III SA/Wa 3627/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] 7 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Skarżąca P. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreśliła, że zarówno jej środki pieniężne, jak i majątek zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Aktualnie nie posiada żadnych rachunków bankowych. Skarżąca oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych określiła na [...] zł, zaś wysokość straty za ostatni rok obrotowy na [...] zł. W toku postępowania Skarżąca nadesłała m.in. dokumenty dotyczące zajęć egzekucyjnych, deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe, sprawozdania finansowe. Dodatkowo Skarżąca wyjaśniła, że w 2017 r. nie uzyskała żadnych dochodów, a jej działalność gospodarcza została zawieszona [...] maja 2017 r. Poinformowała również o braku wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika oraz braku źródeł finansowania ze strony wspólnika. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego przesłanki tej Skarżąca nie spełnia. Jakkolwiek jej obecna sytuacja nie należy do łatwych, to jednak w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak zawieszenie działalności gospodarczej, brak środków pieniężnych czy dokonane wobec niej zajęcia egzekucyjne. Z nadesłanych materiałów wynika bowiem, że w minionych latach skala prowadzonej przez nią działalności była znaczna. I tak w latach 2015-2016 przychody Skarżącej sięgały wielomilionowych kwot, tj. w 2015 r. osiągnęły poziom [...] zł (przy kosztach ich uzyskania [...] zł), zaś w 2016 r. wielkości te wyniosły odpowiednio [...] zł i [...] zł. Z powyższego wynika zatem, że przychód Skarżącej kształtował się na ponad przeciętnym poziomie. Już tylko ten fakt dyskwalifikuje ją jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Uzyskanie przychodu w takiej wysokości przeczy bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia akcentowany przez Skarżącą fakt zawieszenia działalności gospodarczej, czy dokonanych na jej majątku zajęć egzekucyjnych. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności, nie osiąga przychodów czy wobec którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W orzecznictwie tym akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie do wszczęcia postępowania kontrolnego doszło jeszcze w 2014 r. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż Skarżąca jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. (I FZ 160/16) zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr. 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. przywołane tam orzeczenie i literatura). W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od wspólnika jest rzeczywiście niemożliwe. Powołała się ona jedynie na "brak źródeł finansowania" z jego strony. Po pierwsze oświadczenie to jawi się jako gołosłowne. Po drugie przyjęcie takiej argumentacji oznaczałoby, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 grudnia 2016 r., I SA/Go 319/16). Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru wymaganego na obecnym etapie postępowania kosztu sądowego w postaci wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. Tym samym uznać należało, że wniosek Skarżącej o zwolnienie z obowiązku jego uiszczenia nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.