III SA/Wa 1047/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 21/4/2017 r. po rozpoznaniu wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/12/2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2011 r. p o s t a n a w i a 1. Zwolnić skarżącego powyżej 25000,- zł; 2. Odmówić przyznania Skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadami przyjętymi przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest tak odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne, jak obowiązek wykazania przez stronę niemożności wygospodarowania środków na poczet kosztów postępowania. Skarżący P. S. (dalej także jako Strona) zwrócił się, w piśmie z 31/1/2017., formularzu PPF z 13/4/2017 r. oraz w skardze z 31/1/2017 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się nadto trudną sytuacją finansową spowodowaną m. in. trwającą kontrolą podatkową oraz zatrzymaniem należnego zwrotu podatku VAT w znacznej kwocie, na wszczęte wobec niego postępowanie egzekucyjne w toku którego zajęto rachunki bankowe, ruchomość oraz należności od kontrahentów. W następstwie prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza stopniowo zmniejszała swój zakres, a w rezultacie została zawieszona do stycznia 2016 r. Na działalność tą oraz zakupione nieruchomości posiadał kredyty, których aktualny stan podał. Skarżący podkreślił, iż nie posiada stałego źródła dochodu oraz środków pozwalających na utrzymanie siebie oraz rodziny, tj. niepracującej żony i dwóch córek. Skarżący ujawnił posiadane nieruchomości oraz wierzytelności. Nadto Skarżący wskazał, że: - wszystkie jego nieruchomości (tj. dwa mieszkania i dom) są posiadaniu osób trzecich (i rodziny), zaś Skarżący nie osiąga z tego tytułu żadnych przychodów; - jest zobowiązany z tytułu alimentów na dzieci i będzie ubiegał się o zmniejszenie alimentów; - względem Skarżącego toczą się liczne postępowania egzekucyjne, zajęte są m.in. nieruchomości samochód [...] z 2013 r.; od 2107 r. zawiesił działalność gospodarczą; - w grudniu 2016 r. uzyskał z tej działalności kwotę 75 729,71 zł (średni miesięczny dochód za 2016 r- ok 7 tys. zł); - miesięczne obciążenia ( z tytułu alimentów, opłat za wynajęcie pokoju, żywności, ubrania, podróży, podatków od nieruchomości) wynoszą ok 6850 zł; - prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Skarżący przedstawił dokumenty dotyczące egzekucji, wezwanie do zapłaty, umowy najmu, zaświadczenie o wpłatach na poczet kredytu, wniosek o wydanie zaświadczenia, pismo o stanie spraw związanych z lokalem położonym w W. przy ul. [...] , wyciągi bankowe, oświadczenie byłej żony, umowy o pracę, wyrok rozwodowy, pozew o rozwód, zeznania podatkowe. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Wysokość wpisu od skargi i wartość przedmiotu zaskarżenia będzie ustalona – i możliwa do zakwestionowania w następstwie badania przez Sąd legalności zaskarżonej decyzji. Sytuacja majątkowa Skarżącego była już badana przez Sądy, zatem jest ona znana w zakresie wykraczającym poza informacje złożone przez Skarżącego w niniejszej sprawie. Urzędnik sądowy, niezależnie od wskazań woli, jest zobowiązany uwzględniać ocenę podjętą uprzednio wobec Skarżącego, w zbliżonym stanie faktycznym – przez Sąd, z tym zastrzeżeniem, że w odniesieniu do kosztów wymagalnych w tej sprawie. Z tego powodu referendarz sądowy odstępuje od szczegółowego pouczania Skarżącego o treści przepisów regulujących prawo pomocy i sposobie ich rozumienia, za wyjątkiem jedynie stwierdzenia, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą trudną sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem. Szczegółowe rozważania sytuacji materialnej Skarżącego – która nie zmieniła się w stopniu uzasadniającym zmianę jej oceny – została przedstawiona w prawomocnym postanowieniu Sądu o sygn. III SA/Wa 1838/16. W szczególności uznano, że Skarżący nie wskazał przesłanek uzasadniających zmianę podjętego rozstrzygnięcia, za wyjątkiem – być może – śmierci matki, w wyniku której, choć to zjawisko z punktu widzenia straty osoby bliskiej, pozostaje Skarżącemu wolny lokal mieszkalny do swobodnego dysponowania. W mocy pozostaje natomiast ocena, zgodnie z którą Skarżący posiada znaczny majątek (kilka nieruchomości) oraz że zaskarżona decyzja została wydana w dniu 16 grudnia 2016 r., w 2015 roku Skarżący uzyskał dochód w wysokości 98 518,15 zł, zaś za 2016 r. ok 75 tys. zł. Stąd Skarżący miał i ma nadal możliwość zabezpieczenia w stosownym czasie środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego od skargi (libertas est inaestimabilis). W niniejszym postępowaniu Skarżący dodatkowo wskazał kwotę "oszczędności", tj. dochodu za 2016 r. (75729 zł), co umożliwi mu pokrycie rocznej kwoty alimentów (48 tys.), zaś pozostała kwota to 2310 zł miesięcznie pokryje koszty utrzymania Skarżącego. W ocenie referendarza sądowego, żadne z tych zobowiązań, ani zobowiązania w ramach działalności gospodarczej czy wobec banków (na które również powołuje się w treści formularza) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu kosztów sądowych. Referendarz sądowy wskazuje zarazem, że spór dotyczy działalności gospodarczej Skarżącego, w szczególności nadużyć w stosowaniu mechanizmu podatku VAT tj. odliczania podatku naliczonego z faktur, które nie dokumentowały rzeczywistego obrotu. Okoliczność ta nie ma (negatywnego) wpływu na losy wniosku o prawo pomocy, ponieważ "nadużycie" prawa w tym względzie nie zostało jeszcze stwierdzone wyrokiem Sądu i – choćby z tego względu - nie może ograniczać dostępu do Sądu. Jednakże uwaga ta oznacza, że należy przyjąć za rzeczywistą wielkość obrotu wynikającą z kwestionowanych przez organy podatkowe faktur i w odniesieniu do tej wielkości przychodów oceniać sposób wypełnienia przez Skarżącego obowiązku poczynienia rezerw na poczet sporów sądowych, o czym nieodmiennie przypomina Naczelny Sąd Administracyjny badając wnioski o prawo pomocy. Treść orzeczeń NSA która jest dla orzecznika niezbywalną wskazówką - sum via et veritas). Skarżący był i jest zobowiązany, prowadząc działalność gospodarcza, rezerwować środki na poczet sporów sądowych. Koszt sporu sądowego zalicza się bowiem do kosztów działalności gospodarczej. Uzasadniając rozstrzygniecie wyrażone w sentencji, referendarz sądowy uwzględnia to, że Skarżącemu odmówiono prawa pomocy w "bliźniaczej" sprawie, zatem jego zdolność do ponoszenia kosztów sądowych zmniejszy się. Środki uzyskiwane z zadeklarowanych (lub niezadeklarowanych) w niniejszym postępowaniu źródeł – o czym szerzej w postanowieniu III SA/Wa 1838/16 - nie umożliwią, w ocenie urzędnika sądowego, uzyskania przez Skarżącego samodzielnej zdolności do pokrycia zobowiązań wobec Sądu. Również proces gospodarowania posiadanymi, zwłaszcza po śmierci matki., nieruchomościami, jest procesem dłuższym, od siedmiu dni na uiszczenie wpisu od skargi. Referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., był zobowiązany postanowić jak w sentencji.