III SA/Wa 4308/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Skarżąca – D. Sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego, motywując to takimi okolicznościami jak: zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, przeprowadzenie kontroli podatkowej, egzekucja, zablokowanie rachunków bankowych, zajęcie wolnych środków finansowych przez komornika, brak majątku. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych [...] zł. Za ostatni rok obrotowy Skarżąca nie osiągnęła zysku, ani nie poniosła straty. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca nadesłała zeznania podatkowe CIT-8 za 2016 r. i 2017 r. deklaracje VAT- 7 od września 2017 r. do stycznia 2018 r. oraz bilans i rachunek zysków i strat za 2016 i 2017 r. Ponadto Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, nie posiada nieruchomości i tytułów prawnych do nich. Należności z tytułu dostaw ([...] zł) są nieściągalne. Należność [...] zł wynikała z korekty i nie została rozliczona. Należności z tytułu podatków i ubezpieczeń społecznych są przedmiotem sporu. Zobowiązania [...] zł oraz [...] zł wynikają z rozrachunków i są przedawnione. Wykazane środki trwałe [...] zł to kasa fiskalna z drukarką i piec węglowy. Towary o wartości [...] zł są zabezpieczone przez Urząd Skarbowy w S. . Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. W orzecznictwie tym podkreśla się również, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Przyznanie prawa pomocy wskazanym wyżej podmiotom uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 1 tego artykułu podmioty takie mogą domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (tak w niniejszej sprawie), gdy wykażą, że nie mają żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro skorzystanie z prawa pomocy wiąże się - jak to już podkreślono wyżej - z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to - w ocenie referendarza sądowego - nie zachodzą one w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy nie neguje przy tym, że sytuacja finansowa Skarżącej nie należy do łatwych – nie prowadzi działalności gospodarczej, w efekcie nie wykazuje obrotów (deklaracje VAT-7 za okres od września 2017 r. do stycznia 2018 r. są "zerowe" widnieje w nich jedynie kwota [...] zł – nadwyżka z poprzedniej deklaracji). Skarżąca nie posiada majątku, a rachunki babkowe zostały zajęte. Niemniej jednak powyższe okoliczności nie mogą przesądzać o przyznaniu jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca prowadziła działalność uczestnicząc w transakcjach w zakresie handlu telefonami, które nie miały rzeczywistego charakteru. Prowadząc tak ryzykowną działalność Skarżąca powinna liczyć się z kosztami prowadzenia sprawy przed sądem i zabezpieczyć środki na ten cel. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że Skarżąca jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. (I FZ 160/16) zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. przywołane tam orzeczenie i literatura). W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od wspólników jest rzeczywiście niemożliwe. Na marginesie należy również dodać, że Skarżąca mimo, że była do tego zobowiązana nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru wymaganego na obecnym etapie postępowania kosztu sądowego w postaci wpisu od skargi (1.500 zł) oraz kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika jakim jest doradca podatkowy. Tym samym uznać należało, że wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.