III SA/Wa 2235/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant starszy referent Magdalena Frąckiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 5 sierpnia 2019 r. nr 0114-KDIP2-2.4010.253.2019.1.AS w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę.

W dniu 17 czerwca 2019 r. do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej DKIS) wpłynął wniosek D. sp. z o.o. z/s w W. o wydanie interpretacji przepisów ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 865 ze zm., dalej Updop). We wniosku spółka przedstawiła stan faktyczny, z którego wynikało, że w 2009 r. nabyła 10% akcji w spółce prawa belgijskiego F. W celu nabycia wspomnianych akcji strona pozyskała środki w drodze finansowania dłużnego. Pożyczka została udzielona w walucie obcej (euro). Spółka wskazała, że ze względów ostrożnościowych koszty odsetek i różnic kursowych zakwalifikowała do kosztów z działalności kapitałowej. W związku z powyższym strona zapytała: 1) czy prawidłowe jest stanowisko, że odsetki od pożyczki zaciągniętej w celu nabycia akcji, w świetle przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2018 r., powinny być alokowane do przychodów i kosztów z działalności operacyjnej, tj. do przychodów i kosztów z innych źródeł niż z zysków kapitałowych? 2) czy prawidłowe jest stanowisko, że powstałe różnice kursowe związane ze spłatą odsetek i kapitału od zaciągniętej pożyczki, w świetle przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2018 r., powinny być alokowane do przychodów i kosztów z działalności operacyjnej, tj. do przychodów i kosztów z innych źródeł niż z zysków kapitałowych? Na powyższe pytania spółka udzieliła odpowiedzi twierdzących. DKIS w interpretacji indywidualnej z 5 sierpnia 2019 r., wydanej na podstawie art. 13 § 2a i art.14b § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej Op), uznał stanowisko strony w zakresie obu pytań za nieprawidłowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spółka, reprezentowana przez ustanowionego pełnomocnika – doradcę podatkowego, wniosła o uchylenie interpretacji indywidualnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła DKIS naruszenie art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w zw. z art. 15 ust. 1 Updop, poprzez przyjęcie, że: - odsetki od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji spółki kapitałowej stanowią koszty uzyskania przychodów kwalifikowane do źródła przychodów z zysków kapitałowych, w szczególności nie uwzględnienie wykładni art. 16 ust. 1 pkt 8 Updop (nie zastosowanie analogii z przepisu prawa), w świetle której odsetki od zaciągniętej pożyczki nie są kosztem bezpośrednio związanym z nabyciem udziałów, gdyż nie pozostają w ścisłym związku z ich nabyciem, co w konsekwencji sprawia, że odsetki od zaciągniętej pożyczki nie są wydatkami na objęcie lub nabycie udziałów (akcji) w rozumieniu przepisów Updop i w związku z tym nie mogą być kwalifikowane do źródła przychodów z zysków kapitałowych; - powstałe różnice kursowe związane ze spłatą odsetek i kapitału od zaciągniętej pożyczki przez spółkę na nabycie akcji spółki kapitałowej stanowią koszty uzyskania przychodów kwalifikowane do źródła przychodów z zysków kapitałowych, w sytuacji, w której odsetki te powinny zostać kwalifikowane identycznie jak wydatki główne (odsetki) na nabycie akcji i w związku z tym nie mogą być kwalifikowane do źródła przychodów z zysków kapitałowych. DKIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej Ppsa), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. W myśl art. 57a Ppsa, skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, rozpoznanie sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym następuje zatem wyłącznie we wskazanym w skardze zakresie. Kontrolując zaskarżony akt Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 15 ust. 1 Updop, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 Updop. Zatem za koszty uzyskania przychodu należy uważać takie wydatki, których poniesienie przez podatnika było spowodowane racjonalnym dążeniem i obiektywną możliwością osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia tego źródła, z zastrzeżeniem, że nie zostały wymienione w art. 16 ust. 1 Updop. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że użyty w art. 15 ust. 1 Updop zwrot "w celu" oznacza, że nie każdy wydatek poniesiony przez podatnika w związku z prowadzoną działalnością podlega odliczeniu od podstawy opodatkowania, lecz tylko ten wydatek, który pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z przychodem. Uzasadniając związek pomiędzy wydatkiem a przychodem podatnik powinien wykazać, że poniesione wydatki są racjonalne tak co do zasady, jak i co do wysokości. Skoro ustawodawca wyraźnie wiąże koszty uzyskania przychodów z celem osiągnięcia przychodów, to cel ten musi być widoczny. Oznacza to, że ponoszone koszty powinny cel realizować lub co najmniej zakładać realnie jego osiągnięcie. Musi istnieć źródło przychodów oraz związek przyczynowy między wydatkami i przychodami. Zatem, każdy wydatek poniesiony przez podatnika dla oceny, czy mieścił się w kategorii kosztów podatkowych wymaga wszechstronnego rozważenia w aspekcie celowości (racjonalności działań) oraz istnienia związku przyczynowego z uzyskiwanym przez niego przychodem (wyrok NSA z 5 kwietnia 2018 r., II FSK 833/16). Ustawodawca w art. 16 ust. 1 pkt 8 Updop wskazał, że do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e Updop. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w zakresie przedmiotowym wydatków, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 Updop nie mieszczą się odsetki od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 września 2004 r., FSK 324/04 stwierdził, że: "Przez wydatki, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654), należy rozumieć wydatki podatnika bezpośrednio związane z nabyciem akcji, a więc w szczególności ich cenę, opłaty notarialne, prowizje biura maklerskiego. Do wydatków tych nie mogą być zaliczone odsetki od kredytu zaciągniętego przez podatnika na nabycie akcji, gdyż nie pozostają one w bezpośrednim związku z ich nabyciem. Z tego względu odsetek od kredytu na wymieniony cel nie można uznać za koszt uzyskania przychodu tylko w wypadku, jeżeli kredyt nie spełnia wymogu określonego w art. 15 ust. 1 Updop to jest nie został zaciągnięty w celu osiągnięcia przychodu." Pogląd ten jest aprobowany także w wyrokach NSA z 29 stycznia 2016 r., II FSK 2587/13 oraz z 1 marca 2016 r., II FSK 12224/11. Odsetki od pożyczek (kredytów) uzyskanych na zakup akcji (udziałów) nie są więc kwalifikowane do wydatków określonych w art. 16 ust. 1 pkt 8 Updop, a więc mogą stanowić koszt uzyskania przychodu, o ile pożyczka (kredyt), której dotyczą, została zaciągnięta w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Zaznaczyć jednak należy, że jak wcześniej wyjaśniono, wolą ustawodawcy wydatki na zakup akcji zostały wyłączone z zakresu kosztów, o których mowa w art. 15 ust. 1 Updop. W świetle przedstawionego we wniosku stanu faktycznego przyjąć należy, że odsetki od pożyczki na zakup akcji stanowią koszt uzyskania przychodu. Spłata tychże odsetek następuje w związku z zaciągnięciem pożyczki na zakup akcji. Nabycie akcji uprawnia natomiast do partycypowania w zyskach osoby prawnej, a także może generować zysk z chwilą ich odpłatnego zbycia. Już zatem z racji tylko na fakt osiągania przychodów ze wspomnianych "zysków kapitałowych" uzasadnione jest twierdzenie, że odsetki od pożyczki na zakup akcji spełniają wymogi określone w art. 15 ust. 1 Updop. Sąd stwierdza, że w ramach nowelizacji ustawy o podatku o dochodowym od osób prawnych, prawodawca ustawą z 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2017 r. poz. 2175) wprowadził szereg zmian. Jak zasadnie wskazano w interpretacji, jedną z nich jest wyodrębnienie nowego źródła przychodów, tj. przychodów z zysków kapitałowych. Wydzielając odrębne źródło przychodów, ustawodawca w art. 7b Updop zamieścił katalog, w którym określił listę przychodów alokowanych do tego źródła. Odwołując się do uzasadnienia projektu powyższej ustawy nowelizującej wspomnieć należy, że podział źródeł przychodów podatników podatku dochodowego od osób prawnych miał na celu ograniczenie optymalizacji podatkowych (Druk sejmowy nr 1878 - Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne). Jednym z instrumentów, składających się na ogół zmian, mających realizować wskazany cel, jest wspomniane wyodrębnienie źródła przychodów określonego, jako zyski kapitałowe. Jak już wspomniano wcześniej, ustawodawca wyodrębniając nowe źródło przychodów, tj. zyski kapitałowe, sporządził jednocześnie ich katalog w art. 7b Updop. Co istotne, żaden przepis ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie określa innych zasad kwalifikacji przychodów do tej kategorii (tj. zysków kapitałowych), jak również żaden przepis ustawy podatkowej nie przewiduje możliwości alokowania takiego przychodu do innego źródła niż zyski kapitałowe na skutek wystąpienia określonych ustawą warunków (przesłanek). Zatem, jeżeli dany przychód zawiera się w katalogu określonym w art. 7b ust. 1 Updop, a jednocześnie przychód ten jest uzyskiwany przez podmiot inny niż wskazany w art. 7b ust. 2 Updop, to brak jest podstaw do tego, aby alokować go do innych źródeł niż zyski kapitałowe. Zgodnie z art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a i b Updop, za przychody z zysków kapitałowych uważa się przychody z udziału w zyskach osób prawnych, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 1 pkt 4b, stanowiące przychody faktycznie uzyskane z tego udziału, w tym m. in. dywidendy oraz przychody z umorzenia udziału (akcji) lub ze zmniejszenia ich wartości. Zgodnie zaś z art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a Updop przychodem z zysków kapitałowych są przychody ze zbycia udziału (akcji), w tym ze zbycia dokonanego celem ich umorzenia. W kontekście rozważań prowadzonych w odniesieniu do art. 7b ust. 1 i art. 15 ust. 1 Updop stwierdzić należy, że skoro przychody ze zbycia akcji, przychody z dywidend, przychody z umorzenia akcji kwalifikowane są do zysków kapitałowych, czego co do zasady nie kwestionuje wnioskodawca, to brak jest podstaw prawnych do alokacji spornych odsetek od pożyczki do innego źródła przychodu. Treść omawianego przepisu (art. 7b ust. 1 Updop) nie stwarza więc podstaw aby odstąpić od jego zastosowania w sytuacji, gdy podatnik, w celu nabycia akcji, ponosi koszty finansowania dłużnego lub koszty związane z różnicami kursowymi. Wszakże nawet koszty zakupu akcji (wydatki na ich objęcie) stanowią, co do zasady, koszty alokowane do kosztów przychodów z zysków kapitałowych, które dopiero na mocy art. 16 ust. 1 pkt 8 Updop są wyłączone z kosztów uzyskania przychodów, z zastrzeżeniem wskazanym w tym przepisie. Zdaniem Sądu, koszty finansowania dłużnego, czy też różnic kursowych, w przypadku spłaty pożyczki zaciągniętej na zakup akcji, są bezpośrednio związane z przychodem z zysków kapitałowych generowanym z tytułu posiadania tych akcji. Bez wpływu na tę konstatację pozostaje natomiast fakt, że nie stanowią one wydatków sensu stricto na objęcie lub nabycie akcji/udziałów. Odnieść również się należy do kwestii racjonalności ustawodawcy, która podnoszona była przez stronę w uzasadnieniu skargi. Otóż, w ocenie wnioskodawcy, ustawodawca w art. 16 ust. 1 pkt 13e Updop powiązał koszty finansowania dłużnego w celu nabycia akcji (udziałów) ze źródłem przychodów z działalności gospodarczej. Z tego też względu, jego zdaniem, przyjęcie stanowiska o alokacji nabycia akcji (udziałów) do zysków kapitałowych prowadziłoby do tego, że art. 16 ust. 1 pkt 13e Updop jest normą pustą. Zajmując się tym zagadnieniem przede wszystkim należy podnieść, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie. Przechodząc do wyjaśnienia jego treści stwierdzić należy, iż zgodnie z uzasadnieniem (Druk sejmowy nr 1878) ustawy nowelizującej dodawany przepis art. 16 ust. 1 pkt 13e Updop ma na celu wyłączenie możliwości rozpoznawania odsetek (kosztów finansowania dłużnego) wynikających z przeprowadzania tzw. transakcji dept push down, stosowanej przy przejęciach spółek. Schemat tej transakcji zakłada najczęściej powołanie spółki celowej, która ma stać się bezpośrednim udziałowcem spółki nabywanej. Jako, że w praktyce spółka celowa nie posiada wystarczających środków na nabycie udziałów (akcji) danej spółki, konieczne jest zaciągnięcie przez nią finansowania dłużnego - zewnętrznego lub wewnątrzgrupowego. Po nabyciu udziałów spółka celowa jest łączona ze spółką, której udziały są nabywane (spółką przejmującą może być zarówno spółka celowa, jak spółka nabywana). Transakcja ta rodzi istotne konsekwencje podatkowe polegające na odliczaniu odsetek od kredytu (pożyczki) zaciągniętego na sfinansowanie zakupu akcji (udziałów) przejętej spółki, które po połączeniu spółek stają się odsetkami od kredytu (pożyczki) na kupno "samej siebie". Skutkuje to tym, iż po połączeniu potencjalny dochód z działalności operacyjnej spółki nabywanej jest pomniejszany o koszt (odsetki) związany z finansowaniem nabycia jej udziałów lub akcji. Wynika stąd, że twierdzenia wnioskodawcy dotyczące art. 16 ust. 1 pkt 13e Updop nie są zasadne. Wnioskodawca pomija, że nabycie udziałów lub akcji w celu kontynuowania działalności spółki nie jest wyłącznym powodem dokonania wspomnianych zakupów. Nabywca może bowiem czerpać zyski z dywidendy, z umorzenia akcji lub z ich odpłatnego zbycia. Nie musi być zainteresowany przejęciem kontroli nad spółką, której akcje/udziały nabywa i kontynuowaniem jej działalności w innej formule prawnej. Podsumowując stwierdzić należy, że organ prawidłowo powiązał odsetki od pożyczki na nabycie akcji oraz różnice kursowe z przychodami z zysków kapitałowych. Wobec tego odsetki od pożyczki, która została zaciągnięta na nabycie tych akcji oraz różnice kursowe powstałe w związku z jej spłatą alokowane winny być do kosztów uzyskania przychodów z zysków kapitałowych. Z tych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut błędnej wykładni art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 15 ust. 1 Updop. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 Ppsa, skargę oddalił.