III SA/Wa 192/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości na 2010 r. oddala skargę

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. Prezydent (...) W. (dalej "Prezydent" lub "organ I instancji") odmówił P. [...] S.A. (dalej "Skarżąca" lub "Spółka") wszczęcia postępowania podatkowego w części dotyczącej zwrotu nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2010. W uzasadnieniu postanowienia Prezydent wyjaśnił, że Spółka złożyła wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2010 – 2011, po czym decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. określono Spółce wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2010 w kwocie [...] zł. W wyniku wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło ww. decyzję w całości i umorzyło postępowanie w sprawie z uwagi na upływ terminu przedawnienia. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. odmówiono Spółce stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2010 w kwocie [...] zł. Prezydent wyjaśnił, że w świetle powyższego, skoro postępowanie z wniosku o zwrot nadpłaty w podatku od nieruchomości na rok 2010 zakończyło się ww. wymienioną decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. to działając na podstawie art. 165a w zw. z art. 72 § 1 pkt 1 i art. 73 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej "O.p.") należało orzec o odmowie wszczęcia postępowania. Na ww. postanowienie Spółka złożyła zażalenie. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 165a § 1 w zw. z art. 75 § 2 i art. 77 § 1 pkt 3 O.p. przez bezzasadną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty dotyczącej wpłaty z dnia 4 listopada 2015 r. w kwocie [...] zł tytułem podatku od nieruchomości za rok 2010 wynikającego z uchylonej przez Kolegium decyzji, w tym na skutek błędnego utożsamiania złożonego przez podatnika wniosku o zwrot nadpłaty dotyczącej ww. wpłaty z żądaniem stwierdzenia nadpłaty podatku. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienie i orzeczenie co do istoty sprawy przez orzeczenie o zwrocie nadpłaty wraz z oprocentowaniem. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta. Kolegium wyjaśniło, że w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe zostało określone w decyzji organu podatkowego, która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego (w niniejszej sprawie decyzja SKO z dnia [...] lipca 2017 r.), to wówczas nadpłata zwracana jest podatnikowi z urzędu w terminie wskazanym w art. 77 O.p. Zwrot nadpłaty w tego typu przypadkach jest czynnością materialno-techniczną. Wobec uchylenia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe i umorzenia postępowania podatkowego brak jest podstaw do procedowania w tym przedmiocie. Zatem w niniejszej sprawie w zakresie zwrotu nadpłaty zastosowanie znajduje art. 77 § 1 pkt 3 O.p. Ponadto Kolegium wyjaśniło też, że pisma Spółki z dnia 29 grudnia 2017 r. nie można traktować jako wniosku o stwierdzenie nadpłaty w rozumieniu art. 75 § 1 O.p. Bowiem z takim żądaniem może wystąpić podatnik, gdy kwestionuje zasadność pobrania przez płatnika podatku albo wysokości pobranego podatku. Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżąca jako podatnik wobec uchylenia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe z uwagi na jego przedawnienie nie musiała negować zasadności czy też wysokości podatku. Kolegium podkreśliło, że ustawodawca nie przewidział podstawy prawnej dla zainicjowania postępowania podatkowego, które miałoby zakończyć się wydaniem aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia) określającego zwrot i wysokość nadpłaty w sytuacji określonej w art. 77 § 1 pkt 3 O.p. Zatem skoro zwrot nadpłaty wynikającej z uchylenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego następuje z urzędu (art. 77 § 1 pkt 3 O.p.) i jest czynnością materialno-techniczną, to zasadnym było na podstawie art. 165a § 1 O.p. odmówić wszczęcia postępowania. Kolegium wyjaśniło jeszcze, że w przypadku niewykonania w zakreślonym ustawowo terminie zwrotu nadpłaty, o którym mowa w art. 77 § 1 pkt 3 O.p., stronie służy skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu lub przewlekle prowadzenie postępowania. Spółka nie zgodziła się z postanowieniem Kolegium i złożyła skargę do Sądu. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, co może w konsekwencji doprowadzić do nieuprawnionej odmowy zwrotu Spółce nadpłaty. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. Z uzasadnienia skargi wynika, że Spółka nie kwestionuje, że zwrot przedmiotowej nadpłaty powinien nastąpić wraz z oprocentowaniem zgodnie z art. 78 § 3 pkt 1 O.p. Jednak zdaniem Spółki Kolegium niewłaściwie zastosowało art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p. przez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia. Spółka wyjaśniła ponadto, że składa niniejszą skargę z ostrożności na wypadek, gdyby skarga na bezczynność nie doprowadziła do odzyskania przez Spółkę należnej jej nadpłaty. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) – dalej: "uCovid-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W okolicznościach niniejszej sprawy należy potwierdzić wypełnienie się powyższych warunków, akcentując istotne zagrożenie zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Przepis art. 15zzs4 ust. 3 uCovid-19 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W tym miejscu Sąd zauważa, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Uwzględnić przy tym należy brak możliwości przeprowadzania dowodów w sprawie sądowoadministracyjnej (z wyjątkiem ograniczonej dopuszczalności dowodu z dokumentów – art. 106 § 3 p.p.s.a). Jednocześnie podkreślić należy, że dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Ten standard ochrony praw stron i uczestników został zachowany albowiem stosowne zarządzenie o rozpoznaniu sprawy w trybie art. 15zzs4 uCOVID-19 zostało wydane przez Przewodniczącego, zaś strony postępowania zostały powiadomione o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzenie niejawne i miały możliwość złożenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia dodatkowego żądania, wniosków lub wyjaśnień. Odnośnie kwestii możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej z jednoczesnym bezpośrednim przekazem dźwięku i obrazu zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 3 marca 2020 r. wyjaśnić należy, że przeprowadzenie takiej rozprawy nie jest możliwe, gdyż tut. Sąd nie dysponuje odpowiednim zapleczem technicznym umożliwiającymi przeprowadzenie rozprawy w formie "on line". Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W tym stanie rzeczy rozpoznanie przedmiotowej skargi jest dopuszczalne. Skarżąca podnosi, że organ w zaskarżonym postanowieniu niewłaściwie zastosował art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, nie wskazuje jednak, na czym winno polegać prawidłowe zastosowanie ww. przepisów. Wskazuje przy tym, że złożyła skargę z ostrożności – na wypadek, gdyby skarga na bezczynność, którą zdaniem organu odwoławczego Skarżąca powinna wnieść, nie doprowadziła do odzyskania przez Skarżącą należnej jej nadpłaty. Wskazać należy, że w sytuacji, gdy została uchylona w całości decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na rok 2010 oraz zostało umorzone postępowanie w tym przedmiocie, zastosowanie znajdzie art. 77 § 1 pkt 3 O.p. Zgodnie z tym przepisem nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności decyzji - jeżeli w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji nie wystąpi obowiązek wydania nowej decyzji. Przez "decyzję o uchyleniu" (art. 77 § 1 pkt 1) należy rozumieć nie tylko decyzję wydaną w trybie nadzwyczajnym, lecz także decyzję organu odwoławczego, o której mowa w art. 233 § 1 pkt 2 i § 2 (J. Rudowski (w:) S. Babiarz i in. Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wydanie X, WKP 2017 uwaga 2 do art. 77). Równocześnie przepis ten świadczy o braku podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie nadpłaty. Z przepisów Ordynacji podatkowej nie wynika natomiast, by dla zwrotu nadpłaty w sytuacji zapadnięcia takiej decyzji konieczne było wydanie kolejnego aktu. Zwrot nadpłaty, w przypadku określonym w art. 77 § 1 ust. 3 O.p., następuje bowiem z urzędu i stanowi czynność materialno-techniczną niewymagającą nawet wniosku strony. Skoro organ jest obowiązany do zwrotu nadpłaty z urzędu, to zaniechanie tego zwrotu może świadczyć o bezczynności organu w dokonaniu czynności wynikającej z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Stąd wniosek o stwierdzenie nadpłaty był bezprzedmiotowy, a organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 O.p., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy w ustalonym stanie faktycznym sprawy dopuściłby się naruszenia art. 165a § 1 O.p. w związku z art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p., gdyby nie utrzymał w mocy zaskarżonego postanowienia. Nie można bowiem argumentować, że gdyby działania Skarżącej podejmowane w innym trybie okazały się nieskuteczne, to Skarżąca powinna mieć otwartą możliwość domagania się wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nadpłaty. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy niedopuszczalność wszczęcia postępowania nie ustanie bowiem z tego powodu, że działania Skarżącej w innym, właściwym trybie nie zakończyły się powodzeniem. Konkludując, skoro nie było podstaw do wszczęcia postępowania i wydania decyzji w przedmiocie zwrotu przedmiotowej nadpłaty, to zasadnie Kolegium utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego w części dotyczącej zwrotu nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2010. Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.