III SA/Wa 1576/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy -

Skarżący – J. J. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dzieci. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z p. M. W., jej synem (ur. w 1999 r.), oraz dwiema małoletnimi córkami. Do swojego majątku zaliczył dom (50% udziału w nieruchomości o pow. – 150 m², o wartości ok. 300.000 zł), pawilon usługowy (współwłasność 50% - 150 m², o wartości ok. 200.000 do 250.000 zł). Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę wynosi ok. 420 zł, a z tytułu prac dorywczych – pomiędzy 3.000 zł a 5.000 zł. Z kolei dochód p. M. W. to 2.500 zł z tytułu alimentów i świadczenia 500+. Razem dochody gospodarstwa domowego oscylują pomiędzy 5.000 zł a 7.500 zł. Z kolei zobowiązania i stałe wydatki to: 1.000-1.500 zł media, 1.000-2.000 zł wyżywienie, środki czystości itp., 2.800 zł kredyt hipoteczny, 900 -1.000 zł debety na rachunkach bankowych (razem 6.000-7.500 zł) Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano skarżącego do: nadesłania kopii zeznań podatkowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za 2016 r., udokumentowania wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (zaświadczenie za ostatnie 3 miesiące), wskazania charakteru i wysokości dochodu uzyskiwanego z prac dorywczych, wyjaśnienia, czy posiadany lokal usługowy stanowi dla skarżącego źródło dochodów, udokumentowania sytuacji finansowej p. M. W., poprzez nadesłanie zaświadczenia o jej dochodach (otrzymywanych świadczeniach, zasiłkach) lub ewentualnie zaświadczenia o posiadaniu przez nią statusu osoby bezrobotnej, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia miesięcznych niezbędnych wydatków rodziny skarżącego (w tym na wyżywienie, utrzymanie domu, opłaty za media, alimenty, kształcenie dzieci, leczenie, kredyty i pożyczki i inne niezbędne). W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazał, że Sąd może i powinien we własnym zakresie uzyskać jego zeznanie podatkowe za 2016 r., jeżeli zachodzi taka konieczność. Z kolei pani M. W. nie osiągnęła dochodów w 2016 r. i nie jest obowiązana do złożenia zeznania. Odnośnie prac dorywczych skarżący wyjaśnił, że prace te związane są z naprawą i konserwacją sprzętu komputerowego, nauką i doszkalaniem z zakresu informatyki, naprawą sprzętu AGD oraz mebli. Średni dochód z tego tytułu, za ostatnie 3 miesiące, wyniósł ok. 3.000 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił ponadto, że lokal usługowy, którego jest współwłaścicielem nie przynosi dochodów, z uwagi na konflikt z drugim współwłaścicielem. Skarżący wskazał, że pani M. W.jako osoba niezwiązana z postępowaniem odmówiła dostarczenia zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej. Jeżeli jednak jest ono niezbędne Sąd powinien sam uzyskać wymagane zaświadczenie. Skarżący oświadczył ponadto, że aktualnie nie posiada rachunków bankowych, na których odbywałby się jakiekolwiek operacje mające wpływ na jego sytuacje finansową. Z kolei p. M. W. odmówiła przekazania wyciągów z rachunków bankowych. Skarżący wskazał, że średnie miesięczne wydatki gospodarstwa domowego to: 1.000 – 1.500 zł media, 1.000 – 2.000 zł wyżywienie, środki czystości, 2.800 zł kredyt hipoteczny, 900 – 1.000 zł debety na rachunkach bankowych (łącznie 6.000 – 7.500 zł). Z kolei średnie miesięczne dochody gospodarstwa domowego to: ok. 2.000 zł świadczenia socjalne (500+, fundusz alimentacyjny, inne), 420 zł wynagrodzenie za pracę skarżącego, 3.000 – 5.000 zł dochód z tytułu prac dorywczych (łącznie 5.500 – 7.500 zł). Do pisma skarżący załączył jedynie listę płac za ostatnie 3 miesiące. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący zdaje się tej okoliczności nie rozumieć, o czym świadczy chociażby bezpodstawne przerzucanie na Sąd obowiązku uzyskania jego zeznania podatkowego, czy też zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej dot. p. M.W., prowadzącej ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Jak wskazuje się chociażby w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie z 31 maja 2016 r., sygn. akt II FZ 228/16) nie ma wątpliwości, co do tego, że zwrot "gdy wykaże" przenosi ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego na stronę, która chce skorzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy. W myśl art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Co równie istotne, wnioskodawca obowiązany jest wykazać nie tylko swoją sytuację finansową, ale również sytuację finansową i majątkową osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Sytuacja finansowa wnioskującego o prawo pomocy, jest bowiem istotnie uzależniona od sytuacji jego domowników, zaś w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1738/14). Należy podkreślić, że rozpoznając wniosek w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy składa się sytuacja rodzinna, a także wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nie nadesłał ani zeznań podatkowych za 2016 r., ani wyciągów z rachunków bankowych. W związku z powyższym, skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i wyczerpujący swojej sytuacji finansowej brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie całości ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącego na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.