III SA/Wa 3249/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi K. sp. j. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, czerwiec, październik, listopad, grudzień 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Skarżąca – K. s.j. zwróciła się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazała, że ze względu na bezprawne działania L. firma została doprowadzona do stanu upadłości. Efektem tych działań była utrata płynności finansowej oraz zwolnienie się kluczowych pracowników firmy, wskutek czego nie było możliwe prowadzenie przez nią działalności gospodarczej. Rok 2013 Skarżąca zamknęła stratą. Powołała się na fakt toczących się postępowań egzekucyjnych. Przedstawiła sytuację majątkową wspólników. Podała mianowicie, że A. T. zmuszona była podjąć pracę zarobkową z wynagrodzeniem 1.300 zł netto. Ma na utrzymaniu dwójkę dzieci, mieszka u rodziców, którzy ze skromnej emerytury opłacają koszty jej utrzymania. D.T. pobiera natomiast emeryturę w kwocie 477,98 zł, leczy się neurologicznie, mieszka w domu rodziców, środki do życia otrzymuje od [...] -letniej matki. Skarżąca wyjaśniła, że posiadane środki trwałe w postaci półproduktów nie przedstawiają żadnej wartości rynkowej, a ponadto zostały zajęte przez komornika. Na rachunku bankowym widniało saldo ujemne (- 3.011,15 zł). Skarżąca zaznaczyła, iż od 2012 r. nie prowadzi działalności. Do wniosku dołączyła zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że w latach 2016-2017 nie osiągnęła żadnych przychodów, zaś po stronie kosztów pojawiła się opłata za wynajmowany lokal. Z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej Skarżąca nie składa deklaracji VAT. Wskazała, iż w bilansie ujęto należności stanowiące wartość urządzeń sprzedanych kontrahentowi, który jednak nie rozliczył się z nich w związku z działaniami prokuratury. Aktualnie roszczenie to uległo przedawnieniu, a rozmowy na temat dobrowolnej spłaty nie przyniosły efektów. Nadto w 2015 r. doszło do zniszczenia wszystkich komputerów, na których znajdowała się know-how firmy. Dodała, iż kwota 114.595,65 zł jest kwotą zaliczki na budowę zakładu usługowego, który nigdy nie powstał. Uzupełniając dane dotyczące stanu majątkowego wspólników Skarżąca wskazała, iż zarówno D.T. , jak i A.T. posiadają rozdzielność majątkową z mężami. Nie dysponują rachunkami bankowymi. Wszelkie opłaty ponoszą ich rodzice. Dodatkowo A.T. wraz z mężem, który utrzymuje się z prac sezonowych za granicą, łoży na utrzymanie dzieci. Wydatki te określiła na kwotę 1.000 zł. Skarżąca złożyła również wyjaśnienia na okoliczność pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu w sprawie III SA/Lu 100/15. Przedłożyła dowód opłaty za lokal, wyciągi bankowe, rachunek zysków i strat, bilans, informację dodatkową do sprawozdania finansowego, potwierdzenie przekazania terenu, korespondencję mailową, dokumenty w sprawie zawieszenia działalności gospodarczej, umowy majątkowe małżeńskie, zeznania podatkowe, decyzję o przyznaniu emerytury, umowę o pracę, wyrok z 29 grudnia 2016 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. W orzecznictwie tym podkreśla się również, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Co istotne w niniejszej sprawie taki właśnie dostęp do Sądu Skarżącej już zagwarantowano. Na mocy postanowienia z 7 stycznia 2016 r. zwolniono ją mianowicie od wpisu od skargi. Aktualnie ubiega się ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika. Oceniając ten wniosek referendarz sądowy miał na względzie przede wszystkim to, że uczestnictwo profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest niezbędne. Z uwagi na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie istnieją bowiem obawy, że bez udziału profesjonalisty strona nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, czy doradcy podatkowego obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013 r., II FZ 570/13). Z tego względu uznać należało, że w niniejszej sprawie nie zachodzi – akcentowana w przywołanym wyżej postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego (I FZ 67/15) – "potrzeba" ustanowienia pełnomocnika. W tej sytuacji wniosek Skarżącej należało załatwić odmownie. O takim rozstrzygnięciu zadecydowały także trudności w zweryfikowaniu niektórych oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej wspólników. Dane na temat ich sytuacji są o tyle istotne, że dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki jawnej, ale także sytuacja jej wspólników. Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 7 kwietnia 2009 r. (I FZ 70/09, CBOSA) Sąd ten stwierdził, że nieuzasadnione byłoby przyjęcie, iż przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach. W rezultacie dla pozytywnego rozpoznania wniosku spółki jawnej, nie jest wystarczającą podstawą brak możliwości poniesienia przezeń kosztów postępowania. Konieczne jest bowiem jeszcze uprzednie zbadanie, czy na uiszczenie tych kosztów pozwala stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki. W niniejszej sprawie przedstawiając ten stan D. T. oświadczyła, że środki do życia otrzymuje od matki, z którą mieszka. Pokrywa ona bowiem wszelkie opłaty za "dom, media oraz w dużej części jedzenie". D.T. pobiera emeryturę w kwocie nieco ponad 477 zł. Z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej. Z pomocy rodziców korzysta również A.T. . "Ze skromnej emerytury" utrzymują oni siebie oraz dodatkowo ją, pokrywając przy tym wszelkie rachunki za prąd, wodę oraz inne media. A. T. ponosi jedynie wydatki związane z utrzymaniem dzieci. Kształtują się one na poziomie ok. 1.000 zł. Finansuje je z własnego wynagrodzenia wynoszącego nieco ponad 711 zł (wynagrodzenie zasadnicze) oraz kwot w wysokości 500-800 zł otrzymywanych od męża, utrzymującego się z "prac sezonowych dorywczych za granicą". Z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej. Nie sposób nie zauważyć, że przywołane wyżej okoliczności nie zostały w wymagany sposób wykazane. Wykazać oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 213/11). Tymczasem poza dokumentami obrazującymi wysokość uzyskiwanego dochodu brak jest dokumentów dostatecznie wspierających argumentację dotyczącą pomocy udzielanej przez rodzinę. Brak jest zatem dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniałby ten fakt. Z powyższych wyjaśnień nie wynika także, że rodzice pomocy takiej rzeczywiście są w stanie udzielić (i to od kilku już lat) i że istotnie środki na utrzymanie pochodzą właśnie od nich. Zwłaszcza, że wątpliwości referendarza sądowego budzi fakt stosunkowo niskiego wynagradzania A. T. . Z umowy o pracę wynika bowiem, że jest ona zatrudniona w T. sp. z o.o. w L. , w której mąż N.T. pełni jednoosobowo funkcję prezesa zarządu. Referendarzowi sądowemu wiadome jest również to, iż mąż D.T. posiada znaczny majątek (dom o powierzchni 350 m2 wraz z działką o powierzchni 681 m2, udział w domu o powierzchni 130 m2, udział w działce o powierzchni 5.600 m2 oraz udziały w T. sp. z o.o. – dane na podstawie akt sprawy III SA/Lu 100/15). Tym samym brak jest w niniejszej sprawie przekonującego uprawdopodobnienia twierdzeń Skarżącej zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, co musi prowadzić do konkluzji, że nie wykazała ona zasadności jego przyznania. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia również fakt, że Skarżąca przy takim samym jak obecnie stanie aktywów, ponosiła już koszty zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w innych sprawach. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.