III SA/Wa 1183/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn postanawia: przyznać skarżącej E. M. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego.

E.M.(zwana dalej: "Skarżącą") złożyła w niniejszej sprawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. We wskazanej skardze Skarżąca wystąpiła również z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku Skarżąca wskazała, że jest osobą samotną, ma 63 lata i utrzymuje się z emerytury, z której prowadzona jest egzekucja. Skarżąca powołała się także na zły stan swojego zdrowia. Z informacji przekazanych przez Skarżącą wynikało, że na koszty jej miesięcznego utrzymania składają się: rata kredytu hipotecznego (325,42 zł), czynsz (417,67 zł), energia elektryczna (78,72 zł), bilet miesięczny (55 zł), podatek od nieruchomości (22,75 zł) i leki (200 zł). Skarżąca wskazała też, że do tej pory w utrzymaniu udzielali jej pomocy ojciec i córka. Skarżąca wyjaśniła, że w 2011 r. otrzymała w spadku udział w nieruchomości w M. oraz mieszkanie. Spadek ten przyjęła z myślą o poprawie sytuacji finansowej. Tymczasem okazało się, że mieszkanie jest do kapitalnego remontu, zaś odziedziczone nieruchomości zadłużone. Zadłużenie to udało się spłacić dzięki sprzedaży działki spadkowej. Z uzyskanej z tej sprzedaży kwoty Skarżąca uregulowała także podatek od spadków i darowizn. Do spłaty pozostał jeszcze kredyt hipoteczny oraz koszty procesowe w wysokości 5.400 zł. Potrzebne są też środki na remont mieszkania. Skarżąca podniosła, iż mimo uregulowania zaległości podatkowej, emeryturę za marzec 2014 r. otrzymała w niższej wysokości. W efekcie nie ma środków na utrzymanie. Sytuację komplikuje fakt, iż Skarżąca nie może już liczyć na pomoc ojca i córki, gdyż oboje wydają znaczne kwoty na leczenie. Wykonując następnie wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedstawiła sposób, w jaki wydatkowała kwotę uzyskaną ze sprzedaży działki spadkowej. Skarżąca wskazała, że zapłaciła w całości podatek od spadku, zapłaciła współwłaścicielce zaległy podatek od nieruchomości oraz uregulowała zadłużenie z tytułu czynszu za mieszkanie spadkowe. Pozostało jej jeszcze zobowiązanie z tytułu odsetek, przy czym negocjuje ona ich umorzenie. Z informacji przekazanych przez Skarżącą wynikało również, iż od maja 2014 r. otrzymuje ona emeryturę w pełnej wysokości, tj. 1.325,38 zł netto. Natomiast w kwietniu 2014 r. córka Skarżącej przekazała jej 1.000 zł na leczenie i jedzenie. Skarżąca wymieniła koszty utrzymania (bez lekarstw i żywności), które wynoszą łącznie 1.179,13 zł, co oznacza że na jedzenie pozostaje jej 146,25 zł. Skarżąca wskazała, że z uwagi na stan odziedziczonego mieszkania nie jest ono wynajmowane. Za mieszkanie to opłaca niższy czynsz oraz energię elektryczną co dwa miesiące. Skarżąca przedłożyła potwierdzenie zapłaty zaległego podatku od spadku, oświadczenie współwłaścicielki o braku zobowiązań wraz z wykazem zaległości, zaświadczenie o uregulowaniu zobowiązania wobec wspólnoty mieszkaniowej, notę odsetkową, potwierdzenia wypłaty emerytury, dokumenty obrazujące wydatki, zaświadczenie o udzieleniu pożyczki hipotecznej wraz z załącznikami, dokumenty w sprawie ciążącego na Skarżącej zadłużenia z tytułu kosztów procesu o odwołanie darowizny, wyciągi bankowe, faktury na zakup lekarstw. Postanowieniem z dnia 30 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 21 czerwca 2014 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, wskazując w uzasadnieniu iż nie zgadza się z dokonaną przez referendarza sądowego oceną jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca w swoim sprzeciwie odniosła się do wszystkich zastrzeżeń jakie referendarz sądowy podniósł odnośnie udokumentowania przez Skarżącą jej obecnej sytuacji materialnej oraz wysokości jej dochodów i wydatków. Skarżąca opisała szczegółowo m.in. ilość oraz rodzaje ciążących na jej zobowiązań kredytowych, sposób ich spłaty, a także wyjaśniła sposób w jaki rozdysponowała kwotę uzyskaną ze sprzedaży nieruchomości gruntowej, którą nabyła wcześniej w drodze spadkobrania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a). Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje tylko i wyłącznie, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., s. 320). W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego, zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie Sądu należy uznać za wiarygodne wyjaśnienia Skarżącej zawarte w formularzu PPF, a także w późniejszych pismach składanych w niniejszej sprawie, z których wynika iż Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz z uwagi na swój stan zdrowia i wiek 63 lat, nie może uzyskiwać dochodów z pracy zarobkowej, które uzupełniałaby jej budżet domowy o dodatkowe środki finansowe. Natomiast z informacji przekazanych przez Skarżącą znajdujących oparcie w przedstawionych przez nią dokumentach wynika, że Skarżąca na pokrycie swoich bieżących zobowiązań przeznacza praktycznie całą kwotę swoich comiesięcznych dochodów wynoszących łącznie 1.325,38 zł. Ponadto Skarżąca w praktyce finansuje obecnie zakup żywności oraz niezbędnych lekarstw kredytem bankowym. Wobec powyższego należało zdaniem Sądu uznać, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztu wpisu sądowego od jej skargi wynoszącego 500 zł. W konkluzji Sąd stwierdził, że zasadne jest przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym również ustanowienie doradcy podatkowego, o co wnosiła Skarżąca. Takie rozstrzygnięcie podyktowane jest przede wszystkim koniecznością realizacji gwarantowanego, w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawa do sądu. Ograniczenia natury finansowej i osobistej strony postępowania nie mogą bowiem uniemożliwiać kontroli, przez niezawisły sąd, działalności organów administracji publicznej. Ponadto należy również zauważyć, że ewentualne wniesienie skargi kasacyjnej podlega tzw. przymusowi radcowsko-adwokackiemu, a więc Skarżąca będzie musiała w tym zakresie skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 243, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.