III SA/Wa 3625/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia 2012 r. do lutego 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując na toczące się postępowania kontrolne, które istotnie ograniczyły działalność operacyjną Spółki. Skarżąca wskazała, że obecnie jest zagrożona upadłością i ma problemy ze zgromadzeniem kwoty wpisu od skargi. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Skarżąca posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, środki trwałe w wysokości [...] zł, a za rok 2016 osiągnęła zysk w wysokości 107.561,40 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła bilans za 2015 i 2016 r., rachunek zysków i strat za 2014 i 2015 r., wykaz środków trwałych, zeznania podatkowe CIT-8 za 2015 i 2016 r., deklaracje VAT-7 od lipca do grudnia 2017 r., zestawienie obrotów i sald. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że z dokumentów finansowych wynika, że w 2014 r. Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 702.971,02 zł (rachunek zysków i strat), a w 2015 r. przychód w wysokości 160.954,43 zł (CIT-8), w 2016 r. przychód 269.435,56 zł (CIT-8). Powyższe wyniki finansowe pozwalają na wniosek, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu (3.823 zł). Ponadto referendarz sądowy zauważył, że na początku 2015 r. Skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi (w kasie i na rachunkach) w wysokości 647.542,82 zł, a na początku 2016 r. - 749.145,55 zł, co wynika z przedstawionych bilansów. Trudno ją zatem uznać za podmiot rzeczywiście potrzebujący prawa pomocy. Pismem z dnia 15 maja 2018 r. Skarżąca wniosła sprzeciw, w którym podniosła, że nie zgadza się z argumentacją referendarza sądowego, zgodnie z którą spółka z o.o. pomimo złej sytuacji finansowej ma możliwość uzyskania dopłat od wspólników. Spółka wskazała również, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów, zaś środki posiadane w kasie w latach 2015 – 2016 przeznaczyła na pokrycie bieżących zobowiązań. Nie mogła też zabezpieczyć sobie środków na prowadzenie postępowania sądowego, ponieważ Spółka nie mogła przewidzieć, że napotka trudności finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 3823 zł. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem zauważyć, że w latach 2014 – 2016 Spółka prowadziła działalność gospodarczą odnotowując znaczne przychody, które pozwalały na zgromadzenie odpowiednich środków na prowadzenie spraw sądowych. Spółka jako podmiot profesjonalny prowadzący działalność gospodarczą powinna była wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06 (dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl), obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z tego względu argumentacja zawarta w sprzeciwie dotycząca braku możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Na marginesie należy wskazać, że twierdzenie Skarżącej, jakoby referendarz sądowy odmówił jej prawa pomocy na tej podstawie, że może ona pozyskać dopłaty od wspólników, nie znajduje potwierdzenia w treści zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że sformułowane przez Skarżącą żądanie uchylenia postanowienia referendarza sądowego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a zawarta w nim ocena sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych Skarżącej jest poprawna. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.