III SA/Wa 102/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...]w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy -

Skarżąca – A. Sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że aktualnie znajduje się w bardzo trudnej finansowej. Argumentowała, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie ma jakichkolwiek przychodów i dochodów. Środki finansowe na rachunkach spółki zostały zajęte w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi. Spółka na chwilę obecną nie posiada ruchomości i nieruchomości, które mogłaby sprzedać celem uzyskania środków na uiszczenie przedmiotowego wpisu. Spółka oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 300.000 zł, wartość środków trwałych [...] zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 67.725,82 zł. Z oświadczeń skarżącej wynika ponadto, że nie posiada środków na rachunkach bankowych. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwano skarżącą spółkę do: wyjaśnienia, czy spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą (czy podjęto kroki zmierzające do zawieszenia lub likwidacji działalności) jakie są dalsze plany jej funkcjonowania, nadesłania zeznań podatkowych oraz sprawozdań finansowych za 2015 i 2016 r., udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, poprzez udokumentowanie wysokości przychodów uzyskanych przez spółkę od 1 stycznia 2017 r., nadesłanie deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 3 miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, nadesłania innych dokumentów, które dotyczą aktualnej sytuacji finansowej spółki, w tym prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wyjaśnienia, czy zarząd /wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania (w drodze np. dopłat do spółki), poprzez uiszczenie całości lub części wpisu sądowego, wskazania źródeł finansowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika oraz wskazania, czy z tego samego źródła możliwe jest całkowite lub częściowe partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania. W odpowiedzi skarżąca nadesłała kopię sprawozdania finansowego za 2015 r. oraz kopie dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego (zawiadomienia o zajęciu). Odnośnie wynagrodzenia pełnomocnika spółka wyjaśniła, że będzie ono uzależnione od wyniku toczącego się postępowania i uiszczone po zakończeniu sprawy. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie, oświadczenia skarżącej zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Przede wszystkim, zabrakło informacji oraz dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, a także dalszych planów dotyczących funkcjonowania spółki. W związku z tym, w celu dokonania rzetelnej oceny sytuacji finansowej spółki, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 P.p.s.a., wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty. W odpowiedzi, skarżąca nadesłała jedynie sprawozdanie finansowe za 2015 r. oraz kopie dokumentów potwierdzających zajęcia egzekucyjne. Wyjaśniła, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Zauważyć w tym miejscu należy, że skarżąca, mimo wezwania, nie nadesłała żadnych dokumentów dotyczących jej aktualnej sytuacji finansowej tj. dotyczących roku 2017 r. (pkt 3, 4, 5 wezwania), nie nadesłała również zeznania podatkowego i sprawozdania finansowego za 2016 r. Już same te okoliczności świadczą o niewykazaniu przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Ponadto, argumentacja wniosku koncentruje się wokół takich okoliczności jak, nieuzyskiwanie przychodów, brak majątku, zajęcia rachunków bankowych. Odnosząc się do powyższego zaważyć należy, że nawet jeśli spółka obecnie nie uzyskuje przychodów (czego jednak nie wykazała), to nie podjęto kroków w celu zawieszenia działalności (brak w powyższym zakresie informacji w Centralnej Informacji z Krajowego Rejestru Sądowego na dzień dzisiejszy). Ponadto w stosunku do spółki nie wszczęto, ani postępowania upadłościowego, ani postępowania likwidacyjnego. W ocenie referendarza sądowego, spółka prawa handlowego, przedsiębiorca pozostający w obrocie prawnym, nawet jeśli nie prowadzi statutowej działalności obowiązany jest partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Istotne jest również to, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). W niniejszej sprawie, skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Jest to również, o tyle istotne, że jednym ze wspólników skarżącej jest spółka z o.o., a należny na tym etapie postępowania wpis sądowy wynosi 3.695 zł. Powyższa kwota nie powinna przekraczać możliwości finansowych przedsiębiorcy będącego spółką prawa handlowego. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie przerzucać koszty prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.