III SA/Wa 280/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Radosław Teresiak, sędzia WSA Anna Zaorska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2021 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od sierpnia do października 2011 r. uchyla zaskarżoną decyzję

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2017 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy wydaną wobec D. C. decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] marca 2016 r. w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od sierpnia do października 2011 r. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji wspomnianą decyzją ustalił, że odpowiedzialność za zaległości N. sp. z o.o. z tytułu wpłat na PFRON za okres od sierpnia do października 2011 r. i odsetek naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości, tj. 5 lutego 2012 r., ponosi Skarżący. Z rozstrzygnięciem tym zgodził się Minister. Organy wskazały, że spółka złożyła deklaracje DEK-I-0 za sporny okres wykazując kwoty do zapłaty. Ustaliły, że Skarżący uchwałą Rady Nadzorczej spółki z 30 sierpnia 2011 r. został powołany na stanowisko prezesa zarządu (od 1 września 2011 r.). Na podstawie uchwały Rady Nadzorczej z 24 stycznia 2012 r., która weszła w życie w dniu jej podjęcia, Skarżący został odwołany z tej funkcji. W dniu 16 grudnia 2011 r. spółka złożyła wniosek do Sądu Rejonowego w B. o ogłoszenie upadłości z uwagi na niewypłacalność. Postanowieniem tego Sądu z [...] lipca 2015 r. stwierdzono zakończenie postępowania upadłościowego spółki. W trakcie jego trwania nie dokonano żadnych wpłat na rzecz PFRON. Postanowieniem z [...] lutego 2016 r. organ I instancji wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności Skarżącego jako prezesa zarządu za zobowiązania spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od sierpnia do października 2011 r. Zdaniem organów egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna, a Skarżący był prezesem jej zarządu w chwili, w której upływał termin płatności tych zobowiązań. Jednocześnie nie wykazał on przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność. W ich ocenie nie mogły uwolnić Skarżącego od tej odpowiedzialności wyjaśnienia, iż po objęciu funkcji prezesa zarządu podjął on czynności w celu zapoznania się z finansami firmy, następnie próby zmniejszenia wysokości zobowiązań, aż w końcu działania w celu ogłoszenia upadłości, jednak ostatecznie wniosek ten złożono dopiero w grudniu 2011 r. Organy wskazały, że jeżeli istnieją przesłanki do ogłoszenia upadłości, a zarząd nie składa takiego wniosku, licząc na poprawę sytuacji gospodarczej, podejmuje to na własne ryzyko. Od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki uwalnia członka zarządu obiektywna niezawiniona niemożność podjęcia działań wymienionych w przepisach, a nie świadome ich niepodjęcie, nawet, jeśli w ocenie danego członka zarządu były racjonalne przyczyny takiej decyzji. Skarżący nie wskazał również mienia spółki, z którego egzekucja mogłaby umożliwić zaspokojenie zaległości w znacznej części. W skardze do Sądu Skarżący podniósł, że od momentu objęcia przez niego stanowiska prezesa zarządu spółki do dnia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości minęło 107 dni, w którym to czasie zdiagnozowano sytuację finansową spółki, podjęto decyzję o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości oraz przygotowano wszystkie wymagane dokumenty. Wniosek został rozpatrzony pozytywnie, a zatem został złożony we właściwym czasie i istniały przesłanki do ogłoszenia upadłości. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Wyrokiem z 20 grudnia 2017 r. (III SA/Wa 1615/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Skarżącego. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił ją i wyrokiem z 1 października 2020 r. (II FSK 1754/18) przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zauważył, że w sprawie bezsporne jest, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki od 1 września 2011 r. do 24 stycznia 2012 r., a więc w okresie w którym upływał termin wpłat na PFRON za okres od sierpnia do października 2011 r. Bezsporne jest również, że w okresie pełnienia funkcji Skarżący pismem z 16 grudnia 2011 r. zgłosił wniosek o upadłość spółki, w wyniku którego postanowieniem z [...] lutego 2012 r. upadłość ta została ogłoszona. W toku postępowania wierzyciel nie uzyskał jednak żadnych kwot, co uzasadnia stanowisko, że spełniona została przesłanka bezskuteczności egzekucji. Zdaniem NSA organy nie dokonały natomiast ustaleń kiedy powstał stan niewypłacalności spółki, a w rezultacie nie wskazały kiedy powstał właściwy czas na zgłoszenie wniosku o upadłość. Przede wszystkim kluczowe dla sprawy jest wskazanie czy stan niewypłacalności spółki istniał przed objęciem funkcji członka zarządu przez Skarżącego, czy dopiero miał miejsce w okresie pełnienia przezeń tej funkcji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Skarga ta została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Sprawę skierowano do rozpoznania w takim trybie na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału, w związku z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374). Na wstępie należy zauważyć, iż na podstawie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem, jak wynika z brzmienia tego przepisu Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Sąd ten jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie dokonaną przez ten sąd wykładnią ma szeroki zasięg, nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok SN z 9 lipca 1998 r., I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie zmienił się stan faktyczny sprawy ani też stan prawny na podstawie, którego można byłoby zastosować nowe przepisy do starego stanu faktycznego. Zatem wykładnia prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z 1 października 2020 r. II FSK 1754/20, wiąże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który badając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji obowiązany jest dostosować treść swojego rozstrzygnięcia do oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sporne w niniejszej sprawie jest to czy istniały podstawy faktyczne i prawne, by obciążyć Skarżącego odpowiedzialnością za zaległości N. sp. z o.o. tej spółki z tytułu wpłat na PFROn za okres od sierpnia do października 2011 r. A właściwie to czy złożenie wniosku o upadłość 16 grudnia 2011 r. nastąpiło we właściwym czasie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stanowił przepis art. 116 § 1 i § 2 O.p. określający zakres odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe podatnika. Z powyższych przepisów wynika, że członek zarządu, również po zakończeniu pełnienia tej funkcji, może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe, jeżeli wykaże w postępowaniu podatkowym, że w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania układowego, a w przypadku istnienia takich podstaw we właściwym czasie zgłosił wniosek o upadłość, albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, co nie oznacza uwolnienia organów podatkowych od stosowania w tego rodzaju sprawach przepisów postępowania zawartych w dziale IV Ordynacji podatkowej. W szczególności organy, jak przyjęto w wyroku NSA z 10 września 2014 r., II FSK 2256/12 ( publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie nsa.orzeczenia.gov.pl, dalej jako ,,CBOSA") zobowiązane są do podjęcia wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 O.p.), a także wyczerpująco rozpatrzeć cały materiał dowodowy (art. 187 § 1 O.p.), również w odniesieniu do zbadania i ustalenia czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, w tym także w zakresie dotyczącym oceny dowodów stwierdzających te przesłanki (art. 191 O.p.), gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p. Postawienie bowiem tezy, że członek zarządu nie wystąpił we właściwym czasie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości lub o wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości, wobec czego nie zaistniała przesłanka ekskulpacyjna, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 O.p., wymaga w pierwszej kolejności ustalenia, czy w ogóle zaistniały okoliczności uzasadniające zwrócenie się z takim wnioskiem, a jeśli tak, to jaki był właściwy moment na jego wniesienie. Ponieważ kwestia ta nie została uregulowana w przepisach prawa podatkowego, w orzecznictwie (por.m.in. wyroki NSA: z 12 marca 2008 r., I FSK 744/06 i z 21 listopada 2007 r., II FSK 1260/06) i literaturze przedmiotu (K. Biernacki, "Właściwy czas" w rozumieniu art. 116 Ordynacji podatkowej, Pr.i. P. 2008, Nr 3, s. 16-18), zgodnie przyjmuje się, że konieczne jest odwołanie się w tym względzie do norm prawa upadłościowego. Zgodnie z art. 10 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze ( t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm. ) dalej jako ,,P.u.n.", w stanie prawnym wiążącym dla oceny prawnej w niniejszej sprawie tj. sprzed 1 stycznia 2016 r., upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Niewypłacalność z kolei ustawodawca powiązał ze stanem, gdy dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1), albo gdy zobowiązania przekroczyły wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (w przypadku dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 11 ust. 2). Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar i charakter niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań, jak i przyczyna tego stanu. Dodać przy tym należy, że ww. podstawy niewypłacalności są względem siebie niezależne. W praktyce oznacza to, że upadłość dłużnika może być ogłoszona, gdy ziści się którakolwiek z nich. Co istotne, właściwy czas do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. Dla jego określenia nie ma zatem znaczenia subiektywne przekonanie członków zarządu. Moment zgłoszenia wniosku o upadłość nie może być pozostawiony swobodnemu uznaniu członkowi zarządu, gdyż punktem odniesienia w tym zakresie są przepisy prawa upadłościowego (por. wyrok NSA z 29 listopada 2006, sygn. akt II FSK 1287/05, CBOSA). W myśl bowiem art. 21 ust.1 i 2 ww. ustawy, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że bezsporne jest, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki z o.o. od 1 września 2011 r. do 24 stycznia 2012 r., a więc w okresie w którym upływał termin wpłat na PFRON za okres od sierpnia do października 2011 r. Bezsporne jest również, że w okresie pełnienia funkcji członka zarządu Skarżący reprezentujący Spółkę pismem z dnia 16 grudnia 2011 r. zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z możliwością zawarcia układu, w wyniku którego postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lutego 2012 r. została ogłoszona upadłość Spółki z o.o., obejmująca likwidację majątku dłużnika. W rezultacie przeprowadzonego postępowania wierzyciel nie uzyskał żadnych kwot z tytułu zaspokojenia należności objętych listą wierzytelności, co uzasadnia stanowisko, że spełniona została również przesłanka orzeczenia odpowiedzialności byłego członka zarządu w zakresie bezskuteczności egzekucji. W związku z powyższym organy uznały, że zostały spełnione przesłanki pozytywne orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości tej spółki, jednocześnie stwierdziły, że strona nie wykazała, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, ani nie przedstawiono dowodów, że nie ponosi winy za niezgłoszenie takiego wniosku we właściwym czasie, jak również nie wskazano mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości spółki w znacznej części. W ocenie Sądu nie zostały dokonane przez organy orzekające w sprawie wszystkie konieczne ustalenia faktyczne mające znaczenie dla orzeczenia odpowiedzialności Skarżącego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim należy podkreślić, że w trakcie przeprowadzonego postępowania Skarżący podnosił, że złożył we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości, czego potwierdzeniem jest fakt ogłoszenia upadłości Spółki. W związku z powołaną przez stronę okolicznością zgłoszenia wniosku o upadłość we właściwym czasie, zasadniczą kwestią była ocena czy spełniona została wskazana przesłanka egzoneracyjna. Natomiast organ odwoławczy nie tylko uznał, że sytuacja majątkowa Spółki w okresie pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu nie ma znaczenia dla sprawy, ale co istotne organy obu instancji nie dokonały ustaleń kiedy powstał stan niewypłacalności Spółki w rozumieniu przepisów P.u.n., a w rezultacie nie wskazano kiedy powstał właściwy czas na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. W świetle powołanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FPS 3/09 okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej, tj. czy i kiedy istniały przesłanki wnioskowania o ogłoszenie upadłości spółki oraz w sytuacji złożenia wniosku o upadłość, ocena czy złożony wniosek o ogłoszenie upadłości był wnioskiem złożonym we właściwym czasie, czy wnioskiem spóźnionym. W ocenie Sądu oparcie się jedynie na okoliczności braku zaspokojenia wierzyciela w rezultacie przeprowadzonego postępowania upadłościowego bez wykazania przez organy okoliczności wskazujących na powstanie stanu niewypłacalności spółki i odniesienia go do faktycznej daty złożenia tego wniosku przez Skarżącego nie uprawnia do przyjęcia, że w sprawie dokonano wystarczających ustaleń faktycznych dla orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej. Organy administracyjne wskazały, że kluczowe znaczenie w ustalaniu właściwego czasu na zgłoszenie wniosku ma brak regulowania bieżących zobowiązań na PFRON i powstanie zaległości we wrześniu ( za sierpień 2011 r. ), niemniej organy ostatecznie nie wskazały kiedy powstał stan niewypłacalności Spółki w rozumieniu P.u.n. i kiedy był właściwy czas dla zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki, co zasadnie zarzuca autor skargi. Należy podkreślić, że nie tyle kluczowe dla sprawy jest wskazanie konkretnej daty kiedy wystąpiła niewypłacalność Spółki, ale przede wszystkim wskazanie okoliczności pozwalających na ocenę, czy w realiach niniejszej sprawy stan niewypłacalności Spółki istniał przed objęciem funkcji członka zarządu przez Skarżącego, czy dopiero miał miejsce w okresie pełnienia przez niego tej funkcji. W ocenie Sądu ze względu na fakt zgłoszenia wniosku o upadłość w grudniu 2011 r., a więc w trakcie pełnienia funkcji członka zarządu przez Skarżącego ustalenia te mają decydujące znaczenie dla oceny ziszczenia się bądź nie przesłanki egzoneracyjnej określonej w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p., a więc czy wniosek ten został zgłoszony we właściwym czasie. Z treści wniosku o ogłoszenie upadłości wynika istnienie zaległości Spółki wobec ZUS oraz wobec Urzędu Skarbowego z tytułu podatku VAT za sierpień 2011 r. Jednakże z powołanego pisma wynika również, że istniały zaległości w podatku VAT, za okres wcześniejszy, kiedy Skarżący nie pełnił funkcji członka zarządu oraz, że został złożony wniosek o rozłożenie tych zaległości na raty. Ponadto nie jest wiadome jakiego okresu dotyczą zaległości wobec ZUS. Z kolei w wydanych decyzjach organy nie wskazywały na istnienie tych zaległości jak i w tym zakresie nie dokonały żadnych ustaleń. Natomiast okoliczności dotyczące istnienia tych zaległości mogły mieć znaczenie dla określenia właściwego czasu do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki. Te okoliczności organ zobowiązany będzie ustalić w ponownym postępowaniu. W związku z powyższym zasadny jest zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w związku z brakiem dokonania oceny w sposób wystarczający zebranego materiału dowodowego w odniesieniu do zbadania i ustalenia czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, w tym także w zakresie dotyczącym oceny dowodów stwierdzających te przesłanki. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. ----------------------- 8