III SA/Wa 1681/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Jacek Kaute, sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2021 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi oraz odmowa jego przywrócenia do wniesienia odwołania od decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości na 2019 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M. P. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. Prezydent W. ("Organ I instancji", "Prezydent") ustalił w stosunku do M. P. ("Skarżący", "Strona") wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2019 rok w kwocie 5 926 zł, należnego od przedmiotów opodatkowania położonych w W. przy ul. J. (działka ewid. nr [...], obręb [...]). Do opodatkowania przyjęto budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą o pow. 210 m2, grunty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą o pow. 687 m2, grunty pozostałe o pow. 732 m2. Decyzja została wysłana do Strony na adres lokalu nr [...] przy ul. W. w W., zaś odebrana w dniu 22 lutego 2019 r. przez dorosłego domownika, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej. Pismem z dnia 5 lipca 2019 r. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji Organu I instancji. We wniosku podniósł, że przedmiotowa decyzja została doręczona na błędny adres. Niewłaściwie przyjęto fakt doręczenia decyzji pod adresem, pod którym strona nie mieszka. Właściwy adres zamieszkania strony to ul. J. w W. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Organu I instancji zostało złożone samo odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. ("Organ II instancji", "Kolegium", "SKO"), postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r., działając na podstawie art.163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej też "O.p."), odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta, a na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Organ II instancji wskazał, że skoro w rozpoznawanej sprawie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej, to należało ustalić, czy decyzja została skutecznie doręczona. W przedmiotowej sprawie Organ II instancji odnotował fakt, że decyzja Organu I instancji została skutecznie doręczona, a tym samym weszła do obrotu prawnego. Organ wskazał, że miejsca doręczenia pism w toku postępowania podatkowego zostały określone w art. 148 O.p. Zasadą jest, że pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju (art. 148 § 1 O.p.). Ponadto, po myśli art. 149 zdanie pierwsze O.p., w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Organ II instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie nie ulegało wątpliwości, że sporna decyzja została w imieniu Strony odebrana w dniu 22 lutego 2019 r. przez S. C. jako dorosłego domownika, zamieszkałego w lokalu nr [...] przy ul. W. w W. Kolegium wyszło z założenia, że osoba, która nie mieszka pod określonym adresem i nie dysponuje domniemanym upoważnieniem adresata do odebrania korespondencji, nie podejmie jej. Inaczej postąpi osoba, która mieszka razem z adresatem, czy osoba, którą łączą z nim na co dzień bliższe relacje, aniżeli zwykłe odwiedziny. Domownik nie musi jednak posiadać upoważnienia do odbioru korespondencji, a sam ocenia, czy tego się podejmie. Jeżeli zatem w niniejszej sprawie przesyłkę adresowaną do Strony odebrał S. C. , to - zdaniem Kolegium - należało przyjąć, iż musiał on traktować Stronę jako domownika pod tym adresem oraz przyjąć wobec listonosza zobowiązanie do oddania korespondencji jej adresatowi, co potwierdza dokument stanowiący zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji. Zdaniem Organu II instancji skoro S. C. dokonał takowego odbioru przesyłki, należało przyjąć, że ziściły się przesłanki skutecznego odbioru decyzji podatkowej wobec Strony, płynące z art. 148 § 1 i art. 149 O.p. Dodatkowo Organ wspomniał, iż S. C. również w latach poprzednich skutecznie obierał w imieniu Strony decyzje wymiarowe, co nie było przez nią kwestionowane. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, adres przy ul. W. w W. był ostatnio podawanym przez Stronę adresem do korespondencji z organem podatkowym. Przechodząc do oceny zasadności wniosku Strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania Organ II instancji wskazał, iż wniosek taki nie zasługiwał na uwzględnienie. Wniosek opierał się wyłącznie na twierdzeniu, iż sporna decyzja nie została skutecznie doręczona. Kolegium zaznaczyło, że nieskuteczne doręczenie decyzji nie może stanowić podstawy wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Art. 162 O.p. ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu: uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, złożenie wniosku o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin. Uchybienie terminowi stanowi kluczową przesłankę do przywrócenia terminu. Kolegium stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie został co prawda złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z tym odwołaniem, jednakże wniosek ten nie wskazywał na datę, w jakiej Strona dowiedziała się o istnieniu tejże decyzji, oraz niezawinionych przyczynach niedochowania pierwotnego terminu na wniesienia odwołania. Zdaniem Organu brak tych okoliczności, które winny być od razu podane przez pełnomocnika w interesie Strony, uniemożliwia przywrócenie żądanego terminu na wniesienia odwołania, gdyż nie jest możliwa ocena, czy został dochowany siedmiodniowy termin na złożenie wniosku liczony od ustania przyczyny uchybienia terminu oraz stopień zawinienia Strony. Ponadto, zważywszy na fakt, że w sprawie zostało wniesione również odwołanie od decyzji Prezydenta z dnia [...] stycznia 2019 r., które zostało dokonane z uchybieniem ustawowego terminu na dokonanie tej czynności procesowej, Kolegium postanowiło stwierdzić uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie SKO Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zarzucił naruszenie: a) przepisów postępowania, tj. art. 122 O.p. w zw. z art. 219 w zw. z art. 210 § 4 O.p., poprzez brak wyjaśnienia dokładnego stanu faktycznego sprawy polegający na zaniechaniu wezwania Strony do udzielenia informacji, kiedy dowiedziała się o wydanej decyzji, a w konsekwencji, czy Strona dochowała siedmiodniowego terminu na wniesienie podania o przywrócenie terminu do złożenia odwołania; b) przepisów postępowania, tj. art. 122 O.p. w zw. z art. 219 w zw. z art. 210 § 4 O.p., poprzez zaniechania wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy i nieprzesłuchanie S. C. na okoliczność ustalenia relacji pomiędzy nim, a Skarżącym, co doprowadziło do nieuzasadnionego domniemania, że decyzja została doręczona. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Organ nie dokonał całościowej analizy postępowania i nie wezwał Strony do wyjaśnień, przez co doszłoby do ustalenia stanu faktycznego w sposób wyczerpujący, do wskazania, kiedy Strona dowiedziała się o decyzji, i czy tym samym zachowała termin na wniesienie podania. Zabrakło też przesłuchania S. C. Organ domniemał bowiem, że skoro decyzja została odebrana przez dorosłego domownika, to z pewnością została doręczona stronie. W podaniu o przywrócenie terminu wskazano, że miejscem zamieszkania Skarżącego jest ulica J., nie zaś W. Zatem stanowisko Organu byłoby uzasadnione, gdyby Strona mieszkała przy ulicy W. , tj. w jej centrum życiowym, tam, gdzie koncentrują się jej sprawy osobiste, majątkowe. W innym razie nie można twierdzić, jak uczynił to Organ, że decyzja jest skutecznie doręczona. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji indywidualnej i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej zwanej też "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W zaskarżonym postanowieniu SKO wyraziło na pogląd, że wobec zawnioskowania przez Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega ten właśnie wniosek. W ocenie Sądu jest to jednak kolejność niewłaściwa. Aby taki wniosek rozpatrzeć, należało najpierw ustalić, czy Skarżący rzeczywiście uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z [...] stycznia 2019 r., a dopiero później, w razie pozytywnego ustalenia tej kwestii pierwotnej, zasadne byłoby rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu. Termin może być bowiem przywrócony tylko wtedy, jeśli obiektywnie mu uchybiono. W przeciwnym razie wniosek o przywrócenie terminu powinien być rozpatrzony odmownie, ale nie dlatego, że odwołujący się zawinił w uchybieniu terminu, lecz dlatego, że w ogóle temu terminowi nie uchybił, przez co nie ma czego przywracać. Składanie wniosku o przywrócenie terminu w sytuacji, kiedy odwołujący się twierdzi, iż nie uchybił terminowi, jest logiczną sprzecznością, którą zresztą Organ "wytknął" Skarżącemu. Odnotował mianowicie w zaskarżonym postanowieniu (str. 3, akapit drugi), że "...skoro M. P. , reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji, niejako uznał, iż decyzja ta została mu skutecznie doręczona.". Istotnie – w ocenie Sądu Skarżący, reprezentowany przez takiego pełnomocnika, powinien dostrzec tę logiczną sprzeczność. Niemniej niedopuszczalne było wykorzystanie przez SKO tej sprzeczności, której Skarżący najwyraźniej nie dostrzega, jako argumentu na rzecz stwierdzenia uchybienia terminowi i odmowy przywrócenia tego terminu. Ze stanowiska Skarżącego wynika bowiem konsekwentnie, że kwestionuje on skuteczność doręczenia decyzji Prezydenta W. z [...] stycznia 2019 r. Otóż, odnosząc się do zasadniczej, wskazanej wyżej pierwotnej kwestii, czy decyzja została skutecznie doręczona w dniu 22 lutego 2019 r. (a tylko takie skuteczne doręczenie pozwala uznać, że wniesienie odwołania w lipcu 2019 r. było spóźnione), Sąd zauważa, że z akt sprawy wyłania się nierozstrzygnięte pytanie o miejsce zamieszkania Skarżącego w dniu rzekomego doręczenia decyzji dorosłemu domownikowi (tj. w ww. dniu 22 lutego 2019 r.). Sama adnotacja listonosza (na dokumencie doręczenia) o tym, iż osoba podpisana jako "K. C." (wbrew temu, co podnoszą obydwie Strony – na potwierdzeniu odbioru decyzji, stanowiącym kartę nr 150 akt podatkowych, podpisała się właśnie "K. C. ", a nie S. C. ), była domownikiem Skarżącego, nie może być uznana za ostateczny, przekonujący dowód, iż Skarżący rzeczywiście zamieszkiwał pod adresem W. w W. Skarżący bowiem temu zaprzeczył. Ponadto akta zawierają szereg dokumentów, które wskazują na liczne, ale inne adresy zamieszkania Skarżącego, niż W. . Otóż kartę nr 125 akt podatkowych Prezydenta stanowi wydruk informacji z CEIDG z 30 sierpnia 2017 r., w którym jako adres do doręczeń Skarżącego widnieje ul. J. w W. Nie podano tu jednak adresu zamieszkania. Kartę nr 147 stanowi informacja z systemu SELWIN Urzędu W. z 18 lipca 2019 r., według którego "adresem" Skarżącego jest ul. M. w W. W końcu w aktach podatkowych SKO (karty tych akt nie są chronologicznie, prawidłowo ponumerowane) znajduje się pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 9 maja 2020 r., w którym podano, że adresem zamieszkania, zameldowania i prowadzenia rachunkowości Skarżącego także jest ul. M. w W. Z pisma tego wynika też, że miejscem działalności gospodarczej Skarżącego był adres J.(nie J.) w W. Pismo z 9 maja 2020 r. nie wskazuje jednak, na jaką datę podano wymienione tam adresy. Jak widać, w żadnym z tych pism jako miejsca zamieszkania Skarżącego nie wskazano ul. W. w W., choć na ten właśnie adres skierowano decyzję z [...] stycznia 2019 r. Domyślać się można na podstawie zawartości akt, zaskarżonego postanowienia i odpowiedzi na skargę, że powodem, dla którego decyzja Prezydenta została wyekspediowana na ul. W. w W., była okoliczność, że w przeszłości pod ten właśnie adres kierowano decyzje w przedmiocie podatku od nieruchomości, a w niektórych przypadkach były one nawet odbierane przez ww. "K. C." (np. k. 120 akt Prezydenta – decyzja za rok 2014), S. C. (k. 124 akt Prezydenta – decyzja za rok 2015, k. 138 – decyzja za rok 2016), lub przez samego Skarżącego (k. 138 – decyzja za rok 2018). Niemniej w aktach są też decyzje lub postanowienia o wszczęciu postępowania, co do których doręczenie przyjęto na zasadzie fikcji doręczenia (np. k. 129 – 130 – decyzja za rok 2017). Przede wszystkim jednak, wobec zasadniczych wątpliwości co do miejsca zamieszkania Skarżącego, jakie zgłosił on w swoim wniosku o przywrócenie terminu, kwestia tego miejsca wymagała poważnego, wyczerpującego postępowania wyjaśniającego – w tym, w razie potrzeby, także wskazanego w skardze przesłuchania Skarżącego i dwóch ww. osób, na okoliczność, czy Skarżący rzeczywiście mieszkał przy ul. W. w W. w dacie ekspediowania decyzji, a także, kim były te dwie osoby, i dlaczego przyjmowały korespondencję dla Skarżącego, zwłaszcza dlaczego wspomniana K. C. przyjęła tę właśnie decyzję z [...] stycznia 2019 r., jeśli ewentualnie nie była dla Skarżącego domownikiem pod adresem przy ul. W . Miejsce zamieszkania może się przecież zmieniać. Poza tym konieczne było ustalenia miejsca zamieszkania Skarżącego (ale na datę wszczęcia postępowania oraz na datę 22 lutego 2019 r., a nie na jakąś bliżej nieokreśloną datę w przeszłości) przy użyciu wszelkich danych z urzędowych rejestrów podatników i mieszkańców. Zaniechanie ustalenia rzeczywistego miejsca zamieszkania Skarżącego czyni zasadnymi zarzut skargi naruszenia art. 122 Ordynacji podatkowej. Wskutek tego zaniechania zaskarżone postanowienie – tak w zakresie stwierdzenia uchybienia terminowi, jak i w zakresie odmowy przywrócenia terminu – okazało się przedwczesne. Dodatkowo należy zauważyć, że podatnicy często wszczynają z organami podatkowymi spór co do skuteczności doręczenia decyzji wtedy, gdy ma to zasadnicze znaczenie dla kwestii przedawnienia zobowiązania lub przedawnienia prawa do wydania decyzji. W niniejszej jednak sprawie należy odrzucić podejrzenie, że Skarżący kierował się intencją spowodowania przedawnienia, skoro zobowiązanie dotyczyło roku 2019, wobec czego prawo do wydania decyzji ustalającej przedawnić się może najwcześniej z końcem roku 2022. Nie jest to oczywiście zasadniczy argument świadczący o wiarygodności twierdzenia, iż rzeczywistym miejscem zamieszkania Skarżącego była ul. J. w W., ale argument ten dodatkowo uprawdopodabnia tę tezę. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. W kwestii kosztów podstawą orzeczenia był art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – adwokata (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Podstawą rozpoznania skargi na posiedzeniu niejawnym był art. 119 pkt 3 P.p.s.a.