia jest opodatkowane na gruncie ustawy o CIT analogicznie jak każde inne odpłatne zbycie takich udziałów. W konsekwencji, może też dojść do sytuacji, w której po stronie skarżącej powstanie strata z tego tytułu (jeśli otrzymane wynagrodzenie z tytułu zbycia udziałów w celu umorzenia będzie niższe niż wydatki poniesione na nabycie / objęcie umarzanych udziałów). W konsekwencji zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 7 ust 1 i ust. 2 w zw. z art. 12 ust. 3, oraz art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. Stanowisko prezentowane przez skarżącą wpisuje się jedocześnie w szerszy kontekst zmian dokonanych w ustawie o CIT w latach 2011 i 2018. Mianowicie, ustawą z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U z 2010 r. nr 226, poz. 1478), został uchylony art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT, który (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2010 r.) stanowił, że dochody uzyskane z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) na rzecz spółki, w celu umorzenia tych udziałów (akcji), były traktowane jako dochód (przychód) z udziału w zyskach osób prawnych. Konsekwencją tej nowelizacji była zatem zmiana podejścia ustawodawcy do sposobu opodatkowania przychodu z tytułu zbycia udziałów celem ich umorzenia, polegająca na zrównaniu jego skutków podatkowych ze zwykłym zbyciem udziałów na rzecz podmiotu trzeciego. W rezultacie - po przekwalifikowaniu przez ustawodawcę dochodu z tytułu zbycia udziałów (akcji) w celu ich umorzenia z zasad ryczałtowych na zasady ogólne - skutki prawnopodatkowe obu transakcji powinny być tożsame. Stanowisko takie podzielane jest także w literaturze. Wskazano tam, że od 1 stycznia 2011 r. dochód z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) na rzecz spółki w celu nie jest już traktowany jako dochód z udziału w zyskach osób prawnych (por. D. Strzelec, Komentarz do art. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, publ. baza LEX). Podkreśla się, że od 1 stycznia 2011 r. podatnik, zbywając udziały, opodatkowany zostaje podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych, w których ustalane są przychody i koszty według zasad identycznych z tymi, które obowiązują przy zbyciu udziałów (akcji) osobie trzeciej (por. P. Małecki, M. Mazurkiewicz, Komentarz do art. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, publ. baza LEX) oraz że konsekwencją wyłączenia z definicji przychodów (dochodów) z udziału w zyskach osób prawnych dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia udziałów lub akcji na rzecz spółki w celu ich umorzenia jest opodatkowanie go na takich samych zasadach jak zyski z odpłatnego zbycia udziałów i akcji (por. M. Chudzik, Komentarz do zmiany art. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wprowadzonej przez Dz. U. z 2010 r. Nr 226 poz. 1478, publ. baza SIP LEX 2011). Na powyższe nie miała wpływu nowelizacja ustawy o CIT dokonana z 1 stycznia 2018 r. albowiem nowy art. 7b ustawy o CIT (dodany powyższą nowelizacją) różnicuje przychody z udziału w zyskach osób prawnych (obejmujące m.in. przychód z tytułu umorzenia automatycznego i przymusowego) i inne przychody z udziału (akcji) w osobie prawnej lub spółce, obejmujące przychody ze zbycia udziału (w tym ze zbycia dokonanego celem ich umorzenia). Tylko do pierwszej z powyższych kategorii znajduje przy tym zastosowanie zryczałtowane opodatkowanie zgodnie z art. 22 ustawy o CIT. Druga z tych kategorii powinna natomiast podlegać opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Kolejno należy podnieść, że w przypadku dobrowolnego umorzenia udziałów za wynagrodzeniem nie znajdzie zastosowania art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, zgodnie z którym do przychodów nie zalicza się zwróconych udziałów lub wkładów w spółdzielni, umorzenia udziałów (akcji) w spółce, w tym kwot otrzymanych z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) na rzecz takiej spółki w celu umorzenia tych udziałów (akcji) - w części stanowiącej koszt ich nabycia bądź objęcia. Zastosowanie wskazanego przepisu prowadziłoby do braku możliwości rozpoznania w rozliczeniu podatkowym zbycia udziałów w celu umorzenia straty, tj. nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem uzyskanym z dobrowolnego umorzenia udziałów. Tymczasem, jak omówiono powyżej, zastosowanie powinny tu znaleźć ogólne zasady opodatkowania, zgodnie z którymi uzyskany przychód powinien zostać pomniejszony o koszty jego uzyskania (co oznacza też w praktyce możliwość wystąpienia straty w sytuacji, w której takie koszty okazałyby się wyższe od przychodu). Za brakiem możliwości zastosowania art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT przemawia nie tylko systemowa i celowościowa wykładnia obecnego brzmienia ustawy o CIT, ale też - w szerszym ujęciu - spojrzenie na tę ustawę z perspektywy powołanych powyżej zmian z roku 2011 i 2018. Powtórzyć należy, że ustawą z 25 listopada 2010 r. ustawodawca zdecydował się uchylić art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT. W brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2010 r. przepis ten stanowił, że dochody uzyskane z odpłatnego zbycia udziałów na rzecz spółki, w celu umorzenia tych udziałów, były traktowane jako dochód (przychód) z udziału w zyskach osób prawnych. Wobec tego do końca 2010 r. dochód ten rozliczany był na zasadach przewidzianych w art. 22 ust. 1 ustawy o CIT (to jest w sposób ryczałtowy). Wówczas nie było więc wątpliwości, że art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, uznający za przychód jedynie nadwyżkę ceny sprzedaży udziałów (akcji) nad ceną jej nabycia, wpisuje się w przyjętą, ryczałtową formą opodatkowania takich transakcji (czy też stanowi jej dopełnienie). Innymi słowy, powiedzieć można, że art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT tworzył - w ówczesnym stanie prawnym - łącznie z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT spójną koncepcję ryczałtowego opodatkowania przychodu (przy wskazaniu szczególnych zasad jak ten przychód powinien zostać określony). Równocześnie, wykreślenie z 1 stycznia 2011 r. art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT i przejście przy opodatkowaniu zbycia udziałów w celu umorzenia na zasady ogólne (potwierdzone także przepisami znowelizowanymi od 2018 r.) spowodowały, że aktualnie nie istnieje już możliwość zastosowania art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT. Przepis ten w obecnym stanie prawnym pozostaje bowiem w całkowitej sprzeczności z innymi regulacjami ustawy o CIT dotyczącymi opodatkowania przychodów i dochodów z zysków kapitałowych. Przepis art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT nie może być stosowany w oderwaniu od celu, jaki przyświecał ustawodawcy w ramach kolejnych nowelizacji ustawy o CIT (najpierw od 1 stycznia 2011 r., a następnie od 1 stycznia 2018 r.). Przyjęcie ogólnych zasad opodatkowania przychodów ze zbycia udziałów w celu ich umorzenia nie jest bowiem możliwe do pogodzenia ze specyficznymi zasadami wynikającymi z art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT (przystającymi do opodatkowania ryczałtowego, ale już nie do opodatkowania na zasadach ogólnych). Powyższe stanowisko jednolicie prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych, przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 listopada 2024 r., sygn. akt II FSK 213/22, uznał, że po nowelizacjach przepisów podatkowych od 2011 r. oraz 2018 r., wynagrodzenie uzyskane z odpłatnego zbycia udziałów lub akcji w celu ich umorzenia podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Przychód należy pomniejszyć o koszty uzyskania przychodu, a w niektórych przypadkach może powstać strata podatkowa. Przepis szczególny wskazany przez organ interpretacyjny nie może być stosowany samodzielnie, gdyż jest sprzeczny z systemowymi zmianami w ustawie podatkowej. Sąd podkreślił, że intencją ustawodawcy było zrównanie opodatkowania tego typu transakcji z każdym innym odpłatnym zbyciem udziałów lub akcji. NSA potwierdził, że po zmianach przepisów podatkowych należy stosować zasady ogólne opodatkowania, uwzględniając koszty uzyskania przychodu, a nie szczególne rozwiązania wskazane przez organ podatkowy. NSA wskazał, że przy zbyciu udziałów (akcji) w celu ich umorzenia należy zastosować art. 7 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 12 ust. 3, oraz art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. Zastosowanie tych przepisów wyklucza natomiast możliwość dalszego stosowania przy opodatkowaniu takich czynności art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, pomimo pozostawienia tego przepisu w ustawie w niezmienionym brzmieniu. W konsekwencji, ustalając dochód do opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w celu ich umorzenia, otrzymane wynagrodzenie należy pomniejszyć o wydatki poniesione na nabycie bądź objęcie udziałów (akcji). Może też się zdarzyć, że u podatnika powstanie z tego tytułu strata. Analogiczne stanowisko NSA zajął we wcześniejszych orzeczeniach, np. w wyrokach z 1 czerwca 2021 r., sygn. akt II FSK 482/21; z 29 listopada 2022 r., sygn. akt II FSK 753/20; z 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II FSK 1249/13; z 28 września 2018 r., sygn. akt II FSK 2655/16; z 14 listopada 2018 r., sygn. akt II FSK 234/17; z 16 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 1488/17; z 21 listopada 2019 r., o sygn. akt II FSK 4001/17. Sąd orzekający w sprawie powyższe stanowisko w pełni podziela. Przepis art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT nie może być stosowany w oderwaniu od celu, jaki przyświecał ustawodawcy w ramach kolejnych nowelizacji ustawy o CIT (najpierw od 1 stycznia 2011 r., a następnie od 1 stycznia 2018 r.). Przyjęcie ogólnych zasad opodatkowania przychodów ze zbycia udziałów w celu ich umorzenia nie jest bowiem możliwe do pogodzenia ze specyficznymi zasadami wynikającymi z art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT (przystającymi do opodatkowania ryczałtowego, ale już nie do opodatkowania na zasadach ogólnych). Podsumowując należy wskazać, że wykładnia systemowa - przy zastosowaniu zasady racjonalnego ustawodawcy - pozwala na uznanie, że przy zbyciu udziałów w celu ich umorzenia należy obecnie zastosować art. 7 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. Zastosowanie tych przepisów wyklucza natomiast możliwość dalszego stosowania przy opodatkowaniu takich czynności art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT pomimo pozostawienia tego przepisu w ustawie w niezmienionym brzmieniu. Mając świadomość pierwszeństwa wykładni językowej nad pozostałymi rodzajami wykładni tj. systemową i celowościową, w niniejszej sprawie zastosowanie tylko i wyłącznie wykładni językowej nie jest możliwe z uwagi na fakt, że - jak wskazano - art. 12 ust.4 pkt 3 powinien być postrzegany jako dopełnienie usuniętego w 2010 r. przepisu art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT i oba te przepisy tworzyły jedną spójną całość (współtworząc normę prawną w zakresie opodatkowania przychodu ze zbycia udziałów w celu ich umorzenia na zasadach ryczałtowych). Obecnie samodzielne funkcjonowanie art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT w obrocie prawnym prowadziłoby do poważnych sprzeczności wewnętrznych w ramach systemu prawnego ustawy o CIT (pomijających legislacyjne tło funkcjonowania art. 12 ust. 3 pkt 4 oraz systemowy kontekst jego obowiązywania). W kontekście powyższych rozważań powtórzyć należy za skarżącą, że w przypadku nowelizacji przepisów obowiązuje również reguła kolizyjna określana jako lex posterior derogat legi priori, co oznacza, że ustawa późniejsza uchyla moc obowiązującą ustawy wcześniejszej, jeżeli możliwości jednoczesnego stosowania tych przepisów nie można ze sobą pogodzić. Jak wskazuje się w doktrynie, system prawa zawiera więc w sobie reguły usuwania niezgodności formalnej norm prawnych mających na celu zapewnienie wewnętrznej spójności tego systemu. Tym samym, jeżeli zachodzi sprzeczność co do możliwości jednoczesnego zastosowania dwóch przepisów wobec określonego stanu podatkowo-prawnego, a przepisy te zostały ustanowione na podstawie aktów prawnych wydawanych w różnym czasie, to owa "sprzeczność" powinna być eliminowana przy zastosowaniu reguły kolizyjnej lex posterior derogat legi priori. Konsekwentnie, przepis ustanowiony później i pochodzący z aktu prawnego o tej samej mocy, czyli np. z ustawy dotyczącej tego samego przedmiotu, należy stosować przed przepisem ustanowionym wcześniej. Inaczej mówiąc, norma prawna, którą można zrekonstruować na podstawie przepisu uchwalonego później, automatycznie deroguje, czyli w sposób dorozumiany uchyla i pozbawia mocy obowiązującej normę prawną, która ukonstytuowała się na podstawie przepisu uchwalonego wcześniej. W obecnie obowiązującym stanie prawnym brak jest możliwości stosowania przepisu art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT dla opodatkowania zbycia udziałów (akcji) w celu ich umorzenia. Podjęte przez ustawodawcę działania świadczyły wyraźnie o tym, że jego intencją było zrównanie podatkowego traktowania odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w celu ich umorzenia z każdym innym odpłatnym zbyciem na rzecz podmiotu trzeciego (zarówno od 2011 r., jak i po 31 grudnia 2017 r.). Zachowanie w treści ustawy o CIT obecnego brzmienia art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT można więc postrzegać w kategorii błędu legislacyjnego. Przepis ten powinien być bowiem znowelizowany w sposób, w którym wyłączone zostałoby jego zastosowanie do zbycia udziałów w celu umorzenia. W rezultacie w sprawie należało także za zasadny zarzut naruszenia art. 12 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT. Organ zobowiązany był do uwzględniania orzeczeń sądów administracyjnych zapadłych w innych sprawach dotyczących analogicznych sytuacji prawnopodatkowych. W zakresie indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego zyskuje ono szczególne znaczenie. NSA w wyroku z 21 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 545/11, wskazał, że "obowiązujący od 1 lipca 2007 r. art. 14e § 1 Ordynacji podatkowej wychodzi poza zasadę związania wyrokiem tylko w sprawie, w której on zapadł i nadaje orzecznictwu sądów administracyjnych walor normatywny także w stosunku do innych indywidualnych spraw załatwianych w drodze interpretacji przepisów prawa podatkowego (interpretacji indywidualnych). Od tej daty orzecznictwo to stało się istotnym miernikiem legalności wydawanych interpretacji indywidualnych. Jego nieuzasadnione zaś pomijanie narusza wyrażoną w art. 121 § 1 ord. pod. zasadę prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych". Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt II FSK 2890/20, stwierdził, iż "organ wydający interpretację indywidualną ma obowiązek odnieść się również do stanowiska wnioskującego w tym zakresie w jakim ma to wpływ na ocenę tego stanowiska. Organ powinien odnieść się również do wskazanego orzecznictwa. Nieuzasadnione pomijanie orzecznictwa narusza wyrażoną w art. 121 § 1 O.p. zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Przy wydawaniu interpretacji indywidualnej prawa podatkowego poza wskazaniem wnioskodawcy właściwego kierunku wykładni przepisów prawa podatkowego relewantnych w jego sytuacji prawno- podatkowej (zaistniałej bądź hipotetycznej) organ interpretacyjny obowiązany jest dążyć do jednolitego zastosowania przepisów prawa podatkowego". Sąd powyższe poglądy uznaje za własne. W rezultacie zasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów art. 14c § 1 i § 2 oraz art. 120 i art. 121 § 1 w związku z art. 14h O.p. w sposób, mający istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w punkcie pierwszym wyroku, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2026.143; dalej p.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy, stosownie do wyniku sprawy, w związku z §14 ust. 1 pkt 1c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964) w wysokości obejmującej wpis 200 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17 zł i koszty zastępstwa prawnego 480 zł. Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).