III SA/Wa 286/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Skarżąca W. M. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując na brak środków na uiszczenie wpisu sądowego, brak zatrudnienia i brak dochodów. Obecnie Skarżąca opiekuje się [...] -letnią córką. W dniu [...] stycznia 2018 r. zawiesiła działalność gospodarczą. Skarżąca oświadczyła, że w 2017 r. osiągnęła dochód z tytułu zatrudnienia – [...] zł, a znaczna część tego dochodu została przeznaczona na wydatki związane z opieką nad dzieckiem i utrzymaniem rodziny. Z mężem Skarżąca ma rozdzielność majątkową. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką. Posiada dom oraz gospodarstwo rolne, zaś jej mąż mieszkanie. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej mąż Skarżącej uzyskuje dochód w kwocie ok. [...] zł. Do miesięcznych wydatków Skarżąca zaliczyła: ratę kredytu na mieszkanie – 2.500 zł, ratę kredytu na dom – 2.420 zł, ubezpieczenie na życie – 200 zł, pozostałe kredyty – 1.100 zł, wydatki na czynsz, media, prąd – ok. 1.300 zł, zobowiązania podatkowe i składki – ok. 2.200 zł, koszty prowadzenia działalności gospodarczej – ok. 1.000 zł, koszty utrzymania dziecka – ok. 750 zł, dodatkowe zobowiązania – ok. 250 zł. Łącznie wydatki wynoszą 9.000 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca nadesłała m. in. akt notarialny potwierdzający rozdzielność majątkową, zeznania podatkowe, wyciągi bankowe, dokumenty obrazujące wydatki, deklaracje VAT-7. Ponadto Skarżąca oświadczyła, że zalega z płatnościami za obsługę prawną na kwotę 14.575,50 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 maja 2015 r. (II FZ 428/15) wprowadzono ją do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do Sądu tym osobom, które ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed Sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym) – zob. art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem referendarza sądowego wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Przedstawione dokumenty wykluczają bowiem Skarżącą z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Wynika z nich mianowicie, że mąż Skarżącej prowadzi działalność gospodarczą deklarując uzyskiwanie z tego tytułu dochodu w wysokości [...] zł. Dodatkowo analiza wyciągów bankowych wskazuje, że w listopadzie i grudniu 2017 r. wypłacono mu wynagrodzenie w kwocie ponad 9.000 zł, zaś w całym 2017 r. otrzymał ze stosunku pracy prawie 140.000 zł dochodu (dane na podstawie PIT-11). Nie sposób też nie zauważyć, iż Skarżąca i jej mąż posiadają majątek, tj. dom o wartości 500.000 zł, gospodarstwo rolne o wartości 700.000 zł oraz mieszkanie o wartości 500.000 zł. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Podkreśla się również, że od strony można oczekiwać, iż będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2012 r. II GZ 478/12). Faktem jest, że Skarżąca i jej mąż ponoszą wysokie koszty utrzymania, w tym wydatki na spłatę kredytów, jednakże brak jest podstaw by wydatki te traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). W orzecznictwie tym podkreśla się również, że prawo pomocy ma służyć osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Nie chodzi tu przy tym o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu. Ustawodawca utrzymanie, jakie nie może doznać uszczerbku, określił jako "konieczne". Oznacza to, że prawo pomocy może być przyznane, jeżeli uiszczenie kosztów sądowych zagrozi możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Uiszczenie tychże kosztów, jak każdy wydatek finansowy powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje jedynie osobom, które w istocie rzeczy zmian tych i oszczędności nie mają możliwości dokonać, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie (por. postanowienie WSA w Warszawie z 20 października 2009 r., III SA/Wa 1359/09). W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Tym samym referendarz sądowy nie widzi powodu, aby koszty prowadzonego przez Skarżącą postępowania przerzucać na podatników. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.