III SA/Wa 2357/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. kom. z siedzibą w W. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 2357/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. kom. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od listopada 2012 r. do stycznia 2014 r. postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1.000 zł; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 lipca 2017 r. oddalił skargę S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. kom. z siedzibą w W. (dalej zwana "Spółką" lub "Skarżącą") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od listopada 2012 r. do stycznia 2014 r. Skarżąca nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pismem z dnia 2 listopada 2017 r. wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 49.845 zł, złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W jego treści wskazała, iż z uwagi na niewypłacalność w 2014 r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Od tego czasu nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie posiada żadnych znaczących aktywów, ani żadnych środków na rachunkach bankowych. Podkreśliła, że wszelkie koszty na rzecz pełnomocnika ponoszą wspólnicy. Aktualnie istnieją z tego tytułu zaległości. Dodała, że z uwagi na zajęcie rachunków bankowych nie może wznowić działalności. Skarżąca wskazała, że od ponad 3 lat nie generuje żadnego przychodu, nie ponosi też wydatków. Ostatni bilans sporządzony został na dzień 27 listopada 2014 r. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości. Wyjaśniła, że z uwagi na brak operacji na rachunkach bankowych nie ma możliwości wygenerowania wyciągów za ostatnie cztery miesiące. Wskazała, że od listopada 2014 r. nie prowadziła żadnej działalności, nie doszło do żadnego zakupu ani sprzedaży towarów, spłat zobowiązań, nie poniesiono żadnych kosztów. Skarżąca przedstawiła zestawienie należności wobec pełnomocnika, zastrzegając przy tym, że należności te zobowiązał się pokryć wspólnik. Obecnie zaprzestał jednak tych wpłat. Skarżąca podała, że podjęto w ostatnim czasie uchwałę o wznowieniu działalności oraz jej zawieszeniu. Dodała, że podejmowanie uchwał jest utrudnione z uwagi na brak współpracy ze strony jednego ze wspólników. Wskazała jednocześnie, że wspólnik ten nie dysponuje majątkiem, który mógłby spieniężyć. Podobnie jak drugi ze wspólników. Jednocześnie z ostrożności procesowej wyraziła gotowość uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Skarżąca przedłożyła m. in. rachunek zysków i strat, bilans, deklaracje VAT-7, decyzję w sprawie zabezpieczenia należności, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, potwierdzenie salda rachunku. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 2 marca 2018 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznał bowiem, że Spółka nie może oczekiwać automatyzmu przerzucania na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kolejnych kosztów wszczętych postępowań sądowych. W jej ocenie przyjęcie argumentacji Skarżącej skupiającej się wokół okoliczności zawieszenia działalności gospodarczej, braku środków pieniężnych czy też dokonania wobec niej zajęć zabezpieczających, prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy przedsiębiorca, który faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i jednocześnie rezygnuje z aktywności, przez co nie osiąga przychodów, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. W przekonaniu referendarza sądowego Skarżąca nie wykazała, iż zdobycie środków na opłacenie skargi kasacyjnej od trzeciego wspólnika jest również niemożliwe. Nie dał ponadto wiary stwierdzeniom, iż wspólnik O.K. ponosiła koszt pomocy prawnej i regulowała swoje należności w niewielkich, comiesięcznych ratach, a aktualnie zaprzestała nawet tych wpłat. Skarżąca w sprzeciwie z 12 marca 2018 r. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części, z uwagi na fakt, że spełnia warunki, o których mowa w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej "P.p.s.a."). Skarżąca uznała, iż w powołanych okolicznościach wykazała w sposób przekonywujący, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, a tym samym zachodzą przesłanki do uznania, że nie ma ona żadnej możliwości sfinansowania całości kosztów sądowych. Zarzuciła tym samym nieprawidłowe wypełnienie ciążącego na referendarzu sadowym obowiązku rozstrzygnięcia na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, mając na względzie materiał zgromadzony w aktach sprawy. Skarżąca nie zgodziła się z poglądem, iż powinna wkalkulować w prowadzenie działalności gospodarczej dokonanie przyszłego zabezpieczenia przez Urząd Skarbowy na rachunkach bankowych kwoty kilkunastu milionów złotych, a w konsekwencji konieczność ponoszenia kosztów w kwotach kilkudziesięciu tysięcy złotych. Spółka za niemożliwe uznała uzyskanie jakiejkolwiek pożyczki z uwagi na jej sytuację finansową, w tym zabezpieczenia na rachunkach bankowych. Według niej także wspólnicy nie posiadają możliwości uzyskania środków czy to w wyniku zawarcia umowy pożyczki w banku czy też zaciągnięcia pożyczki u rodziny. Zwróciła uwagę na fakt, iż wspólnicy mają również zobowiązania wobec profesjonalnego pełnomocnika, których już od dawna nie spłacają. Skarżąca za bezzasadne uznała twierdzenie o braku dowodów na fakt, iż wspólnik O.K. zaprzestała dokonywania wpłat. Ponadto za niemożliwe uznała pozyskanie środków od Spółki w sytuacji złożenia przez nią wniosku o upadłość oraz dokapitalizowanie Spółki przez któregokolwiek ze wspólników z uwagi na brak u każdego z nich środków i majątku, jaki mogliby ewentualnie spieniężyć. W związku z powyższym Skarżąca obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości oceniła jako przekraczający jej możliwości partycypowania w kosztach postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ww. ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżąca w realiach rozpoznawanej sprawy wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 49.845 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym okoliczności, że Spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej ani nie dokonuje jakichkolwiek inwestycji, nie posiada żadnych znaczących aktywów, ani żadnych środków na rachunkach bankowych. Nie osiągnęła żadnych dochodów ze sprzedaży usług, posiada szereg przeterminowanych zobowiązań wobec kontrahentów krajowych, jak i wobec Skarbu Państwa. Z uwagi na zabezpieczenie rachunków bankowych nie ma możliwości przeprowadzenia procesu upadłości. Od ponad 3 lat nie generuje żadnego przychodu, nie ponosi też wydatków. Ponadto za istotny w sprawie uznać należy fakt, iż współpraca wspólników i podejmowanie uchwał stała się utrudniona z uwagi na brak jakiejkolwiek współpracy ze strony wspólnika A. K., który po tragicznej śmierci syna wycofał się z prowadzenia spraw Spółki i innych aktywności. Zarówno on jak i pozostali członkowie zarządu nie posiadają żadnego majątku, który mogliby spieniężyć w celu dokonania opłaty od wpisu. Powyższe potwierdza, że sytuacja finansowa Spółki rzeczywiście uzasadnia udzielenie jej zwolnienia od kosztów sądowych we wnioskowanej przez nią części, a mianowicie w zakresie opłaty będącej wpisem sądowym od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1.000 zł. Istotne jest w szczególności, iż zaprzestanie działalności, przy braku zasobów, którymi Spółka może swobodnie dysponować, jest tożsame z ograniczeniem jej zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi kasacyjnej, bądź ze względu na nieuiszczenie wpisu jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Zestawiając zatem sytuację majątkową Skarżącej z wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi w postaci wpisu od skarg kasacyjnej, Sąd stwierdził, iż Skarżąca spełniła przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., gdyż wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Tym samym uznał, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej ponad deklarowaną przez Spółkę kwotę 1.000 zł. Sąd mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.