III SA/Wa 2746/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba (sprawozdawca), sędzia WSA Anna Zaorska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2020 r. sprawy ze skargi P. T. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2018 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz P. T. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z 18 listopada 2019 r. P.T. (zwany dalej: "Skarżący", "Strona") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wydane przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "organ odwoławczy", "Minister") postanowienie z [...] października 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON") za poszczególne okresy rozliczeniowe 2018 r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: 1. Decyzją Prezesa Zarządu PFRON z [...] sierpnia 2019 r. określono Skarżącemu wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za poszczególne okresy rozliczeniowe 2018 r. Od ww. decyzji Strona wniosła odwołanie. 2. Minister postanowieniem z [...] października 2019 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżoną decyzję doręczono Stronie 27 sierpnia 2019r., zatem termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 10 września 2019 r., natomiast odwołanie zostało wniesione w dniu 12 września 2019 r. 2.1. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący sformułował żądanie uchylenia postanowienia Ministra z [...] października 2019 r., przywrócenia terminu do złożenia odwołania oraz zasądzenia na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu "naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy Ordynacja podatkowa w zakresie terminu składania odwołania od decyzji organu I instancji". W uzasadnieniu Strona wskazała, że pod adresem do doręczeń jej mieszkanie zlokalizowane jest na piętrze, natomiast na parterze znajdują się sklep i apteka należące do spółki prowadzonej przez jego rodziców. Listonosz bardzo często zostawia korespondencję skierowaną do Skarżącego w sklepie zamiast zanieść ją na piętro. W dniu 27 sierpnia 2019 r. decyzję odebrał nieupoważniony pracownik sklepu K. K., a następnie włożył do innych dokumentów dotyczących sklepu. W tym czasie rodzice Skarżącego przebywali za granicą na urlopie wypoczynkowym i przejrzenia dokumentów oraz korespondencji dokonali po powrocie z urlopu, tj. w dniu 8 września 2019 r. W efekcie korespondencja z decyzją, o której mowa powyżej dotarła do Strony 10 września 2019 r. Kierownik sklepu poinformował Stronę, że korespondencję odebrano 30 sierpnia 2019 r., co wyznaczało termin do złożenia odwołania od decyzji zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej do 13 września 2019 r. Skarżący podniósł, że składając odwołanie nie był świadomy, że termin już upłynął i dlatego nie dołączył do odwołania wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto Skarżący zwrócił uwagę, że decyzja wydana przez Prezesa PFRON jest niezgodna ze stanem faktycznym i także narusza prawo materialne (liczba pracowników w przeliczeniu na pełne etaty została ustalona nieprawidłowo). 2.2. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 3. W wyniku kontroli sądu administracyjnego decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a. lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. 4. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest, czy osoba kwitująca odbiór decyzji adresowanej do Strony jest jego domownikiem. 5. Zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ nie prowadził niezbędnego postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy osoba kwitująca doręczenie pisma jest domownikiem Strony. Organ nie zajął żadnego stanowiska w tej kwestii. 6. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić podstawy prawne wyroku. W orzecznictwie nie budzi żadnych wątpliwości, że o ocenie zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania decyduje to, czy według stanu na moment jego podjęcia spełniły się przesłanki przewidziane w art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Przepis ten stanowi, że "Organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania". Treść ta została sformułowana w sposób kategoryczny i bezwarunkowy. Stwierdzenie niedotrzymania terminu do złożenia środka zaskarżenia nie zależy od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika wprost z ustawy. Koniecznym jest zatem ustalenie, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji oraz ustalenie kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji i w rezultacie, czy doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Uchybienie terminowi do wniesienia środka odwoławczego, jak już wspomniano, jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania (zażalenia), lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2013 r., sygn. akt I FSK 590/12 i z 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FSK 1060/12 - wyroki sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwanej też CBOSA, pod adresem "orzeczenia.nsa.gov.pl). 7. Podstawową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest skuteczność doręczenia decyzji Skarżącemu, a co za tym idzie ocena kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Można bowiem uchybić tylko taki termin, który prawidłowo rozpoczął swój bieg. Skarżący twierdzi, że osoba kwitująca odbiór pisma jest pracownikiem sklepu mieszczącym się pod adresem, pod którym znajduje się też jego mieszkanie. Organ skoncentrował jedynie na ustaleniu daty doręczenia i obliczenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skarżonego postanowienia nie przedstawiono żadnych ustaleń w kwestii, czy doręczenie było skuteczne, w tym czy osoba odbierająca pisma była do tego umocowana. 8. 1. Jak wynika z akt administracyjnych (zwrotne potwierdzenie odbioru załączone do karty nr 18) przesyłkę zawierającą decyzję odebrała K. K. w dniu 27 sierpnia 2019 r., a doręczyciel uczynił adnotację, że jest ona dorosłym domownikiem adresata – Skarżącego. Skarżący wywodzi, że K. K. pracuje w sklepie, który mieści się w pod samym adresem, w którym mieszka Skarżący, a sklep jest prowadzony przez firmę jego rodziców. 8.2. Zgodnie z art. 149 O.p., w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń. Przyjąć należy, że domownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji jest każda dorosła osoba mieszkająca w tym samym co adresat domu lub mieszkaniu, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, lub krewny czy powinowaty zamieszkujący razem z adresatem, nawet jeśli prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jednocześnie, jak wskazuje orzecznictwo, ustawodawca nie zdefiniował pojęcia domownika, zatem należy każdorazowo badać związek danej osoby z adresatem oraz charakter jej pobytu w danym lokalu. Nie można wskazywać, że koniecznym warunkiem uznania za domownika jest posiadanie meldunku w mieszkaniu adresata lub nawet prowadzenie z adresatem wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z 28 sierpnia 2008 r., I FZ 331/08). Odwołanie się do językowej definicji pojęcia domownika oznacza, że to pojęcie ma bardzo szeroki zakres, co powoduje, że za domownika może być również uznana osoba przebywająca w mieszkaniu adresata za jego zgodą, niespokrewniona z nim i niespowinowacona, zatrudniona do pomocy w prowadzeniu domu. Są to bowiem osoby, których osobisty związek z adresatem, a zarazem akceptowany przez niego status, wyrażający się w aprobacie dla długotrwałego i nieokazjonalnego przebywania w jego mieszkaniu, uprawdopodobnia właściwe wywiązanie się z obowiązku przekazania odebranej przesyłki adresatowi. Zarazem obecność tych osób w mieszkaniu adresata i kontaktowanie się z innymi osobami poszukującymi adresata pod tym adresem upewnia doręczyciela o możliwości i prawidłowości doręczenia dokonanego za ich pośrednictwem (wyrok NSA z 11 marca 2015 r., II FSK 426/13). 8.3. Wszelkie adnotacje na zwróconej przesyłce (zamieszczone na kopercie lub na zwrotnym potwierdzeniu odbioru) opatrzone stosownymi pieczątkami i podpisami mają walor dokumentu urzędowego i mogą stanowić dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. Także wobec treści dokumentu urzędowego możliwe jest jednak prowadzenie przeciwdowodu. 9. Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy zasadniczą kwestią wymagającą wyjaśnienia przez organ jest status K. K. jako domownika Skarżącego. Skarżący podnosi, że mieszka w budynku wielofunkcyjnym, w którym pod tym samym adresem mieści się jego mieszkanie (piętro) oraz sklep i apteka (parter). Taka specyfika budynku wymaga szczególnej przezorności i uwagi ze strony doręczyciela, aby nie pomylić różnych osób i podmiotów funkcjonujących pod tym samym adresem. W znaczeniu wyrażonym w art. 149 O.p. domem jest mieszkanie adresata a nie budynek, w którym znajduje się to mieszkanie. Za domownika adresata nie może być zatem uznana osoba zatrudniona w podmiotach funkcjonujących w budynku mającym ten sam adres co adres mieszkania Strony. Twierdzenie Skarżącego podważa to, że K. K. jest jego domownikiem, a więc zmierza wprost do zaprzeczenia treści zwrotnego potwierdzenia odbioru. Ustalenia wymaga, czy i jakiego rodzaju relacja istniała między Skarżącym a K. K. w rozumieniu art. 148 i 149 O.p., w szczególności czy K. K. była faktycznie domownikiem Skarżącego lub inną osobą wskazaną w art. 149 O.p., pełnomocnikiem pocztowym Skarżącego, czy może adres, pod który doręczano pismo jest też miejscem zatrudnienia lub działalności Strony (w sklepie), a K. K. była osobą upoważnioną do odbioru korespondencji w tymże sklepie. Uzasadnienie skarżonego postanowienia jest skrajnie lakoniczne i nie zawiera jakiejkolwiek oceny w tej kwestii. Organ nawet zdaje się zupełnie nie zauważać, komu decyzja została doręczona; co więcej organ twierdzi, że doręczono ją Stronie, podczas gdy w treści zwrotnego potwierdzenia odbioru zaznaczono, że doręczono ją domownikowi Strony. 10. 1. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdza naruszenie art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. w związku z art. 149 O.p. oraz w związku z art. 228 § 1 pkt 2 O.p. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu okoliczności faktycznej, tj. czy decyzję doręczono osobie uprawnionej do jej odbioru, a co za tym idzie czy rozpoczął bieg termin na wniesienie odwołania a więc czy ten termin został uchybiony. Postanowienie narusza też art. 217 § 2 O.p., gdyż nie zawiera żadnego uzasadnienia w tej kwestii. Nie wiadomo więc, czy organ uznaje prawidłowość zwrotnego potwierdzenia odbioru i doręczenie uznaje za skuteczne w rozumieniu art. 149 O.p. 10.2. Powyższe naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spełnia to przesłankę uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Zalecenia co do dalszego postępowania wynikającą z wyrażonej wyżej oceny prawnej Sądu. W szczególności organ rozważy zwrócenie się do operatora pocztowego o wyjaśnienie okoliczności doręczenia, w tym na jakiej podstawie ustalono, że K. K. jest domownikiem Skarżącego. 10.3. Wyjaśnić też należy, że wbrew wnioskowi Strony Sąd nie ma kompetencji do przywracania terminu. Przywrócenie terminu jest możliwe wyłącznie na wniosek skierowany do organu. 11. Na wniosek strony skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis w wysokości 100 zł (art. 200 i art. 209 P.p.s.a.). 12. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a.