III SA/Wa 1914/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), sędzia WSA Piotr Przybysz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi R.O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zwrotu nadpłat podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych oddala skargę

1. Pismem z dnia 29 października 2019 r. R. O. (Skarżący, Strona, Podatnik) zwrócił się z prośbą o umorzenie zwrotu nadpłat z zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2014-2018. We wniosku Strona poinformowała również, że bezzasadne jest skorygowanie zeznania podatkowego za lata 2014-2016 ze względu na nieprawomocny wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] czerwca 2015 r., sygn. akt [...]. Wyżej wymieniony wyrok SO stał się prawomocny na skutek wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia [...] kwietnia 2017 r., sygn. akt [...]. W dniu 23 stycznia 2019 r. ZUS [...] Odział w W. po wnikliwych badaniach wydał orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji Strony do 31 stycznia 2021 r., w którym wskazano, że wymienione dysfunkcje naruszają sprawność organizmu w stopniu znacznym. Jedynym źródłem dochodu Strony jest renta ZUS. Po potrąceniu bieżących alimentów (860,54 zł) pozostaje kwota 514,30 zł oraz zasiłek stały z OPS w kwocie 201 zł, co stanowi łączną miesięczną kwotę 715,30 zł. Ponadto w związku z zadłużeniem czynszowym i z planowaną eksmisją z mieszkania Strona zobowiązała się umową nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r. do spłaty kwoty 3.272,23 zł za zaległy czynsz po 100 zł miesięcznie oraz wpłat po 500,00 zł za bieżący czynsz. Obciąża to Stronę kwotą po 600,00 zł miesięcznie. W związku z powyższym, Stronie zostaje kwota 115,30 zł na miesiąc, z której nie będzie stać na pokrycie jakiegokolwiek zobowiązania, w tym zwrotu nadpłat z zeznań podatkowych PIT-37. Nadto całą nadpłatę za PIT-37 za 2018 r. w kwocie 892 zł w dniu 27 lutego 2019 r. wyegzekwował Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym W. W związku z powyższymi faktami dotyczącymi fatalnego stanu zdrowia oraz niedostatecznymi środkami finansowymi R. O. wniósł o przychylenie się do wniosku o umorzenie wszystkich roszczonych kwot pieniężnych. 2. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (Naczelnik, Organ pierwszej instancji) działając na podstawie art. 216 oraz art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej także "O.p.") postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie umorzenia zwrotu nadpłat z zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2014-2018, z uwagi na fakt, że na dzień złożenia wniosku, tj. na dzień 4 listopada 2019 r. nie występowała zaległość podatkowa za 2018 r., zatem nie było podstaw do rozpatrywania wniosku w przedmiotowej sprawie. 3. Na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] listopada 2019 r., pismem z dnia 30 grudnia 2019 r. R. O. złożył zażalenie i wniósł o umorzenie kwot ze zwrotu nadpłat od PIT- 37 za 2014 r. do 2018 r. (pięć lat) wraz z odsetkami ze wszystkich naliczonych lat w związku z ważnym interesem podatnika. Strona oświadczyła również, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotno-materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. W uzasadnieniu odwołania Strona podniosła, że korekty zeznań PIT-37 za lata od 2014 do 2018 wpłynęły do Urzędu Skarbowego w dniu 6 grudnia 2019 r., tj. w dniu wysłania skarżonego postanowienia. Z uwagi na powyższe oraz w związku z fatalnym stanem zdrowia oraz niedostatecznymi środkami finansowymi Strona wniosła o umorzenie wszystkich roszczonych kwot pieniężnych. 4. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (Dyrektor, Organ drugiej instancji) postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] listopada 2019 r. w uzasadnieniu wskazując, że działanie organu podatkowego pierwszej instancji w niniejszej sprawie należy uznać za prawidłowe. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. nie mógł zastosować instytucji uregulowanej w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. w stosunku do wniosku Skarżącego dotyczącego umorzenia zaległości podatkowej, ponieważ nie został spełniony warunek istnienia zaległości podatkowej w dniu wpływu wniosku. Zatem postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowych nie mogło zostać wszczęte w dniu złożenia wniosku przez Stronę, z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Po przeprowadzeniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego, z uwzględnieniem zarzutów podniesionych w zażaleniu, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. stwierdził, że nie znalazł przesłanek przemawiających za stwierdzeniem błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego jak i formalnego, a co za tym idzie, zmianą i uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Tutejszy organ odwoławczy nie stwierdził również braku podstawy prawnej i faktycznej do wydania przez organ podatkowy pierwszej instancji zaskarżonego postanowienia. 5. Pismem z dnia 7 września 2020 r. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Dyrektora z [...] lipca 2020 r. wnosząc o: - zwolnienie z kosztów w całości oraz wyznaczenie pełnomocnika z urzędu; - umorzenie zaległości podatkowych PIT-37 za lata 2014-2018 w całości; - oddalenie zaskarżonej decyzji; - odrzucenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi Skarżący powołał się na okoliczności przytoczone w odwołaniu do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. oraz błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących istnienia zaległości podatkowej w dniu wpływu wniosku do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. Jednocześnie Skarżący oświadczył, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotno-materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów procesu sądowego bez uszczerbku do zaspokojenia potrzeb niezbędnych dla siebie i rodziny. 6. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 7. W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna (postanowienie) podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze kwestionowane postanowienia są zgodne z prawem. Stosownie do art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a (§ 3). Z kolei w myśl art. 165a § 1 O.p., jeśli żądanie, o którym mowa w art. 165 § 1 O.p. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W sytuacji odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania podatkowego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Z treści art. 165a § 1 O.p. wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Złożenie żądania wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie nie powoduje samo przez się skutku jego wszczęcia, gdyż na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ podatkowy przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność (por. wyrok NSA z 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II FSK 261/18 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). 8. Z akt sprawy wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wezwaniem z 8.10.2019r. poinformował Stronę, że dokonał czynności sprawdzających zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2014-2018 w zakresie prawidłowości odliczenia ulgi na dzieci. W trakcie powyższych czynności stwierdzono, że niezasadnie od podatku odliczono ulgę na dzieci, bowiem zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego W. w W. [...] Wydział Cywilny z [...].06.2015r. sygn. akt [...] Strona została pozbawiona władzy rodzicielskiej nad dziećmi. W związku z powyższym wezwano Skarżącego do złożenia korekt zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2014-2018 w terminie 7 dni od otrzymania przedmiotowego wezwania. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. w związku z nieprawidłowościami dotyczącymi odliczenia ulgi na dzieci za lata 2014-2018 pismem z 15.11.2019r. wezwał Stronę do złożenia korekt zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2014-2018 w terminie 7 dni od otrzymania wezwania. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego W. stwierdził, że na dzień złożenia wniosku przez Skarżącego o "umorzenie zwrotu nadpłat z zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2014-2018" w dniu 4.11.2019r. nie odnotowano wpływu do Urzędu korekt zeznań PIT-37 za lata 2014-2018. Wskazać także należy, że z akt sprawy nie wynikało aby organ pierwszej instancji wydał w tej kwestii stosowne decyzje. Z tych też względów nie występowała zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych. Brak było zatem podstaw prawnych do rozpatrywania przedmiotowego wniosku na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p., co skutkowało zasadną odmową wszczęcia postępowania. Zgodnie z treścią art. 67a § 1 pkt 3 O.p. w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zatem, jedną z przesłanek, które muszą występować w dniu składania wniosku o umorzenie, jest występowanie zaległości podatkowej. 9. Postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowych nie mogło zostać wszczęte w dniu złożenia wniosku przez Skarżącego, z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Wniosek Pana Skarżącego był przedwczesny bowiem żądanie umorzenia zaległości podatkowej podatnik może zgłosić wtedy, gdy zaległość ta istnieje. (podk. Sądu) Oznacza to, że w dacie złożenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej, zobowiązanie podatkowe musi się już przekształcić w zaległość podatkową, wskutek niezapłacenia podatku w terminie (art. 51 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa) i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Jeżeli zaległość podatkowa nie istniała w chwili złożenia wniosku o jej umorzenie, organ podatkowy jest zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania lub postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe. 10. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy podatkowe zasadnie zastosowały przepis art. 165a § 1 O.p. i odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych za lata 2014-2018. 11. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.