III SA/Wa 2604/16

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 30/03/2018 r po rozpoznaniu wniosku W. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W.W. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] /6/2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a 1. Odmówić Skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych; 2. Ustanowić Skarżącemu pełnomocnika urzędu (rpr Z. B.);

1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – o który wnioskuje strona - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. 2) Skarżący W. W. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adw). Wskazał, iż nie stać go na opłacenie pełnomocnika, natomiast zamierza wnieść skargę kasacyjną. Posiada wierzytelności nieściągalne w kwocie [...] mln zł i zobowiązania [...] tys. zł. Osiąga z tytułu pracy dochód ([...] zł netto). Miesięczne koszty stałe (mieszkania, komunikacji, mediów etc) wynoszą ok 1700 zł. Nadto, posiada [...] udziałów w spółce z o.o. o wartości [...] tys zł, lecz spółka ta sama posiada wierzytelności nieściągalne (wskutek "wyprowadzenia majątku") w kwocie [...] mln. zł. Poinformował o tym, że sporadycznie pomaga mu mama, leczy się z powodu [...] , jest rozwiedziony z żoną (nie mieszka z nią), zaś jego dzieci są samodzielne W wykonaniu wezwania referendarza sądowego przedstawił , m.in., deklaracje podatkowe, wyciąg z rachunku bankowego i zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia. Przekazał także kalkulację kosztów życia (rubryka 11 ponownie złożonego formularza). Pismem z 8/2/2018 r. zaktualizował wniosek i zwrócił się o przyznanie radcy prawnego, którego pomoc jest niezbędna z uwagi na "30 dniowy termin na wniesienie kasacji, który upływa w dniu dzisiejszym, tj. 8 lutego 2018 r.). 3) Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., czyli Strona powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Referendarz sądowy wskazuje, że sytuacja życiowa Skarżącego z uwagi na etap postępowania, przymus adwokacki i gwarancje Strony dostępu do Sądu może uzasadniać ingerencję urzędnika sądowego – lecz w pewnym tylko zakresie. Nie wszystkie bowiem okoliczności podnoszone przez Stronę mogą skutkować przyznaniem jej prawa pomocy. Przykładowo, wnioski ze stosowanych w sprawie reguł doświadczenia życiowego wskazują na to, że – co do zasady - ani usamodzielnienie dzieci, ani rozwiązanie węzła małżeńskiego nie powinny być traktowane jako okoliczności świadczące o pogorszeniu sytuacji życiowej (amor meus pondus meum). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się – a referendarz sądowy, wyrażając dla tych poglądów szacunek, podziela je w całej rozciągłości - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5/9/2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18/2/ 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14/2/ 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31/12/2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Referendarzowi sądowemu nie pozostało nic innego, niż podzielenie poglądu prawnego prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych (supremum est via, veritas et vita), zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym drugiej instancji pełnomocnika z urzędu jest warunkiem niezbędnym skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Tym bardziej, że termin na wniesienie skargi kasacyjnej, wskutek okresu rozpoznawania wniosku o prawo pomocy – minął, zatem do skutecznego jej wniesienia nieodzowne jest skorzystania bądź z dobrodziejstw art. 177 § 3 u.p.p.s.a., bądź z instytucji przywrócenia terminu. Zarazem referendarz wyraża pogląd, ze Strona nie powinna ponosić konsekwencji długotrwałości rozpoznawania jej wniosku o prawo pomocy. Zatem także tą okolicznością należy miarkować zasadę samodzielnego ponoszenia wszystkich kosztów postępowania (qui habet commoda, ferre debet onera). Z obecnie nadesłanych materiałów wynika, że Skarżący nie posiada zdolności jednoczesnego poniesienia i kosztów wpisu od skargi kasacyjnej (w wysokości połowy wpisu od skargi) oraz poniesienia kosztów działania pełnomocnika: nie umożliwia mu tego ani wysokość dochodów, ani posiadane (nieściągalne) wierzytelności, ani szacowany koszt udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Niewskazane byłoby także obarczanie kosztami postępowania sądowego matki, czy żony (byłej). Z uwagi na to, że jedyny wymagalny koszt sądowy to wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 394 zł, należało uznać, że Skarżący nie utracił zdolności zgromadzenia środków na ten cel, na co wskazuje wysokość pozostałych do dyspozycji dochodów, po pokryciu "stałych" wydatków. Skarżący nie wykazał również pogorszenia jego stanu finansowego, w stosunku do tego, w którym znajdował się ponosząc koszt wpisu od skargi (788 zł). Dlatego, zdaniem urzędnika sądowego, zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych było niedopuszczalne, zaś ustanowienie rzecz radcy prawnego – konieczne: jako konsekwencja podjętej wobec Skarżącego oceny rzetelności przekazanych informacji, etapu sprawy i czasu postepowania. Z tego względu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. 4) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.