III SA/Wa 2799/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 29/9/2017 r po rozpoznaniu wniosku M.J., M.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.J., M.J. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia z [...]/6/2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych za 2016 r. p o s t a n a w i a 1. Zwolnić Skarżących od kosztów sądowych; 2. Odmówić Skarżącym przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie

1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – o który wnioskuje strona - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. 2) M.J., M.J., dalej jako "Strona" (również powoływani jako "Skarżący"), wnioskiem zawartym na formularzu PPF (data 11/9/2017 r), zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Powołała się na nakaz rozbiórki domu (brak legalizacji) i karę pieniężną (314 tys. zł) oraz stan zdrowia Skarżącego (uraz kręgosłupa) i syna (schizofrenia, I grupa inwalidzka). Skarżący posiadają dom o pow. 120 m.kw. i trzymują się z emerytury i renty socjalnej w wysokości 1542 zł łącznie. Poinformowali o toczącym się względem nich postępowaniu egzekucyjnym, załączyli deklaracje podatkowe i zaświadczenia z ZUS dot wysokości pobieranego wynagrodzenia. 3) Referendarz sądowy wskazuje, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 u.p.p.s.a . Może być więc przyznane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty kosztów sądowych bądź też zapłata przez nią kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. Powołany wyżej przepis wskazuje, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie mając na względzie dane przedstawione przez wnioskodawców uznano, iż wykazali oni, że spełniają ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem. Podali, że utrzymują się z dochodów w wysokości 1600 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się emerytura wnioskodawczyni oraz renta socjalna syna. Oświadczyli, że posiadają dom o pow. ok. 120 m.kw. natomiast nie posiadają żadnych oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni zaznaczyła, że mąż choruje po wypadku w pracy stara się o rentę, obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów. Syn natomiast jest osobą chorą psychicznie posiadającą I grupę inwalidzką. Urzędnik sądowy zauważa, że sytuacja finansowa Skarżących była badana w innych ich sprawach, w nieodległej perspektywie czasowej. Dokumenty złożone do tych postępowań i stwierdzenia zawarte w prawomocnych orzeczeniach Sądu referendarz sądowy bierze pod uwagę z urzędu. Dlatego należało stwierdzić, iż wnioskodawcy nie dysponują obecnie środkami pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych. Pod uwagę wzięto rzeczywistą, aktualną możliwość dysponowania wykazanym dochodem i istniejące na stronie zobowiązania. Wykazane miesięczne dochody jakie wnioskodawcy z synem uzyskują są niewielkie, wystarczają jedynie na zaspokojenie ich podstawowych potrzeb życiowych. W świetle powyższego uznano, że wnioskodawcy nie posiadają wystarczających źródeł dochodu, które pozwoliłyby im ponieść koszty związane z udziałem w postępowaniu sądowym bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Wzięto także pod uwagę, iż wobec wnioskodawców prowadzona jest egzekucja wierzytelności w znacznej wysokości. Za przyznaniem prawa pomocy przemawia również postulat zachowania minimum socjalnego Strony. Minimum socjalne to wskaźnik społeczny mierzący koszty utrzymania gospodarstw domowych. Zakres i poziom zaspokajanych potrzeb według tego modelu winny zapewniać takie warunki życiowe, by na każdym z etapów rozwoju człowieka umożliwić reprodukcję jego sił życiowych, posiadanie i wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych. Minimum egzystencji (inaczej także minimum biologiczne) jest wskaźnikiem, który określa poziom zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych (w postaci przeliczenia na kwotę) konieczny do przetrwania biologicznego – przeżycia (zob. https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-egzystencji-2). Z informacji nadesłanych przez Stronę wynika, że osiągany przez nią dochód (miesięczny) w gospodarstwie domowym – i to nie samodzielnie, lecz także w wyniku środków z renty socjalnej przewlekle chorego syna - nie przekracza minimum socjalnego w wysokości niespełna 900 zł na osobę (por część historyczna). Stąd pogląd, że nie służyłoby realizacji celów prawa pomocy i realizacji prawa do Sądu obciążenie Strony obowiązkiem zgromadzenia środków niezbędnych z tytułu wpisu od skargi. W tym zakresie referendarz sądowy dał wiarę twierdzeniom Strony, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, odnośnie sytuacji materialnej: także dlatego, że uiszczenie wpisu od skargi warunkuje rozpoznanie sprawy przez Sąd, czyli warunkuje dostęp Strony do Sądu. Stąd decyzja, na tym etapie postępowania, o zwolnieniu Strony od wpisu od skargi (salus animarum suprema lex). W skład prawa do Sądu wchodzi, w sytuacji finansowej Skarżących, również prawo do nieodpłatnego zapoznania się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia. Nawet z uwagi na przewlekłe schorzenia skarżącego i choroba syna (który nie jest skarżącym) nie istnieją – ale w tej konkretnej sprawie – przesłanki do ustanowienia Skarżącym pełnomocnika z urzędu, niezależnie od tego, że nie wykazali oni bezpośrednio konieczności korzystania z profesjonalnej pomocy prawnej w sprawie. Referendarz sądowy podziela z urzędu pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie Stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Dlatego na tym etapie referendarz sadowy nie dostrzegł potrzeby przydzielenia Skarżącym pomocy profesjonalnego pełnomocnika – niezależnie od tego, że argumenty wskazane przez Skarżących, przemawiające za jego przyznaniem, nie wydają się być przekonywujące. Gwarancje praw strony, wobec zwolnienia ich od kosztów sądowych i opiekuńczej funkcji Sądu, zostały zachowane. 4) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.