III SA/Wa 1676/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oddala skargę

Dyrektor Izby Celnej w W. wnioskiem z 30 czerwca 2014 r. przesłał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "NUS", "Naczelnik") celem przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości wystawione wobec K. S. (dalej: "Skarżąca", "Strona", "Zobowiązana", "Wnioskodawczyni") tytuły wykonawcze z 5 grudnia 2013 r. od nr [...] do nr [...] obejmujące należności z tytułu podatku od towarów i usług za 2001 r. w łącznej kwocie należności głównej 190.559,80 zł wraz z odsetkami za zwłokę. W części "N" tytułów wykonawczych wskazane zostały dane identyfikacyjne współmałżonka P.S. NUS wezwaniem z 30 marca 2015 r. nr[...], działając na podstawie art. 110c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), dokonał zajęcia nieruchomości położonej w Z., ul. [...], nr działki[...]. Ponadto w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny działając na podstawie art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wystosował do [...] Banku [...] zawiadomienie z dnia 4 lipca 2018 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego K. S. i P. S. Pismami z dnia 9 lipca 2018 r. [...] Bank [...] wskazał, iż nie prowadzi rachunku bankowego dla K. Ś. i P. Ś. Pismem z dnia 30 stycznia 2020 r. K. Ś. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], ,[...], [...] Wskazała, iż podstawą prowadzonego postępowania są czynności egzekucyjne polegające na zabezpieczeniu nieruchomości wspólnej małżonków, w którym to postępowaniu jedynym dłużnikiem jest wyłącznie K. S. Zasadnicze źródło sporu powstało jednak w wyniku wydania w 2001 roku decyzji wymiarowych, której adresatem była tylko i wyłącznie Wnioskodawczyni. Poprzez czynności egzekucyjne organ dokonał zajęcia nieruchomości wspólnej wzywając jednocześnie małżonka Wnioskodawczyni do tzw. odpowiedzialności solidarnej i zapłaty należności. Wyjaśniła, iż próby zajęcia majątku osobistego zobowiązanej i związane z nią czynności od chwili wszczęcia egzekucji w kosztach znacznie przewyższyły wyegzekwowane do tej pory kwoty, a w większości tytułów wykonawczych organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnej kwoty. Zdaniem Skarżącej, powyższe okoliczności uzasadniają wniosek o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Należności nie są faktycznie egzekwowane od dnia doręczenia tytułów wykonawczych, zaś dług powiększają odsetki za zwłokę, a brak jest składników majątkowych, zatem nie ma realnej możliwości zaspokojenia wierzyciela. Wypełnia to, zdaniem Strony, przesłanki do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji administracyjnej. To z kolei pozwala zobowiązanej wnioskować do wierzyciela, aby ten żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, iż na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a."), gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast w przedmiotowej sprawie kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...],[...],[...].[...], została już uprzednio rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] z dnia 5 grudnia 2013 r. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] oraz nr [...] z dnia 5 grudnia 2013 r. w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a. Jednocześnie Naczelnik wskazał, iż nie prowadził i nie prowadzi postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], nr [...]. Natomiast postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zostało zakończone w dniu 30 grudnia 2014 r. Nie godząc się z wydanym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 25 marca 2020 r. K. S. wniosła zażalenie podnosząc, że dokonanie czynności polegających na zabezpieczeniu nieruchomości wspólnej małżonków K. S. i P. S. budzi wątpliwości, ponieważ tylko Wnioskodawczyni jest dłużnikiem długu zabezpieczonego ww. zawiadomieniem. Zdaniem Zobowiązanej bezspornym jest, iż źródło powstania egzekwowanego obowiązku określono na podstawie decyzji wymiarowych wydanych w 2001 roku, których Zobowiązana była jedyną Stroną. Tym samym brak jest podstaw do prowadzenia egzekucji z nieruchomości będącej również współwłasnością małżonka. Wyjaśniła, iż organ egzekucyjny prowadzi postępowanie wobec majątku wspólnego, natomiast związane z tym czynności od chwili wszczęcia egzekucji w kosztach znacznie przewyższyłyby wyegzekwowane do tej pory kwoty, a w większości tytułów wykonawczych organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnej kwoty. Zdaniem Skarżącej, powyższe okoliczności uzasadniają wniosek o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Należności nie są faktycznie egzekwowane od dnia doręczenia tytułów wykonawczych, zaś dług powiększają odsetki za zwłokę, a brak jest składników majątkowych zatem nie ma realnej możliwości zaspokojenia wierzyciela. Wypełnia to, zdaniem Strony, przesłanki do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji administracyjnej. Jednocześnie Skarżąca w zażaleniu podniosła nowe argumenty dotyczące doręczenia upomnienia oraz tytułów wykonawczych z pominięciem pełnomocnika, który reprezentował Stronę jeszcze przed istniejącymi organami celnymi oraz zarzut przedawnienia zobowiązań. Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. w części oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...].[...].[...],[...],[...],[...],[...]. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Organ II instancji", "Dyrektor", "DIAS") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia 30 stycznia 2020 r. W ocenie DIAS prawidłowym działaniem NUS była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. zauważył, że w stanie faktycznym objętym zaskarżonym postanowieniem nie budzi wątpliwości, że mamy do czynienia z tożsamością sprawy zawierającą wyżej omówione elementy. Istnieje bowiem tożsamość podmiotu, jak również tożsamość żądań zawartych we wnioskach Strony z dnia 1 września 2017 r., 5 października 2017 r., 6 lutego 2018 r., 15 lutego 2018 r., 16 lutego 2018 r. i 27 czerwca 2018 r. oraz we wniosku z dnia 30 stycznia 2020 r. Oba wnioski dotyczyły bowiem umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...].[...].[...],[...],[...],[...]. Natomiast Zobowiązana nie przedstawiła nowych okoliczności, które mogłyby być przedmiotem badania w ponownym postępowaniu w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego; żądanie wyrażone we wniosku z dnia 30 stycznia 2020 r. sprowadza się do ponownego dowodzenia, iż w sprawie zachodzi bezskuteczność egzekucji, tj. przesłanka objęta postępowaniem prowadzonym w związku z ww. wnioskami. Natomiast w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...], nr [...] i nr [...] Dyrektor stwierdził, że w dacie wniesienia żądania z dnia 30 stycznia 2020 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, na podstawie ww. tytułów wykonawczych przed organem egzekucyjnym nie toczyło się żadne postępowanie egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zostało zakończone w dniu [...] grudnia 2014 r., natomiast na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] organ egzekucyjny nigdy nie prowadził postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego brak jest zatem przedmiotu, w odniesieniu do którego należałoby badać merytorycznie kwestie objęte wnioskiem o umorzenie, co przyznała sama Zobowiązana, żądając uchylenia postanowienia w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...].[...].[...],[...],[...],[...],[...].. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., postępowanie w przedmiotowej sprawie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn, co daje organowi egzekucyjnemu uprawnienie do odmowy wszczęcia tego postępowania również w tym zakresie. Dlatego zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. prawidłowym działaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. było zastosowanie w sprawie trybu przewidzianego w art. 61a § 1 k.p.a., poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Skarżącej z dnia 30 stycznia 2020 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...].[...].[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. W kwestii argumentacji dotyczącej doręczenia upomnienia oraz tytułów wykonawczych z pominięciem pełnomocnika, który reprezentował Stronę jeszcze przed istniejącymi organami celnymi oraz wniesienia nowego zarzutu przedawnienia zobowiązań, organ odwoławczy zauważył, że Zobowiązana podniosła ten argument po raz pierwszy dopiero na etapie postępowania odwoławczego, tak więc organ egzekucyjny nie miał możliwości odniesienia się do niego w zaskarżonym postanowieniu. Tym samym powyższy zarzut nie mógł być, zdaniem Dyrektora, przedmiotem rozważań postępowania odwoławczego, stanowiłoby to bowiem naruszenie zasady dwuinstancyjności wyrażonej w przepisie art. 15 k.p.a. Nie godząc się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego, Skarżąca pismem z dnia 6 sierpnia 2020 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę wskazując, że odmowa wszczęcia postępowania pozbawia Skarżącą skutecznej ochrony jej własnych interesów, w kontekście dokonanych czynności egzekucyjnych wobec majątku Skarżącej, co powoduje pozbawienie ochrony prawnej przed działaniami Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. Ponadto wskazała, iż zgromadzony materiał dowodowy nie wypełnia przesłanek fakultatywnego umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisów art. 105 k.p.a., a zatem umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego, staje się nieuprawnione. Mając na uwadze powyższe Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] marca 2020 r. z powodu ich niezgodności z prawem oraz obciążenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. kosztami postępowania. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej P.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także postanowienie, rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie natomiast do art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było rozpoznanie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] marca 2020 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w sprawach nieuregulowanych przez tę ustawę stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe oznacza, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogła nastąpić na podstawie powołanego w rozstrzygnięciu przepisu art. 61a § 1 k.p.a. Podnieść należy, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei art. 61a § 1 k.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwsza to wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Wskazuje się, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, albo w etapie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Po dokonaniu analizy materiału dowodowego oraz po zapoznaniu się z argumentami Strony, Sąd uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy. Wskazać bowiem należy, że sprawa wszczęta wnioskiem Skarżącej z dnia 30 stycznia 2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego została już uprzednio rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] grudnia 2019 r. Przepis art. 61a § 1 k.p.a stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednocześnie dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej. Tak przyjmuje się zarówno w literaturze przedmiotu (por. B. Adamiak. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011 r., teza 6 do art. 61 a), jak i orzecznictwie sądowo-administracyjnym (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 114/14, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1929/13, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1184/14). Nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że tożsamość spraw wyrażająca się w tożsamości podmiotowej, przedmiotowej oraz identyczności stanu faktycznego i prawnego sprawy nowej oraz poprzedniej sprzeciwia się wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia w nowej sprawie. Naruszałoby to bowiem zasadę trwałości decyzji administracyjnych określoną w art. 16 § 1 k.p.a. i stanowiłoby przesłankę nieważności wynikającą z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zasada powagi rzeczy osądzonej obowiązuje zawsze, gdy zachodzi tożsamość spraw w wymienionych wyżej aspektach, a więc występuje ten sam organ, ta sama strona oraz identyczność stanu faktycznego i prawnego, co w przedmiotowej sprawie ma miejsce. Podnieść należy, że w niniejszej sprawie oraz wywołanej uprzednimi wnioskami Skarżącej z 1 września 2017 r., 5 października 2017 r., 6 lutego 2018 r., 15 lutego 2018 r., 16 lutego 2018 r. i 27 czerwca 2018 r. zachodzi nie tylko tożsamość podmiotu, który złożył do organu wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tożsamość ta występowała również w zakresie żądań zgłoszonych przez Stronę. Wnioski dotyczyły bowiem umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww tytułów wykonawczych. Natomiast Strona nie przedstawiła nowych okoliczności, które mogłyby być przedmiotem badania w ponownym postępowaniu w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego w ocenie Sądu prawidłowym działaniem organów administracji była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości. Uwzględniając powyższe w oparciu o przedstawione akta sprawy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.