III SA/Po 916/23

Dnia 20 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant : sekretarz sądowy Ewa Chybowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2024 roku sprawy ze skargi A. J. na decyzję Inspektor Transportu Drogowego z dnia 28 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym oddala skargę.

W dniu 15 maja 2023 r. na autostradzie A4 w G. został zatrzymany do kontroli drogowej przez inspektorów transportu drogowego pojazd członowy składający się z ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] oraz naczepy marki [...] o nr rej. [...], którym kierował A. T.. W momencie zatrzymania pojazdu do kontroli kierowca wykonywał krajowy transport drogowy rzeczy na trasie z P. do C. w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy [...] sp. z o. o. w [...]. W wyniku organoleptycznej wstępnej kontroli stanu technicznego ustalono, że naczepa marki [...] o nr rej. [...] posiada usterkę w postaci pęknięcia na powierzchni tarczy osi pierwszej z obydwu stron oraz rysy na jej powierzchni. Przebieg i ustalenia kontroli opisano w protokole kontroli nr [...] z 15 maja 2023 r. Na podstawie informacji uzyskanych od Inspektor Transportu Drogowego ustalono, że osobą zarządzającą transportem w [...] sp. z o. o. w [...] jest A. J. posiadający certyfikat kompetencji zawodowych nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego zawiadomił A. J. jako osobę zarządzającą transportem o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej za stwierdzone naruszenie w dniu kontroli dotyczące lp. 15.2 załącznika nr 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 2201), dalej: "u.t.d.". W dniu 10 lipca 2023 r. strona przesłała wyjaśnienie do [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, w którym wnosi o zmianę strony postępowania, gdyż: 1) osobą odpowiedzialną za opisane w protokole kontroli przewinienie jest dyrektor oddziału [...] P. N., będący bezpośrednim przełożonym i dysponentem kierowcy A. T., posiadającym kompetencję w zakresie nadzoru i kontroli kierowców Oddziału [...]; 2) strona od 7 kwietnia 2023 r. do 17 maja 2023 r. przebywała na urlopie związanym z przewlekłymi chorobami. Decyzją z 13 lipca 2023 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego orzekł o nałożeniu na A. J. jako osobę zarządzającą transportem kary pieniężnej w wysokości 500 zł za naruszenie lp. 15.2 załącznika nr 4 do u.t.d. W odwołaniu od powyższej decyzji strona oprócz kwestii poruszonych w piśmie z 10 lipca 2023 r. podniosła, że za wskazane naruszenie nie ukarano kierowcy, poprzestając na jego pouczeniu, a usterka nastąpiła już w trakcie wykonywania zadania przewozowego 15 maja 2023 r., gdyż przeprowadzona 12 maja 2023 r. kontrola techniczna, jak i kontrola dokonana bezpośrednio przed wyjazdem w trasę nie wykazały żadnej usterki. Decyzją z 28 września 2023 r. Inspektor Transportu Drogowego orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano: - art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), dalej: "K.p.a.", - art. 4 pkt 22 lit. l oraz art. 92a ust. 2, ust. 4 i ust. 8 u.t.d., - pkt 1.1.14 zał. nr 1 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 listopada 2019 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. z 2019 r., poz. 2141), dalej: "rozporządzenie MSWiA"; - art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 ze zm.), dalej: "P.r.d."; - Ip. 15.2 załącznika nr 4 do u.t.d. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, co następuje. Zgodnie z pkt 1.1.14 załącznika nr 1 do rozporządzenia MSWiA nadmierne zużycie bębna lub tarczy, rysy lub pęknięcia na powierzchni: niepewne mocowanie, stanowi usterkę niebezpieczną. Kontrolujący w wyniku wstępnej kontroli stanu technicznego naczepy marki [...] o nr rej. [...] stwierdzili pęknięcie na powierzchni tarczy osi pierwszej z obydwu stron i rysy na jej powierzchni, co stanowi usterkę niebezpieczną zgodnie z pkt 1.1.14 załącznika nr 1 do rozporządzenia MSWiA. Uzasadnia to nałożenie na stronę kary pieniężnej za popełnienie naruszenia z lp. 15.2 załącznika nr 4 do u.t.d. Na stronie, jako osobie zarządzającej transportem w przedsiębiorstwie, spoczywa obowiązek sprawowania rzeczywistego i ciągłego nadzoru nad operacjami transportowymi realizowanymi przez kierowców. Strona w postępowaniu przed organem pierwszej instancji i w odwołaniu nie wykazała, że dochowała należytej staranności w tym zakresie. Wina i jej stopień nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Przesłanką tą jest stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Odpowiedzialność administracyjna skonstruowana jest na zasadzie ryzyka, więc strona będzie odpowiadać nawet za zawinione działanie pracownika, którym posługuje się przy realizacji usług transportu. Organ ustala jedynie fakt wystąpienia naruszenia. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest wewnętrzna organizacja pracy przedsiębiorstwa, na którą powołuje się strona, skoro mimo jej wdrożenia dopuszczono do powstania naruszenia. To na przedsiębiorstwie transportowym spoczywa obowiązek takiego zorganizowania pracy, ażeby działalność z zakresu transportu drogowego odbywała się w sposób bezpieczny, bez zagrożenia życia, zdrowia i mienia innych osób oraz z poszanowaniem przepisów. Przedsiębiorstwo to ponosi więc konsekwencje zarówno jego niewłaściwej organizacji, jak i braku należytego nadzoru nad osobami, którymi się posługuje. Jest to więc odpowiedzialność o charakterze administracyjnym, oderwana od kwestii winy. Do stwierdzenia jej zaistnienia wystarczające jest stwierdzenie naruszenia przepisów, nawet jeżeli doszło do niego w sposób niezawiniony. W chwili kontroli drogowej doszło do naruszenia przez skarżącego przepisów prawa w zakresie wykonywania przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowanej jako niebezpieczna i materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony należycie już w momencie kontroli drogowej. Stronie, legitymującej się certyfikatem kompetencji zawodowych nr [...], powierzono funkcję zarządzającego transportem w [...] sp. z o. o. w [...]. Tym samym obarczono ją odpowiedzialnością za zarządzanie operacjami transportowymi tego przedsiębiorstwa i ponoszenie odpowiedzialności, o której mowa w u.t.d. Przepis art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. pozwala na uniknięcie odpowiedzialności gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a nastąpiło ono wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot ten nie mógł przewidzieć. Przesłanki wskazane w tym przepisie nie odnoszą się jednak do zwykłego zachowania zarządzającego transportem lub działań osób, którymi posługuje się przy wykonywaniu swoich obowiązków, lecz do sytuacji wyjątkowych, których profesjonalny zarządzający transportem przy zachowaniu należytej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć, np. będących rezultatem siły wyższej bądź działań osoby trzeciej, za której winę przedsiębiorca nie może odpowiadać. Uwolnienie się od odpowiedzialności za popełnione naruszenie jest możliwe tylko po wykazaniu przez zarządzającego transportem braku wpływu na powstanie naruszenia. W ocenie organu brak jest podstaw do zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Zgodnie z tym przepisem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Z literalnego brzmienia art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. wprost wynika, że brak wpływu na powstanie naruszenia musi realnie zaistnieć. Nie wystarczy tylko zakwestionować swoją odpowiedzialność. Ciężar dowodu w zakresie zaistnienia przesłanek z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. spoczywa na stronie. W omawianym przypadku strona nie przedłożyła żadnych dowodów na potwierdzenie, że w sprawie zaistniały okoliczności wyłączające jej odpowiedzialność za popełnione naruszenia. Biorąc pod uwagę powyższy przepis należy uznać, że na skarżącym spoczywa obowiązek sprawowania rzeczywistego i ciągłego nadzoru nad operacjami transportowymi realizowanymi przez kierowców. Strona w toku postępowania nie wykazała, że jako zarządzający transportem dochowała należytej staranności w zakresie stwierdzonego naruszenia. Materiał dowodowy jest wystarczający do uznania, że strona ponosi odpowiedzialność za naruszenie z lp. 15.2 załącznika nr 4 do u.t.d. W skardze na decyzję organu odwoławczego skarżący zarzucił: 1. błędne oznaczenie strony postępowania w jego osobie, nie uwzględniwszy tym samym wszczęcia postępowania administracyjnego wobec osoby mającej bezpośredni wpływ i nadzór nad przebiegiem świadczonych zadań przewozowych przez kierowcę A. T., w osobie Dyrektora Oddziału [...] [...] sp. z o. o. P. N.; 2. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie norm prawnych w odniesieniu do nieprawidłowości sprecyzowanej w lp. 15.2 załącznika nr 4 do u.t.d. W uzasadnieniu skargi powołano się na okoliczności, o którym mowa w piśmie z 10 lipca 2023 r. i w odwołaniu, a ponadto wskazano, że usterka została niezwłocznie usunięta. Do skargi załączono: 1) oświadczenie P. N., że w istocie to on jako p.o. dyrektora Oddziału [...] [...] sp. z o. o. w sposób rzeczywisty i ciągły zarządza operacjami transportowymi, utrzymaniem i konserwacją pojazdów, przydzielaniem ładunków i usług kierowcom i pojazdom oraz sprawdzanie procedur związanych z bezpieczeństwem dla taboru środków transportu i kadry kierowców, w tym dla kierowcy A. T.; 2) kopię wniosku strony (A. J.) o urlop od 7 kwietnia 2023 r. do 17 maja 2023 r.; 3) fakturę VAT z 16 maja 2023 r. za usunięcie usterki i zakup części zamiennych; 4) protokół naprawy naczepy z 15 maja 2023 r.; 5) fakturę VAT z 15 maja 2023 r. za usunięcie usterki; 6) zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu z 15 maja 2023 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie skarżący podniósł, że przedmiotowy przewóz był wykonywany na potrzeby własne, więc skarżący nie powinien ponosić odpowiedzialności na wykrytą usterkę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stan faktyczny jest bezsporny. Skarżący, jako zarządzający transportem, nie kwestionuje bowiem, że przedmiotowy pojazd posiadał usterkę, którą stwierdził organ. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, że w toku sprawdzenia stanu technicznego przedmiotowego pojazdu stwierdzono, że naczepa marki [...] o nr rej. [...] posiada usterkę w postaci pęknięcia na powierzchni tarczy osi pierwszej z obydwu stron oraz rysy na jej powierzchni. Zgodnie z lp. 1.1.14 lit. a załącznika nr 1 do rozporządzenia MSWiA tego rodzaju usterka jest "niebezpieczna" i jako taka powoduje bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, w stopniu uniemożliwiającym używanie pojazdu w ruchu drogowym, które powodują niedopuszczenie do dalszego używania pojazdu (§ 5 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia MSWiA). Zgodnie z lp. 15.2 zał. nr 4 do u.t.d. wykonywanie przewozu drogowego pojazdem posiadającym m. in. usterkę układu hamulcowego, zakwalifikowane jako niebezpieczne, skutkuje nałożeniem kary pieniężnej w wysokości 500 zł. Tego rodzaju naruszenie należy do najpoważniejszych naruszeń (NN) i wskazane jest w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403 z dnia 18 marca 2016 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 w odniesieniu do klasyfikacji poważnych naruszeń przepisów unijnych, które mogą prowadzić do utraty dobrej reputacji przez przewoźnika drogowego, oraz zmieniające załącznik III do dyrektywy 2006/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. U. UE L nr 74 z 19 marca 2016 r., s. 8 ze zm.), dalej: "rozporządzenie 2016/403", pod poz. 5.2 NN. Skarżący kwestionuje natomiast to, że jako zarządzający transportem ma co do zasady ponieść odpowiedzialność za stwierdzoną usterkę, którą to odpowiedzialność jego zdaniem ewentualnie powinien ponieść dyrektor Oddziału [...] [...] sp. z o. o. P. N., który w sposób rzeczywisty i ciągły zarządza operacjami transportowymi tego przedsiębiorstwa, a ponadto że ewentualna odpowiedzialność skarżącego powinna być wyłączona na podstawie art. 92c ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 92c ust. 1a u.t.d. Przechodząc do kwestii odpowiedzialności skarżącego jako zarządzającego transportem za powyższe naruszenie należy podnieść, że zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylającego dyrektywę Rady 96/26/WE (Dz. U. UE L nr 300, s. 51 ze zm.) przedsiębiorca wykonujący zawód przewoźnika drogowego wyznacza przynajmniej jedną osobę fizyczną - zarządzającego transportem - która w sposób rzeczywisty i ciągły zarządza operacjami transportowymi tego przedsiębiorstwa (lit. a) oraz ma rzeczywisty związek z przedsiębiorstwem (lit. b). Zarządzający transportem, osoba, o której mowa w art. 7c, a także każda inna osoba wykonująca czynności związane z przewozem drogowym, która naruszyła obowiązki lub warunki przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 złotych do 2000 złotych za każde naruszenie (art. 92a ust. 2 u.t.d.). Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 2, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia 2016/403, określa załącznik nr 4 do ustawy (art. 92a ust. 8 u.t.d.). Stosownie do l.p. 15.2 zał. nr 4 do u.t.d. wykonywanie przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę układu hamulcowego, zakwalifikowane jako niebezpieczne, skutkuje nałożeniem kar pieniężnej w wysokości 500 zł (5.2 NN - zał. nr I do rozporządzenia 2016/403). Zgodnie z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Stosownie do art. 92c ust. 1a u.t.d. przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio w sprawach o nałożenie kary pieniężnej wobec osób, o których mowa w art. 92a ust. 2 (czyli m. in. zarządzającego transportem). Nie można zasadnie uznać, że odpowiedzialność zarządzającego transportem jest wyłączona w związku z podanymi przez skarżącego okolicznościami, jak faktyczne i ciągłe wykonywanie przez P. N., jako dyrektora Oddziału [...] [...] sp. z o. o., zarządzania operacjami transportowymi przedsiębiorstwa czy pobyt skarżącego na urlopie w czasie wykrycia usterki. Skarżący w dniu kontroli był jedyną osobą zarządzającą transportem w [...] sp. z o. o. w [...]. Do obowiązków tego rodzaju osoby należy rzeczywiste i ciągłe zarządzanie całością operacji transportowych w przedsiębiorstwie (w tym czuwaniem nad odpowiednim stanem technicznym pojazdów) i to niezależnie od ewentualnego faktycznego wykonywania tych obowiązków przez inne osoby (np. przez powołanego przez skarżącego P. N.). Swoboda przedsiębiorcy co do wewnętrznego podziału zadań między pracowników nie oznacza ograniczenia wynikającego z przepisów zakresu odpowiedzialności zarządzającego transportem (por.: wyrok o sygn. akt III SA/Wr 400/20 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA"). Niezależnie zatem od wewnętrznych uregulowań w przedsiębiorstwie skarżący jako jedyny zarządzający transportem ponosi odpowiedzialność za prawidłowość wykonywania operacji transportowych, w tym stan techniczny pojazdów (por.: wyrok o sygn. akt II GSK 316/20 - dostępny w CBOSA). Z tego samego względu odpowiedzialności tej nie znosi przebywanie zarządzającego transportem na urlopie czy zwolnieniu lekarskim (por.: wyroki o sygn. akt II GSK 76/20, II GSK 316/20 i III SA/Lu 327/22 - dostępne w CBOSA). Podobnie nie sposób zasadnie przyjąć, że samo wdrożenie w przedsiębiorstwie procedur mających na celu zapewnienie zgodnego z prawem stanu technicznego pojazdów, sprawdzenie stanu technicznego pojazdu przed wyruszeniem w trasę i niewykrycie usterek czy brak możliwości bieżącej kontroli kierowcy zwalnia osobę zarządzającą transportem z odpowiedzialności wynikającej z art. 92a u.t.d. Przyjęcie takiego poglądu oznaczałoby, że osoba ta mogłaby się na tego rodzaju okoliczności powoływać właściwie w każdej sytuacji niezgodnego z prawem stanu technicznego pojazdu czy naruszenia przez kierowcę przepisów prawa, co w konsekwencji oznaczałoby w istocie zwolnienie jej w każdej sytuacji z podstawowego obowiązku, jaki został określony w przepisach. Obowiązkiem skarżącego było sprawowanie nadzoru nad stanem technicznym pojazdów i odpowiednimi zachowaniami kierowców. W zdecydowanej większości przypadków kierowca samodzielnie prowadzi pojazd, a wtedy trudno jest o osobisty nadzór osoby zarządzającej transportem. Jednakże tej okoliczności nie można kwalifikować w kategoriach "braku wpływu" czy okoliczności, których "nie można przewidzieć", bowiem osoba zarządzająca transportem ma obowiązek organizowania kierowcom pracy w taki sposób, aby nie dochodziło do naruszeń przepisów. Dodatkowo podkreślić trzeba, że w art. 92c u.t.d. chodzi wyłącznie o zdarzenia nieoczekiwane i nadzwyczajne (por.: wyrok o sygn. akt II GSK 203/20 - dostępny w CBOSA), a więc sytuacje powstałe w warunkach niezależnych od osoby zarządzającej transportem, np. klęska żywiołowa, katastrofa czy wprowadzenie na danym obszarze stanów nadzwyczajnych. Dla rozstrzygnięcia nie mogło mieć również znaczenia natychmiastowe usunięcie usterki czy nieukaranie kierowcy i poprzestanie na jego pouczeniu. Na rozprawie skarżący podniósł, że przedmiotowy przewóz był wykonywany na potrzeby własne (art. 4 pkt 4 u.t.d.), więc skarżący jako zarządzający transportem nie powinien ponosić odpowiedzialności na wykrytą usterkę. Skarżący nie podnosił tej okoliczności w postępowaniu administracyjnym i nie przedstawił żadnego dokumentu mającego wykazać podniesioną przez niego okoliczność. Ponadto, z dokumentu znajdującego się w aktach administracyjnych (potwierdzenia wystawienia karty przekazania odpadów, k. 16 akt adm.) wynika, że przedmiotowy przewóz polegał na dostarczeniu odpadów do obcego odbiorcy ([...] S. A.). Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) oddalił skargę.