III SA/Wa 2245/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi R.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2003 r. postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł (tysiąc złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Skarżący – R. Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adwokata). W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że stracił cały majątek. Ponadto choruje na [...] , co uniemożliwia mu podjęcie chociażby dorywczej pracy. Mimo leczenia choroba postępuje. Pozostaje na utrzymaniu dzieci. Do swojego majątku skarżący zaliczył mieszkanie o pow. 62 m². Posiada kredyt hipoteczny w wysokości 800.000 zł oraz kredyt gotówkowy w wysokości 5.000 zł. W załączonym do wniosku oświadczeniu skarżący wskazał, że jego dochód stanowi świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 5.000 zł oraz pomoc syna K. w wysokości 500 zł. Miesięczne wydatki skarżącego to: wyżywienie 800-1.200 zł, czynsz 650 zł, elektryczność 200 zł, telefon, 400 zł, spłata kredytów 350 zł, internet i TV 200 zł, leczenie 300-500 zł, alimenty na syna Mieszka 1.500 zł. Skarżący jest zadłużony z tytułu kredytu hipotecznego. Umowa została wypowiedziana, a mieszkanie przy ul. [...] w W. zajęte w postępowaniu komorniczym. Do wniosku skarżący załączył decyzje ZUS o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego, zeznanie podatkowe za 2015 r. oraz umowę pożyczki. W toku postępowania skarżący nadesłał zawiadomienie o sprzedaży nieruchomości, wyciąg z rachunku bankowego, oświadczenie p. B.Z. o otrzymywaniu do "rąk własnych" alimentów w wysokości 1.500 zł na syna Mieszka, potwierdzenie wpłaty świadczenia z ZUS, kopie delacji VAT-7, kopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 12.542 zł. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego oraz nadesłanych dokumentów wynika, że aktualnie skarżący utrzymuje się ze świadczenia rehabilitacyjnego. Za luty 2017 r. świadczenie to wyniosło 5.291 zł. Ponadto otrzymuje od syna K. kwotę ok. 500 zł. W ocenie referendarza sądowego, mając na uwadze aktualne dochody skarżącego należało uznać, że należny w sprawie wpis sądowy przekracza jego możliwości finansowe, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi – ponad kwotę 1.000 zł. Skarżący wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Dokonując natomiast oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznać należy, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa dawała podstawy do zwolnienia go z ponoszenia kosztów sądowych w większym zakresie. Zauważyć bowiem trzeba, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący natomiast, mimo dość skomplikowanej sytuacji związanej z postępowaniem komorniczym oraz stanem zdrowia, osiąga jednak stały i znaczący jak na jedna osobę – dochód w wysokości ponad 5.000 zł. W konsekwencji, w ocenie referendarza sądowego, skarżący ma możliwość chociażby częściowego partycypowania w kosztach wszczętego postępowania. W ocenie referendarza sądowego, różnica między dochodem a niezbędnymi wydatkami skarżącego (z uwzględnieniem m.in. leczenia, alimentów i spłaty pożyczki), wskazuje na możliwość częściowego partycypowania w kosztach wszczętego postępowania. Kwota, która zdaniem referendarza sądowego, nie będzie stanowiła uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego to 1.000 zł. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika uznać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Tym samym w rozpoznawanej sprawie zasadnym jest zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł i odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (tzn. również w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2