III SA/Wa 2580/17

| | | Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2013 r. postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 10.000 zł (słownie: dziesięciu tysięcy złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

P. Sp. z o.o. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Sąd Rejonowy L. Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restukturyzacyjnych postanowieniem z 9 maja 2017 r., sygn. akt [...]oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, z uwagi na brak środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Spółka wskazała również, że nie ma podstaw prawnych do wymagania od zarządu, czy też wspólników partycypowania w kosztach postępowania, bowiem nie przewiduje tego umowa spółki. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, a bilansowa wartość środków trwałych 0 zł. Spółka zadeklarowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej (za ostatni rok bilansowy) w wysokości 1.541.653,24 zł. Spółka wskazała ponadto, że jej rachunek bankowy zamknięto 30 sierpnia 2016 r. Z kolei stan kasy na 31 sierpnia 2017 r. to 5.902,50 zł. Do wniosku spółka załączyła: wniosek o ogłoszenie upadłości, postanowienie Sądu z 9 maja 2017 r. oddające wniosek, bilans i rachunek zysków i strat za 2015 i 2016 r., deklaracje VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2017 r., wypowiedzenie umowy rachunku. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej – "P.p.s.a."). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności, zauważyć należy, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W rozpoznawanej sprawie przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest zasadne. Na obecnym etapie postępowania kosztem, którego poniesienie jest niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego jest wpis w kwocie 100.000 zł. W ocenie referendarza sądowego, z oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki wynika, że aktualnie nie jest ona w stanie uiścić tego wpisu w całości. Zauważyć bowiem należy, że jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego L. Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restukturyzacyjnych z [...] maja 2017 r., (sygn. akt[...]) oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, jedynym majątkiem skarżącej są aktywa obrotowe składające się z należności krótkoterminowych w wysokości 502.612, 91 zł, których ściągnięcie jest nierealne. Sąd podzielił stanowisko spółki, że zostały spełnione przesłanki do ustalenia, że jest ona niewypłacalna , z uwagi na istniejący stan zadłużenia. Ostatecznie Sąd uznał, że spółka nie posiada majątku wystarczającego nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Powyższe, w ocenie referendarza sądowego, nie oznacza jednak, że spółka w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Referendarz sądowy przyjął, że uiszczenie przez spółkę wpisu na poziomie 10.000 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Skarżąca bowiem w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym. Z kolei spółka prawa handlowego, przedsiębiorca pozostający w obrocie prawnym, nawet jeśli nie prowadzi statutowej działalności obowiązany jest partycypować w kosztach wszczętego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się również, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Ponadto, jak wynika z akt sprawy, przedmiotem sporu toczącego się przed organami podatkowymi w zakresie "rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania" jest m.in. wystawianie i odliczenie podatku naliczonego na podstawie nierzetelnych faktur VAT. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienia NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Uwaga ta ma wymiar "kwalifikowany", jeżeli spółka prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, a z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych. Jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę (postanowienie NSA z 18 stycznia 2008 r. I OZ 809/07). Co jednak w niniejszej sprawie najistotniejsze, spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników/członków zarządu, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Gołosłowne twierdzenia spółki w powyższym zakresie są niewystarczające i nieprzekonujące. Podnoszona we wniosku okoliczność, że umowa spółki nie przewiduje dopłat nie oznacza, że umowy tej nie można zmienić. W tej sytuacji nie ma powodu, aby przerzucać koszty prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Argumentację tę wzmacnia również fakt, że latach ubiegłych spółka osiągała znaczące przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w 2014 r. ponad 43 mln zł, w 2015 r. ponad 17 mln, w 2016 r. ponad 27 mln zł, zob. rachunki zysków i strat), co bez wątpienia miało wpływ na sytuację finansową wspólników. Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólnika, chociażby w części, nie jest możliwe. Referendarz sądowy zauważa również, że w złożonym wniosku spółka zadeklarował stan kasy na 31 sierpnia 2017 r. na kwotę 5.902,50 zł. W konsekwencji mając na uwadze powyższą kwotę oraz dopłaty wspólników spółka będzie w stanie chociaż częściowo partycypować w kosztach niniejszego postępowania. W związku z powyższym referendarz sądowy nie przychyla się do wniosku skarżącej o całkowite zwolnienie jej od kosztów sądowych. Jednocześnie jednak, mając na uwadze aktualnie skomplikowaną sytuację finansową spółki, za zasadne uznaje zwolnienie skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 10.000 zł. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.