III SA/Wa 2843/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 lutego 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia oddalić wniosek

W piśmie z 31 października 2016 r. Skarżąca – A. W. (reprezentowana w sprawie przez męża – A. W.) wniosła o zwolnienie od wpisu sądowego z uwagi na zły stan zdrowia oraz ograniczone środki pieniężne. Na podstawie zarządzenia z 8 listopada 2016 r. wezwano Skarżącą do złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów oraz dodatkowych oświadczeń dotyczących jej sytuacji finansowej i majątkowej tj.: nadesłania zeznań podatkowych Skarżącej oraz osób prowadzących ze Skarżącą wspólne gospodarstwo domowe za 2015 r., wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania Skarżącej oraz osób prowadzących ze Skarżącą wspólne gospodarstwo domowe (wynagrodzenie za pracę, renta, zasiłki, inne świadczenia), nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Skarżącej oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazania i udokumentowania innych okoliczności, które uniemożliwiają Skarżącej uiszczenie wpisu sądowego We wniosku złożonym na urzędowym formularzu Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że stan zdrowia i przebyta operacja uniemożliwiają jej poniesienie kosztów sądowych. Skarżąca mieszka z dwiema córkami w wieku po [...] lata. Od maja 2016 r. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem. Skarżąca utrzymuje się jedynie z wynajmu lokalu. Dochód z tego tytułu wynosi 2.800 zł miesięcznie. Skarżąca zalega z płatnościami na rzecz wspólnoty, w której znajduje się wynajmowany lokal. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. W rubryce 11 formularza dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków wpisano "brak". Do wniosku załączono wydruk zeznania podatkowego Skarżącej za 2015 r. (bez podpisu), przedsądowe wezwanie do zapłaty wystawione przez wspólnotę mieszkaniową, opinię o stanie zdrowia Skarżącej, skierowanie do szpitala, kartę informacyjną leczenia szpitalnego, zwolnienie lekarskie, postanowienie ZUS z [...] maja 2016 r. o zawieszeniu postępowania w sprawie ustalenia uprawnień do zasiłku chorobowego. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2016 r. Starszy referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż mimo wyraźnego wezwania, Skarżąca nie udokumentowała wysokości uzyskiwanych dochodów, poprzestając na stwierdzeniu, że jej jedynym źródłem utrzymania jest dochód z najmu w wysokości 2.800 zł netto. Skarżąca nie przedstawiła miesięcznego zestawienia niezbędnych wydatków i dochodów oraz nie przedstawiła wyciągu z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. W ocenie referendarza sądowego wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącej, nie wyjaśnia również nadesłane zeznanie podatkowe PIT-36 za 2015 r. (niepodpisany wydruk). W zeznaniu tym Skarżąca wykazała bowiem zerowe przychody i jednocześnie dochód z działalności gospodarczej w wysokości 1.000 zł. Zauważył, że Skarżąca utrzymuje, że od maja 2016 r. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem (który jest jej pełnomocnikom w sprawie). Powyższe w ocenie referendarza jest o tyle nieprzekonujące, bowiem pełnomocnik jako swój adres do korespondencji podaje ten sam jaki Skarżąca podała dla potrzeb wystawienia zwolnienia lekarskiego z 21 listopada 2016 r. jako swój adres zamieszkania (tam też odbiera korespondencję). Referendarz sądowy uznał, iż powyższe nieścisłości nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącej, a tym samym na stwierdzenie że sytuacja, w której się znajduje uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Pismem z 20 stycznia 2017 r. pełnomocnik Skarżącej złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie podniósł, iż w zaskarżonym postanowieniu nie uwzględniono treści wniosku Skarżącej i stosownego oświadczenia wraz z załącznikami w postaci dokumentów urzędowych tj. zeznania rocznego wraz z urzędowym potwierdzeniem złożenia. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Pismem z dnia 10 kwietnia 2017 r. pełnomocnik Skarżącej w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia prawomocnego zarządzenia do uiszczenia wpisu od skargi złożył wniosek o zmianę postanowienia z dnia 23 lutego 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu w piśmie z dnia 15 maja 2017 r. pełnomocnik Skarżącej, jako okoliczności uzasadniające wniosek o zmianę postanowienia Sądu, wskazał na fakt zawieszenia działalności gospodarczej przez Skarżącą ze względu na stan zdrowia i przebytą operację oraz konieczność podjęcia pracy. Podniósł, iż kryterium dochodów Skarżącej uległo znacznemu pogorszeniu, gdyż Skarżąca w roku ubiegłym odnotowała stratę w wysokości 53.098,57 zł, co istotnie wpływa na możliwości finansowe Skarżącej. Do pisma załączył nie podpisany wydruk zeznania podatkowego PIT 36 Skarżącej za 2016 r. wraz z informacją PIT- B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo..., s. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. postanowienia w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżane, a nawet prawomocne. Zmiana okoliczności faktycznych sprawy może się odnosić nie tylko do wysokości uzyskiwanych przez stronę skarżącą dochodów, ale także wysokości obciążających ją wydatków. Sąd zauważa, iż bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne, by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniane w kontekście przesłanek, które legły u podstaw wcześniej wydanego postanowienia, którego zmiany domaga się strona. Oznacza to, że zadanie sądu sprowadza się do porównania – w oparciu o stosowne dokumenty – sytuacji strony skarżącej z chwili wydania poprzedniego orzeczenia z chwilą obecną, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Skarżąca uzasadniając wniosek o zmianę postanowienia Sądu z dnia 23 lutego 2016 r. wskazała na fakt zawieszenia działalności gospodarczej przez Skarżącą ze względu na stan zdrowia. Ponadto podniosła, iż odnotowała stratę w 2016 r. w wysokości 53.098,57 zł. Okoliczności te w ocenie Sądu w aspekcie przesłanek jakimi kierował się Sąd wydając postanowienie z dnia 23 lutego 2016 r. nie stanowią podstawy do jego zmiany. Przeszkodą do uwzględnienia wniosku Skarżącej jest fakt, iż Skarżąca nie przedstawiła miesięcznego zestawienia niezbędnych wydatków i dochodów oraz nie przedstawiła wyciągu z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, jak również nie złożyła oświadczenia, iż nie posiada rachunku bankowego, co potwierdza brak rzetelności w przedstawieniu stanu majątkowego. Skarżąca nie dopełniła obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym, naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Porównanie wielkości należnego wpisu od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 100 zł z wysokością przychodów Skarżącej za 2016 r. 42.996,82, czy wysokością kosztów uzyskania przychodów 94.245,39 zł (dane wynikające z nadesłanego zeznania PIT 36 Skarżącej za 2016 r.) pozwala na wniosek, że poniesienie kosztu wpisu wiązałoby się jedynie z nieznacznym ograniczeniem skali prowadzonej działalności. Skoro z danych i dokumentów przedstawionych przez Skarżącą wynika, że możliwe było wygospodarowanie w ramach prowadzonej przez nią działalności środków finansowych koniecznych na pokrycie wpisu, nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy również wskazać, iż Skarżąca dotychczas deklarowała, iż jej jedynym źródłem utrzymania jest dochód z najmu w wysokości 2.800 zł netto ( nie wykazany w nadesłanym zeznaniu PIT 36). Z nadesłanego zeznania wynika, również iż Skarżąca w 2016 r. z tytułu stosunku pracy, służbowego, spółdzielczego z pracy nakładczej lub z zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego uzyskała dochód w wysokości 1803 zł. Z tych wszystkich względów nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak zły stan zdrowia Skarżącej, zawieszenie działalności gospodarczej, czy odnotowana strata. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.