III SA/Po 995/22

Dnia 23 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 roku sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 25 sierpnia 2022r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę

Zaskarżonym postanowieniem z 25 sierpnia 2022 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (zwany DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. (zwanego dalej "Dyrektorem ZUS") z 31 maja 2022 r. nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. T. (zwanego dalej "stroną" lub "skarżącym"). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia DIAS wskazał, że Dyrektor ZUS prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tytułów wykonawczych. Przedmiotem egzekucji są zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Solidarnościowy Fundusz Wsparcia Osób Niepełnosprawnych i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu 29 maja 2019 r. strona złożyła wniosek o umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Zarzuciła, że przedmiotowe tytuły wykonawcze są nieprawidłowe, jak również podniesiono nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia należności, nadpłaty składek, niezaliczenie nadpłaconych składek na poczet innych zobowiązań, nierozliczenie pobranych przez organ kwot, nieuwzględnienie okresów, w których strona nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a także nieuwzględnienie okoliczności stwierdzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z 17 kwietnia 2019 r. sygn. akt VIII Ua 5/19. Organ stwierdził, że analiza materiału dowodowego nie potwierdziła podniesionych zarzutów. Wskazano, że postanowienia organu I instancji były kilkukrotnie uchylane w trybie decyzji kasacyjnych i że ostatecznie organ I instancji ustosunkował się do zaleceń organu odwoławczego przedstawiając szczegółowe zestawienia dotyczące egzekwowanych należności. Nadto organ I instancji wskazał na okoliczności dotyczące przerwania biegu przedawnienia roszczeń, wyjaśnił w jaki sposób uwzględnił okresy, w których strona nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. DIAS odniósł się do zarzutów podniesionych w zażaleniu, dotyczących naruszenia art. 24 ust. 5b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm. zwana u.s.u.s.) i art. 24 ust. 6a-6d u.s.u.s. Organ egzekucyjny przedstawił nadto rozliczenia wpłat na koncie dłużnika. Zdaniem DIAS postępowanie egzekucyjne obejmuje istniejące i wymagalne należności, jak również nie wystąpiły pozostałe wskazane w art. 59 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm zwana u.p.e.a.) okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze wniesionej do tut. Sądu strona skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów prawa materialnego: – art. 59 § 1 u.p.e.a w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw poprzez ustalenie, że nie istnieją przesłanki do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego; - art. 24 ust. 5b u.s.u.s.) poprzez jego nieprawidłową interpretację polegającą na uznaniu, iż doręczenie upomnienia oraz tytułu wykonawczego stanowi pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek; - art. 24 ust. 6a-6d u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało nieprawidłowym rozliczeniem konta skarżącego; - art. 47 ust. 8 u.s.u.s. w zw. z art. 34 ust. 1 u.s.u.s. poprzez pominięcie ww. przepisów i niezastosowanie w sprawie. Nadto strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. zwanej K.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zarzucono także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że skarżący nie posiada nadpłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz że należności objęte spornymi tytułami wykonawczymi istnieją i są wymagalne. Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, ewentualnie o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu wnosząc o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z 6 marca 2023 r. strona skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wskazała na aktualnie toczące się z powództwa skarżącego postępowania przed Sądem Okręgowym w [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zadłużenia z tytułu zaległych składek oraz podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 zwanej P.p.s.a.). Odnosząc się natomiast do meritum to przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest ocena prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego, dotyczącego odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W wyniku kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie DIAS nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uzasadniałby wyeliminowanie wskazanego aktu z obrotu prawnego. Prawidłowo organ zauważył, że postępowanie egzekucyjne, o którego umorzenie wnosi strona skarżąca zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w latach 2012 – 2019, a zatem w sprawie znalazły zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.) do postępowań wszczętych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niezakończonych przed dniem 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Przesłanki umorzenia postępowania zostały określone w sposób enumeratywny w art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu przed dniem 30 lipca 2020 r.) zgodnie z którym umarza się postępowanie egzekucyjne w całości albo w części w przypadku: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Nadto zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Należy przy tym wskazać, że w ramach postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny bada jedynie czy zachodzą przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. lub w innych przepisach. Zgodnie natomiast z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. organ egzekucyjny, nie może wkraczać w kompetencję organu administracji publicznej, który w postępowaniu rozpoznawczym (jurysdykcyjnym) w sposób władczy rozstrzygnął o prawach i obowiązkach strony (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2018 r. w sprawie II FSK 2794/16 LEX nr 2559187). Odnosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że strona skarżąca jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazywała na przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a podając, że przedmiotowy obowiązek nie jest wymagalny ze względu na przedawnienie należności oraz konieczność ich potrącenia z nadpłaconymi przez stronę składkami. Zarzuty odwołania, jak i skargi sprowadzały się do nieprawidłowego, w ocenie strony skarżącej, zarachowania przez organ egzekucyjny, uzyskanych w toku postępowania egzekucyjnego środków pieniężnych. Okoliczność ta była podnoszona również w piśmie procesowym z 6 marca 2023 r. Problematyka związana z rozliczeniem wyegzekwowanych kwot pieniężnych nie wpisuje się w żadną z podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego i stanowisko strony skarżącej w tym względzie - na gruncie kontrolowanej sprawy – należy uznać za chybione. Nie jest dopuszczalne, aby czynność zarachowania kwoty uzyskanej z egzekucji była kwestionowana przez zobowiązanego w ramach innych, przysługujących mu środków prawnych. Podział kwoty uzyskanej z egzekucji jest czynnością egzekucyjną, na którą zobowiązanemu służy zgodnie z art. 54 u.p.e.a. skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Zarzut ten natomiast nie może być podnoszony w ramach postępowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 sierpnia 2012 r., w sprawie II FSK 142/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl zwanej CBOSA). Nie jest również rolą Sądu kontrolowanie tego, czy organ prawidłowo rozstrzygnął kwestę ewentualnego przedawnienia roszczeń, czy też zarachowania poszczególnych składek w oparciu o przepisy art. 24 ust. 5b u.s.u.s., czy art. 24 ust. 6a-6d u.s.u.s. Powoływane przez stronę skarżącą orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2002 r. dotyczące wykładni przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia dotyczy postępowania administracyjnego w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone również w przypadku uznania zarzutu zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej wniesionego na podstawie art. 33 § 2 u.p.e.a. Tymczasem w kontrolowanej sprawie nie zaistniał przypadek uregulowany w art. 34 § 4 u.p.e.a., w myśl którego organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Z uzyskanego przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela wynikało bowiem, że egzekwowany obowiązek istnieje i jest wymagalny. Oceną tą organ był związany, a co za tym idzie brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie są wobec tego zasadne argumenty skarżącego, jak i poparte tymi argumentami wnioski – w tej części, w jakiej sformułowane zostały tak, jakby kontrolowana sprawa dotyczyła rozpatrzenia przez organ, któregoś z zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, przewidzianych w art. 33 § 1 u.p.e.a. W sytuacji gdy w toku postępowania egzekucyjnego w obrocie prawnym pozostaje decyzja, z której wynika egzekwowana należność, postępowanie egzekucyjne, wszczęte w oparciu o konkretny tytuł wykonawczy jest legalne i może być dalej prowadzone, a zatem nie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Dopiero wyeliminowanie decyzji wymiarowej z obrotu prawnego oznacza, iż odpadła podstawa wystawienia tytułu wykonawczego, a w konsekwencji brak jest podstawy prawnej do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dopóki jednak podstawa ta istnieje żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego oparte o wymienioną wyżej podstawę nie jest uzasadnione (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 maja 2022 r. I SA/Łd 207/22 LEX nr 3356836). Skarżący chcąc doprowadzić do uwolnienia się od obowiązków wynikających z prowadzonego postępowania egzekucyjnego winien doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wymiarowych. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie do sądu nie mogła przynieść oczekiwanego przez skarżącego rezultatu, gdyż w postępowaniu egzekucyjnym, którego rozstrzygnięcie zostało zaskarżone do sądu, nie bada się legalności i zasadności decyzji wymiarowych. Rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska z powołaniem na dowody i fakty (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz Lex). Mając na względzie powyższe w ocenie Sądu w realiach kontrolowanej sprawy organ rentowy – z zachowaniem wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. – prawidłowo nie stwierdził podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego powołując się na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne oraz dowody przeprowadzone w sprawie, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnienia organów co do stanu faktycznego i prawnego są wyczerpujące i wystarczające dla wydania zaskarżonych rozstrzygnięć, jak również zostały oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.