III SA/Wa 2813/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold - Rogiewicz, Sędziowie sędzia WSA Jacek Kaute, sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz J. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. ("Organ I instancji", "Naczelnik", "Organ egzekucyjny") prowadził wobec J. K. ("Skarżąca", "Strona", "Zobowiązana") postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] maja 2019 r. oraz z dnia [...] maja 2019 r., obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2013 r., listopad 2014 r., styczeń - kwiecień, czerwiec, sierpień – listopad 2015 r., luty - sierpień 2016 r. oraz luty 2017 r. toku postępowania, zawiadomieniem z dnia [...] maja 2019 r., Organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego Zobowiązanej prowadzonego przez [...] S.A. W odpowiedzi na otrzymane zajęcie bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na rachunku bankowym. Zobowiązana złożyła zarzut do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. zarzut rozłożenia na raty zaległości objętej tytułami wykonawczymi. Podała, że zgodnie z decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego W. dokonała już płatności siedmiu rat po 1270 zł. Zdaniem Strony do zapłaty pozostały jedynie trzy raty po 1270 zł i jedna rata w kwocie 373 zł. Na potwierdzenie powyższego Zobowiązana załączyła kopie wpłat. Postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. Naczelnik uznał zgłoszony przez Zobowiązaną zrzut za nieuzasadniony. Wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2018 r. udzielił Skarżącej ulgi poprzez rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowych objętych ww. tytułami wykonawczymi. Zobowiązana dokonała w terminie wpłat trzech pierwszych rat z terminem płatności na dzień 15 listopada 2018 r., 17 grudnia 2018 r. i 15 stycznia 2019 r. Nie odnotowano natomiast płatności za trzy kolejne raty, przypadające na dzień 15 lutego 2019 r., 15 marca 2019 r. oraz 15 kwietnia 2019 r. Organ egzekucyjny podkreślił, że zgodnie z art. 259 § 1a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.), w razie niedotrzymania terminu płatności trzech kolejnych rat, na jakie został rozłożony podatek lub zaległość podatkowa, następuje z mocy prawa wygaśnięcie decyzji o rozłożeniu na raty w zakresie wszystkich niezapłaconych rat. W związku z powyższym, w dniu [...] kwietnia 2019 r. decyzja ratalna została w całości wygaszona i w dniu [...] oraz [...] maja 2019 r. wystawione zostały tytuły wykonawcze. Jednocześnie Organ egzekucyjny wskazał, że z uwagi na fakt, iż Zobowiązana przedłożyła jako załącznik do pisma z dnia 27 maja 2019 r. kserokopię wpłat, a wpływu tych wpłat nie odnotowano w Organie podatkowym, dokonano weryfikacji płatności Zobowiązanej w systemach Urzędu Skarbowego. Naczelnik podkreślił, że pomimo dokonanych wielokrotnych weryfikacji na kontach Organu podatkowego nie odnotowano wpływu kwot wskazanych przez Zobowiązaną, a ponadto na dołączonych przez Stronę potwierdzeniach płatności brak jest podpisu zarówno Zobowiązanej, jak i osoby reprezentującej agencję bankową, dlatego też w zaistniałej sytuacji Naczelnik nie mógł uznać przedłożonych dowodów wpłat. Strona złożyła zażalenie, w którym zaznaczyła, że cierpi na obustronną dysfunkcję słuchową, co nie pozwala jej na rozmowy (telefoniczne i w urzędach), dlatego też połączenia telefoniczne z Urzędu Skarbowego nie zostały odebrane, a otrzymane z agencji bankowej cztery wydruki systemowe wysłała listem poleconym i oczekiwała pisemnej informacji w tej sprawie. Jednocześnie Skarżąca zaznaczyła, że po otrzymaniu postanowienia udała się do agencji bankowej pośredniczącej we wpłatach, gdzie otrzymała zapewnienie, że wpłacone pieniądze zostały przekazane na konto Urzędu Skarbowego. Została także poinformowana, że agencja nie ma obowiązku podpisywania zwykłych przelewów bankowych i je tylko stempluje, a jedynymi dokumentami potwierdzającymi te transakcje są wygenerowane wydruki z systemu ekasjer.mbank-co.pl, przekazane na prośbę Podatnika. Skarżąca nadmieniła także, że agencja bankowa jako identyfikatora płatności używa NIP, PESEL, REGON. W tym wypadku w treści "tytułem" znajduje się NIP Zobowiązanej, dlatego w piśmie z dnia 10 lipca 2019 r. Skarżąca zasugerowała, aby płatności szukać według identyfikatora [...]. Podkreśliła, że na ręcznie wypełnionych przelewach gotówkowych znajduje się numer decyzji ratalnej i NIP, a niestety tego numeru nie ma na dyspozycjach przelewu sporządzonych przez agencję bankową. Agencja samodzielnie podała za to, po numerze NIP, okresy składkowe - pieniądze nie zostały przekazane do Urzędu Skarbowego jako numer decyzji, lecz jako składki miesięczne VAT-7 za styczeń, luty, dwukrotnie kwiecień, maj, czerwiec i sierpień 2019 r. Wskazała także, że w związku z likwidacją firmy i działalności od 4 stycznia 2019 r. wyrejestrowała się jako płatnik VAT-7. Zdaniem Skarżącej wpłacone przez agencję pieniądze przekazem elektronicznym zostały zaksięgowane jako składki za 2019 r. na koncie podatnika o numerze NIP [...], a takie u Skarżącej nie powinny wystąpić. Należy przeksięgować je jako wpłaty do decyzji. Postanowieniem z dnia [...] października 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor", "Organ II instancji") utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Organu I instancji. Wskazał, że z uwagi na stwierdzenie przez Organ I instancji braku wpłaty kolejnych trzech rat, decyzja ratalna z dnia [...] października 2018 r. wygasła i wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze oraz skierował je do egzekucji. W związku z powyższym, zdaniem Organu II instancji, Organ egzekucyjny prawidłowo oddalił jako nieuzasadniony zarzut Strony dotyczący rozłożenia na raty zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi. Odnosząc się natomiast do kwestii wpłat dokonanych przez Zobowiązaną, których nie odnotowano na koncie Urzędu, Dyrektor wyjaśnił, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że Organ egzekucyjny podjął czynności w celu wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. Kilkakrotnie przeprowadzona została szczegółowa analizy płatności dokonanych przez Skarżącą na poczet podatku od towarów i usług. Płatności, których potwierdzenia przedstawiła Zobowiązana, zweryfikowane zostały wielokrotnie w systemach Urzędu Skarbowego W. przez niezależnych pracowników. Sprawdzone zostały wyciągi bankowe w obrębie daty wpłaty oraz po kwocie, jednak kwestionowane wpłaty nie zostały odnotowane. Końcowo Dyrektor zauważył, że w celu wyjaśnienia kwestii braku ww. wpłat na koncie Urzędu Skarbowego W. Zobowiązana powinna złożyć oficjalną reklamację do podmiotu, za pośrednictwem którego dokonała tych płatności. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. jako odbiorca przelewów jest osobą trzecią wobec agencji bankowej i sam nie może wystąpić do agencji z roszczeniem wyjaśnienia sprawy. W związku z powyższym Strona powinna osobiście złożyć taką reklamację do podmiotu, za pośrednictwem którego środki zostały wpłacone. Skarżąca złożyła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2019 r. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że dokonała wszystkich płatności w terminie, a agencja bankowa potwierdziła wykonanie transakcji elektronicznych poprzez wygenerowanie wydruków z systemu, dlatego nie jest w stanie odpowiadać za to, czego nie dopełnił bank. Skarżąca wskazała, że od 2010 r. z powodu obustronnej głuchoty nie ma stałego zatrudnienia, a jedyne źródło dochodu stanowią prace najemne i pomoc rodziny. Z tego też powodu wnioskowała o spłatę zaległego podatku VAT w systemie ratalnym. Strona uznała, że dopełniła wszystkich formalności i w całości spłaciła zadłużenie. Dlatego zawnioskowała, aby Urząd Skarbowy W. wyegzekwował od N. zakończenie transakcji elektronicznych i przekazanie wpłat dokonanych przez płatnika w dniach 30 stycznia 2019 r., 28 lutego 2019 r., 2 kwietnia 2019 r., 30 kwietnia 2019 r. oraz 28 maja 2019 r. w kwocie 1270 zł każda, wpłacone na konto Urzędu Skarbowego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej - "Ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Skarg zasługiwała na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy, przedmiot sporu ma charakter czysto faktyczny. Spór ten sprowadza się mianowicie do kwestii, czy Skarżąca dokonała trzech należnych wpłat z tytułu zaległości w VAT, a przypadających na 15 stycznia 2019 r., 15 lutego 2019 r. oraz 15 marca 2019 r. Te m.in. wpłaty określone zostały w ostatecznej decyzji ratalnej z [...] października 2018 r. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy nadal pozostawia nierozstrzygnięte wątpliwości, czy Skarżąca rzeczywiście nie dokonała tych wpłat. Skarżąca przedstawiła mianowicie przed Organami, jak i załączyła do samej skargi, szereg dokumentów, które uprawdopodabniają zlecenie agencji bankowej przekazania wpłat gotówkowych na poczet m.in. trzech ww. rat. Dokumenty te to kopie poleceń wpłat gotówkowych, jak też duplikaty potwierdzeń złożenia dyspozycji przelewu. Faktem jest, że niektóre z wymienionych kopii wpłat gotówkowych nie są opatrzone podpisem Skarżącej ani pracownika agencji, ale w aktach sprawy są też kopie poleceń takich wpłat, które także nie są opatrzone żadnym podpisem, a które niespornie dotyczą wpłaty faktycznie dokonanej, tj. takiej, która wpłynęła na konto Urzędu Skarbowego (vide np. k. 47 akt egzekucyjnych, dotycząca raty dziewiątej). Podpis Skarżącej i/lub pracownika agencji wcale nie jest więc konieczny dla stwierdzenia, że wpłata została dokonana. Ponadto cechą dokumentów bankowych jest to, że na podstawie art. 7 Prawa bankowego dokumenty takie nie wymagają podpisu. Z tego względu nie można np. kwestionować faktu wynikającego ze znajdujących się w aktach sprawy duplikatów potwierdzenia złożenia dyspozycji, które nie są opatrzone podpisem, a które niewątpliwie potwierdzają złożenie przez Skarżącą zlecenia przekazania kwot poszczególnych rat zaległości na konto Urzędu Skarbowego, prowadzone przez N. W tym kontekście Sąd zauważa dodatkowo, że na analogicznym dokumencie wpłaty gotówkowej kwoty wpisu od skargi do Sądu (k. 42 akt sądowych) także nie ma podpisu Skarżącej, ale wpis ten niewątpliwie został uiszczony (k. 44 akt sądowych), co umożliwiło rozpoznanie skargi. Powyższe pozwala na uwagę, że Skarżąca prawdopodobnie dokonała takich zleceń, tj. przekazała agencji bankowej kwoty po 1270 zł w lutym, marcu i dwa razy w kwietniu 2019 r., ale z jakichś niewyjaśnionych powodów pieniądze te nie wpłynęły na konto Urzędu Skarbowego. Jak wynika z wyjaśnień Skarżącej, korzystała z usług tej agencji przez 10 lat i nigdy nie zaistniała potrzeba dokonywania jakichś reklamacji (vide zażalenie na postanowienie Naczelnika). Jak wynika dalej z wyjaśnień Skarżącej, jako dowód wpłaty przez agencję na konto Urzędu Skarbowego agencja dysponuje tylko wspomnianymi duplikatami potwierdzenia złożenia dyspozycji (wydruki z systemu e-kasjer), dlatego reklamacja Skarżącej nie została uwzględniona. Jak z kolei wynika z zaskarżonego postanowienia Dyrektora, postanowienia Naczelnika i z akt sprawy, twierdzenie Skarżącej i agencji co do dokonania wpłat na konto Urzędu Skarbowego było wielokrotnie weryfikowane przy pomocy różnych kryteriów poszukiwania w systemie informatycznym Urzędu, w tym także przez "niezależnych pracowników", ale weryfikacja ta nie przyniosła pozytywnego rezultatu. Należy odnotować, że ta weryfikacja polegała m.in. na konsultacji z "pracownikiem N." (k. 63 akt egzekucyjnych), który - jak należy przyjąć – nie potwierdził otrzymania pieniędzy z agencji, i który zalecił wniesienie przez Skarżącą reklamacji do tej agencji. Mamy więc do czynienia z taką sytuacją, że Skarżąca twierdzi, iż wpłaciła pieniądze i przedstawia możliwe do uzyskania dowody takiej wpłaty do agencji oraz przekazania przez agencję pieniędzy na rachunek Urzędu Skarbowego w [...], agencja także zdaje się tak twierdzić, ale – z drugiej strony – wspomniany pracownik [...] nie potwierdza otrzymania pieniędzy, zaś Urząd Skarbowy także zaprzecza otrzymaniu pieniędzy na swoje konto. Zatem najprawdopodobniej Skarżąca pieniądze wpłaciła, ale nikt nie wie, gdzie one są. Organy w takiej sytuacji pozostawiają Skarżącą samą i odsyłają najwyraźniej na drogę cywilnego sporu z agencją bankową, po czym wszczynają egzekucję. W ocenie Sądu nie można tak daleko idących wątpliwości faktycznych rozstrzygać na niekorzyść Skarżącej, zwłaszcza, że jest ona osobą niepełnosprawną i z powodu trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej nie jest w stanie dokonać powtórnej płatności już raz faktycznie, ewentualnie zapłaconych rat. Z tego względu konieczne jest, zgodnie z art. 18 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 7, art. 8 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, podjęcie w wszystkich możliwych czynności, samodzielnie, a także we współpracy ze Skarżącą, w celu wyjaśnienia, gdzie są wpłacone pieniądze. Niewątpliwie w obecnym stanie sprawy stwierdzić należy, że zweryfikowanie wpływu środków na konto Urzędu Skarbowego mogło być niestaranne, a nadto, że być może dopuszczono się co najmniej bezprawia cywilnego lub także przestępstwa – albo Skarżąca powołuje się na sfałszowane dokumenty wpłat gotówkowych i fałszywe potwierdzenia złożenia dyspozycji, albo agencja bankowa dokonała przywłaszczenia wpłaconych pieniędzy, albo pracownik [...] podał fałszywą informację co do braku wpływu pieniędzy na konto Urzędu, albo w końcu ww. "niezależni pracownicy" Urzędu Skarbowego niestarannie zweryfikowali wpływ pieniędzy na konto Urzędu Skarbowego. Tej ostatniej opcji także nie można wykluczyć, gdyż, jak wynika z akt sprawy, dokonywano wpłat stosując różne oznaczenia i tytułu tych wpłat (raz wskazywano na zaległości w VAT, innym razem wskazywano numer decyzji ratalnej albo NIP Skarżącej). W ocenie Sądu należy kontynuować próby wyjaśnienia, gdzie są ewentualnie wpłacone przez Skarżącą pieniądze. Co prawda Naczelnik nie jest stroną stosunku prawnego umowy przekazu pomiędzy Skarżącą, a agencją bankową, ale nie ma przeszkód, aby za zgodą Skarżącej Organy uzyskały z agencji (a w istocie od banku - tzw. agencja bankowa jest stosunkiem umownym pomiędzy bankiem, a agentem, który to stosunek opiera się na zwykłym pełnomocnictwie) wszelkie konieczne informacje co do losów wpłaconych pieniędzy. Ponadto zasadnicza okoliczność sprawy, tj. ta, czy na konto bankowe Urzędu Skarbowego prowadzone przez [...] wpłynęły pieniądze Skarżącej, nie może być ustalana w bliżej nieokreślonej formie prawdopodobnie rozmowy telefonicznej. W aktach nie jest pisemnie udokumentowane ww. stanowisko anonimowego pracownika [...] – kartę nr 63 akt egzekucyjnych stanowi jedynie notatka – pismo kierownika Działu Rachunkowości Urzędu Skarbowego do Działu Egzekucji tego Urzędu. Takie udokumentowanie stanowiska [...] ma więc charakter pośredni, choć ta zasadnicza okoliczność powinna być potwierdzona co najmniej pisemnym stanowiskiem osoby umocowanej do składania oświadczeń woli i wiedzy w imieniu [...]. Dopiero jeśli taka osoba stanowczo, jednoznacznie potwierdzi fakt, że agencja bankowa nie przekazała pieniędzy pochodzących z wpłat Skarżącej na konto Urzędu prowadzone w [...], możliwe będzie przyjęcie, że pieniądze nie zostały przekazane przez agencję. W korespondencji z [...] należy przy tym zreferować ww. różne sposoby i tytuły, pod którymi dokonywano wpłat w agencji. Nie można bowiem wykluczyć, że to te właśnie różnice legły u podstaw (ewentualnie) wadliwego uznania, że Skarżąca nie dokonała wpłat, co doprowadziło Organy do (ewentualnie) niesłusznego wniosku, że decyzja ratalna z mocy prawa wygasła (art. 259 § 1a Ordynacji podatkowej). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. W kwestii kosztów postępowania podstawą wyroku był art. 200 w zw. z art. 205 § 1 Ppsa. Na koszt ty złożył się tylko wpis od skargi w kwocie 100 zł. Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 Ppsa.