III SA/Po 966/16

Dnia 5 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę

Decyzją z dnia 20 lipca 2016 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963), po rozpatrzeniu wniosku [...] (zwanego dalej skarżącym), o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia z dnia 14 kwietnia 2016 r., numer [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu 21 stycznia 2016 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Poznaniu wpłynął wniosek skarżącego z dnia 19 stycznia 2016 r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, w którym skarżący wyjaśnił przyczyny nieopłacania składek. Z wniosku wynikało, że w dniu 4 lipca 2013 r. skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, a obecnie jest ona wykreślona. Skarżący oświadczył, że od momentu zaprzestania prowadzenia działalności nigdzie nie pracował, gdyż z uwagi na wiek nikt nie chciał go zatrudnić, dlatego też nie miał możliwości spłaty swoich zobowiązań. Ponadto z dniem 21 maja 2013 r. przeszedł na emeryturę. Skarżący wskazał, że komornik sądowy zajął wszystkie możliwe ruchomości na spłatę innych zobowiązań oraz możliwą ustawowo część świadczenia emerytalnego, które po dokonanym potrąceniu do wypłaty wynosi 907,00 zł miesięcznie. Z tej kwoty skarżący opłaca mieszkanie, prąd i gaz, a pozostała część przeznaczana jest na skromne życie. Skarżący powołał się na swój wiek - 67 lat i podniósł, iż sytuacja materialna w jakiej się znalazł jest trudna i nie jest w stanie spłacić zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W dniu 14 kwietnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...], w której odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem, wynikających z art. 28 ust. 3a wskazanej wyżej ustawy. Organ ustalił, że skarżący od dnia 4 marca 2013 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.544,28 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia w kwocie 386,07 zł miesięcznie. Świadczenie do wypłaty wynosi zatem 907,22 zł miesięcznie. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ wskazał też, że stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat wynoszą 800,00 zł, a z tytułu opłat eksploatacyjnych wynoszą 100,00 zł. Wyszczególniono także koszty leczenia w kwocie 120,00 zł miesięcznie. Poza powyższymi wydatkami skarżący nie ponosi innych wydatków. Skarżący oświadczył, że w opłaceniu czynszu za mieszkanie pomagają dzieci. Organ podkreślił, że skarżący nie wskazał, czy posiada zobowiązania podatkowe, kredytowe oraz w bankach. We wniosku wskazał natomiast, że komornik sądowy zajął wszystkie możliwe ruchomości na spłatę innych zobowiązań. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej zaznaczył jednakże, iż nie posiada zobowiązań w instytucjach, u osób fizycznych, alimentacyjnych, czy innych. Powołał się również na zły stan zdrowia. Organ ustalił także, że skarżący posiada majątek (współwłasność z dziećmi) w postaci nieruchomości - mieszkania, położonego w Poznaniu, [...]. Skarżący nie posiada ruchomości. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek organ stwierdził, iż dokonane w toku postępowania dowodowego ustalenia oparte są na informacjach zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz na zebranych w sprawie dokumentach i ustaleniach własnych organu. Oceniając prawidłowość postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez ZUS pod względem jego zgodności z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, wskazano, iż stronie zagwarantowano możliwość brania czynnego udziału w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Strona została poinformowana o treści art. 10 § 1 k.p.a. i możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w toku postępowania dowodowego. Organ wskazał ponadto, że wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże posiada majątek w postaci nieruchomości i pobiera świadczenie emerytalne, zatem istnieją składniki majątkowe, z których ZUS może dochodzić należności. Ponadto od marca 2016 r. odnotowano wpływy z postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym organ uznał, że nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uzasadniające umorzenie należności. Organ ustalił, że z tytułu nieopłaconych składek prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego i do chwili wydania decyzji żaden uprawniony organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można dochodzić należności. Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z takiego samego powodu, zdaniem organu, nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). Organ wskazał dodatkowo, że w rozważanej sprawie nie zachodziły przesłanki wskazane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Dochód skarżącego przekracza bowiem minimum socjalne. Obecna sytuacja finansowa skarżącego jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej, czy też innego nadzwyczajnego zdarzenia - powstałe zadłużenie jest wynikiem zaniechania opłacenia składek w wyżej wskazanym okresie. Zdaniem organu skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., tj. ciężkiej choroby własnej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ wskazał wprawdzie na stan zdrowia skarżącego, tj. stan po zawale serca i przerost gruczołu krokowego z podejrzeniem nowotworu (okoliczność ta została udokumentowana), podkreślił jednak, że powyższa sytuacja nie ma wpływu na wysokość otrzymywanego przez skarżącego świadczenia emerytalnego, a zatem nie jest on pozbawiony środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę, w której ponownie powołał się na swoją trudną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016r. poz. 718 z późn. zm.). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż została ona wydana zgodnie z prawem. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej "u.s.u.s."), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy), a zatem w przypadku, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, a zatem w przypadku braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności według powyższego katalogu, organ pozbawiony jest możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. W niniejszej sprawie organ odniósł się do wszystkich wskazanych powyżej przesłanek i prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. Ponadto w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest wykazanie przez zobowiązanego, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (§ 3 ust. 1 rozporządzenia): 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Należy przy tym zauważyć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Organ zobowiązany jest jednakże do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach (§ 3 ust.1 rozporządzenia) przesłanki. Dokonując analizy wniosku skarżącego o umorzenie należności organ dokonał analizy sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego. Organ ustalił, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.544,28 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia w kwocie 386,08 zł miesięcznie. Do wypłaty przysługuje zatem 907,22 zł miesięcznie. Zadeklarowane wydatki skarżącego wynoszą 1.020 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że w ich ponoszeniu pomagają mu dzieci. Ponadto skarżący, wraz z dziećmi, jest współwłaścicielem mieszkania położonego w Poznaniu. Skarżący nie wskazywał na żadne inne ponoszone przez siebie koszty stałe. W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, które zresztą nie były kwestionowane przez skarżącego. Zdaniem Sądu w świetle powyższych rozważań za prawidłowe należało uznać stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. W przypadku skarżącego prowadzona jest bowiem egzekucja. W każdym miesiącu ze świadczenia emerytalnego skarżącego potrącana jest stała kwota, co częściowo prowadzi do spłaty części zaległych należności. Nie stwierdzono również w stosunku do skarżącego bezskuteczności egzekucji, ani braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie ma więc podstaw do uznania, jak twierdzi skarżący, że egzekucja należności nie pozwoli na uzyskanie środków nawet na pokrycie kosztów egzekucyjnych. Ponadto zebrany w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a więc że została spełniona przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Stanowisko organu w tym zakresie zostało należycie uzasadnione i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Organ wziął również pod uwagę, że skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Organ rozpatrując niniejszą sprawę uwzględnił stan zdrowia skarżącego. Należy jednak podkreślić, że niezdolność do pracy nie ma wpływu na możliwości zarobkowe skarżącego, gdyż otrzymuje on świadczenie emerytalne, którego wysokość nie jest zależna od zdolności skarżącego do pracy i jego stanu zdrowia. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, także w zakresie reguł oceny dowodów. Organ odwoławczy rozważył całość zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzystała ona z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Ocena ta została dokonana z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, została poparta przekonującą argumentacją. Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 t.j. ze zm.).