III SA/Wa 4156/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 8/03/2018 r po rozpoznaniu wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]/10/2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a 1. Zwolnić Skarżącego od wpisu od skargi powyżej 50,- zł; 2. Odmówić przyznania Skarżącym przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie;

1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – o który wnioskuje strona - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). 2) Skarżący – M. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, motywując to minimalnym dochodem, pracą na ½ etatu, miejscem zamieszkania na wsi, uzyskiwaniem pomocy od dzieci Do majątku Skarżący zaliczyli m. in. dom, gospodarstwo rolne (1,1 ha), dom (85 m.kw.), [...] 2007 r. Zarabia 1 tys. zł miesięcznie, wydaje – na energię i opał, kwotę 400 zł/m-c. W wykonaniu wezwania urzędnika sądowego poinformował, że "ziemia jest [...] klasy", zaś wyciągu z rachunku bankowego nie nadeśle, ponieważ "takowy wyciąg kosztuje 50 zł". 3) Referendarz sądowy wskazuje, że sytuacja życiowa Skarżącego z uwagi na etap postępowania, brak przymusu adwokackiego i gwarancje Strony dostępu do Sądu może uzasadniać ingerencję urzędnika sądowego – lecz w pewnym tylko zakresie. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., czyli Strona powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się – a referendarz sądowy, wyrażając dla tych poglądów szacunek, podziela je w całej rozciągłości - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5/9/2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18/2/ 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14/2/ 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31/12/ 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – CBOSA). Aby wniosek Strony był skuteczny, z nadesłanych materiałów powinno wynikać, że Skarżący nie posiada zdolności jednoczesnego poniesienia wymagalnych kosztów sądowych oraz jednoczesnego poniesienia kosztów działania pełnomocnika: (np., że nie umożliwia tego ani wysokość dochodów, ani posiadane oszczędności, ani szacowany koszt udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika). Skarżący nie wykonując wezwania urzędnika sądowego pozbawił go zarazem możliwości pełnego uwzględnienia wniosku o prawo pomocy: każde uzasadnienie, czy to niekorzystne, czy korzystne dla Strony powinno zawierać uzasadnienie. Brak wnioskowanych dokumentów oznacza brak możliwości rzetelnego sporządzenie uzasadnienia. I dlatego właśnie, chociaż dopuszczalne jest w pewnych okolicznościach odstąpienie przez urzędnika sądowego od wskazań wynikających z dorobku prawnego (e cantu cognoscitur avis), to jednak w niniejszej sprawie referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a., zob też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Skarżący nie wykazał natomiast potrzeby działania w sprawie nadzwyczajnej potrzeby udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, jak też dysponuje stałym dopływem środków utrzymania, stąd decyzja o odmowie jego ustanowienia. Za decyzją o zwolnieniu od kosztów sądowych we wskazanym zakresie przemawia znajomość realiów prowadzenia gospodarki rolnej i jej dochodowość w okolicach N., S. , O. , w tym charakter i dochodowość gruntów na pograniczu K. i D.. Przeciwko: zadeklarowana pomoc dzieci, uzyskiwanie (jednak) płodów rolnych w jakimś zakresie w naturze i dysponowanie, choć skromnym, to jednak źródłem stałego dochodu. Wyważając te wartości referendarz sądowy uznał, że uszczuplenie miesięcznych dochodów o kwotę 50 zł nie sprowadzi niedostatku na Stronę. Tym bardziej, że podjęcie korzystniejszego rozstrzygnięcia uniemożliwiła sama Strona nie przedkładając wnioskowanych w wezwaniu informacji. Rozstrzygniecie dotyczy tylko kosztów wymagalnych, w razie zaistnienia konieczności innych wydatków Strona będzie mogła zwrócić się o przyznanie odrębnym wnioskiem, zaś Sąd – zbadać ten wniosek z uwzględnieniem każdoczesnej jej sytuacji, która przecież może zmieniać się. 4) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.