III SA/Po 884/19

Dnia 25 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], decyzją z dnia [...] maja 2019 roku (nr [...]), po rozpoznaniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2018, odmówił W. S. przyznania płatności dla młodych rolników oraz przyznał jednolitą płatność obszarową, płatność na zazielenienie i płatność redystrybucyjną, a także kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o odmowie przyznania płatności dla młodych rolników organ wskazał, że nie zostały spełnione warunki określone w art. 50 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 oraz w art. 49 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 639/2014. Organ wyjaśnił, że młody rolnik to osoba fizyczna, która po raz pierwszy rozpoczyna działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący tym gospodarstwem rolnym lub która rozpoczęła już działalność w gospodarstwie rolnym w ciągu pięciu lat przed pierwszym złożeniem wniosku w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej w okresie 2015-2020. Natomiast za datę rozpoczęcia działalności rolniczej uznaje się najwcześniejszą z dat wskazanych §7 ust. 1 pkt 1-5 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. 2015, poz. 351 ze zm.). Strona skorzystała z prawa do odwołania w części dotyczącej odmowy przyznania płatności dla młodych rolników. W ocenie strony organ nieprawidłowo przyjął, że datą rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego jest data objęcia ubezpieczeniem KRUS (dzień [...] października 2010 roku). Odwołujący się wskazał, że pomimo objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników nie rozpoczął prowadzenia działalności rolniczej na gruntach będących przedmiotem dzierżawy z uwagi na fatalny stan gruntów. Umowę rozwiązał po 2 miesiącach o czym poinformował KRUS. Grunty objęte umową dzierżawy nie zostały objęte w posiadanie przez odwołującego się. Zdaniem odwołującego się organ naruszył także przepisy rozporządzenia WE nr 2393/2017, gdyż zmiany wprowadzone w 2018 roku w zakresie płatności dla młodych rolników powodują, że okres 5 lat wsparcia dla młodych rolników nie jest skracany o liczbę lat, które upłynęły pomiędzy rozpoczęciem działalności rolniczej, a pierwszym złożeniem wniosku o przyznanie tej płatności. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], decyzją z dnia [...] października 2019 roku, nr [...], po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, w całości podzielił ustalenia faktyczne oraz oceną prawną organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wyjaśnił, że rozporządzeniem (UE) 2017/2329 wprowadzono zmiany w art. 50 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. Od 2018 roku płatność dla młodych rolników przyznaje się na okres pięciu lat, począwszy od pierwszego złożenia wniosku o tę płatność, ale pod warunkiem, że wniosek taki jest składany w ciągu pięciu lat od daty rozpoczęcia działalności rolniczej. W. S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Kwestionowanym decyzjom zarzucił brak przeprowadzenia wystarczającego postępowania wyjaśniającego, rozstrzyganie wątpliwości, co do stanu faktycznego na niekorzyść strony oraz niewłaściwe uznanie, że skarżący rozpoczął działalność rolniczą w 2010 roku w sytuacji, gdy nie wystąpiły przesłanki określone w art. 6 pkt 1 i 3 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników dotyczące definicji rolnika i działalności rolniczej. Skarżący pomimo zarejestrowania się w KRUS nie kwalifikował się do uznania go za rolnika, gdyż nie rozpoczął prowadzenia działalności rolniczej. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację powołaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Organy ARiMR prawidłowo przyjęły, że rozstrzyganie kwestii spełniania warunków do przyznania płatności dla młodych rolników powinno nastąpić przede wszystkim na podstawie art. 50 ust. 2 lit. a i b rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 roku ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 608, z późn. zm.). Przepisy powołanego rozporządzenia unijnego wiążą w całości i są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Kryteria płatność dla młodych rolników spełniają osoby fizyczne, które w roku składania wniosku nie przekraczają 40 lat, ale ponadto po raz pierwszy rozpoczynają działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący tym gospodarstwem rolnym lub które rozpoczęły już działalność w gospodarstwie rolnym w ciągu pięciu lat przed pierwszym złożeniem wniosku w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej, o którym mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Organy ARiMR uznały, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania płatności dla młodych rolników, gdyż wniosek pomocowy został złożony po upływie pięciu lat od daty rozpoczęcia działalności, o której mowa w art. 50 ust. 2 lit. a rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. Organ przyjął, że rozpoczęcie działalności rolniczej nastąpiło z dniem objęcia skarżącego ubezpieczeniem społecznym rolników na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - §7 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz.U. 2015, poz. 351). Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dysponował dowodem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez skarżącego. Natomiast do odwołania załączone zostały: kserokopia dokumentu prywatnego z dnia [...] grudnia 2010 roku o rozwiązaniu umowy dzierżawy, "wniosek o wykreślenie z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników", a także decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2011 roku stwierdzająca, że skarżący przestał podlegać obowiązkowi ubezpieczenia społecznego rolników z dniem [...] listopada 2010 roku, ustał obowiązek opłacania składek z tego tytułu. Dowody znajdujące się w aktach administracyjnych jednoznacznie wskazują, że skarżący przez okres dwóch miesięcy podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, tj. od dnia [...] października 2010 roku do dnia [...] listopada 2010 roku. Natomiast wniosek o przyznanie płatności dla młodych rolników został złożony w dniu [...] maja 2018 roku, a więc po upływie pięciu lat od daty objęcia skarżącego ubezpieczeniem społecznym rolników na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ustawa z dnia 5 lutego 2015 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 2018, poz. 1312 ze zm.), jak i wydane na jej podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu, muszą być interpretowane zgodnie z przepisami Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013. Płatność dla młodych rolników może i powinna być udzielana w granicach określonych rozporządzeniem unijnym. Wsparcie to nie może przekraczać granic zakreślonych rozporządzeniem unijnym, ale także nie powinno być określane i udzielane w zakresie wyraźnie węższym, niż to wynika z treści przepisów rozporządzenia nr 1307/2013. Prawodawca krajowy zarówno w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jak i wydanym na jej podstawie rozporządzeniu w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu, definiując pojęcia użyte w tych regulacjach wskazuje wprost na definicje tych pojęć zawarte w rozporządzeniu 1307/2013. Dotyczy to rozumienia pojęcia gospodarstwa rolnego, rolnika, młodego rolnika. Prawo unijne definiując pojęcie "młodego rolnika" wskazuje na wiek w roku składania wniosku, który nie może przekraczać 40 lat i na fakt rozpoczęcia po raz pierwszy działalności w gospodarstwie rolnym jako kierujący tym gospodarstwem lub rozpoczęcia już działalności w gospodarstwie rolnym w ciągu pięciu lat przed pierwszym złożeniem wniosku w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej, o którym mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Z kolei stosownie do art. 4 ust. 1 lit. b, "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c powołanego rozporządzenia unijnego, "działalność rolnicza" oznacza: (I) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; (II) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub (III) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Aby rozstrzygnąć o prawie do płatności dla młodego rolnika konieczne jest zatem odwołanie się do definicji wynikającej z art. 50 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 w zw. z art. 4 ust. 1 lit. a, b i c tego rozporządzenia. Dla oceny czy mamy do czynienia z "młodym rolnikiem" konieczne jest wobec tego poczynienie ustaleń faktycznych odnoszących się do samego "gospodarstwa rolnego" w rozumieniu przepisów rozporządzenia nr 1307/2013, w tym ustalenie jakie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej wchodzą w jego skład, jak realizowane są funkcje zarządcze, jak jest ukształtowana struktura majątkowa i jakie są zasady działania, z uwzględnieniem czy w realiach tej sprawy skarżący rozpoczął prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, a jeśli tak, to w jakiej dacie. W toku postępowania skarżący podniósł i przedstawił dowody na okoliczność, że pomimo podlegania w 2010 roku przez dwa miesiące ubezpieczeniu społecznemu rolników nigdy nie podjął prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu przepisów rozporządzenia nr 1307/2013. Organy ARiMR, bez dokonania oceny argumentacji podnoszonej przez stronę postępowania w kontekście przywołanych wyżej definicji prawa unijnego, przyjęły założenie, że skoro skarżący był objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, to zgodnie z §7 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia z 12 marca 2015 roku - rozpoczął działalność, o której mowa w art. 50 ust. 2 lit. a rozporządzenia 1307/2013,. Stanowisko organów ARiMR jest co najmniej przedwczesne. Z przepisu art. 3 ust. 1, 2a oraz ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku – o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 2019, poz. 299) wynika, że ubezpieczeniu podlega się z mocy ustawy lub na wniosek. Objęcie ubezpieczeniem na wniosek następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony. Osoba podlegająca ubezpieczeniu na wniosek może w każdym czasie odstąpić od ubezpieczenia, składając oświadczenie w tej sprawie. Skoro skarżący podnosi, że fakt objęcia go ubezpieczeniem społecznym rolników z dniem [...] października 2010 roku nie wiązał się z rozpoczęciem działalności rolniczej w rozumieniu przepisów rozporządzenia nr 1307/2013, to organy ARiMR zobowiązane były dokonać ustaleń faktycznych co do spełnienia/bądź niespełnienia przez skarżącego przesłanek warunkujących uznanie go za rolnika w rozumieniu przepisów art. 50 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 lit. a, b i c rozporządzenia 1307/2013. Brzmienie §7 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 roku nie może modyfikować zasad płatności dla młodych rolników określonych w art. 50 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2015. Powołana przez organ norma prawna ujęta jest w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a zatem w akcie prawnym wykonawczym umiejscowionym niżej w hierarchii źródeł prawa od przepisu rozporządzenia wspólnotowego. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że stosując przepisy §7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 12 marca 2015 roku, organy powinny uwzględniać przywołane wyżej zapisy rozporządzenia nr 1307/2013, a pojęcia "młodego rolnika", czy "rozpoczęcia działalność w gospodarstwie rolnym" nie mogą interpretować w oderwaniu od zdefiniowanych w art. 4 ust. 1 lit. a, b, c rozporządzenia nr 1307/2013 terminów "rolnik", "gospodarstwo rolne" i "działalność rolnicza". Mając to na uwadze Sąd uznał, że w sprawie nie dokonano wystarczającego rozpoznania sprawy, a w szczególności nie dokonano oceny argumentacji skarżącego co do tego, że objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników nie wiązało się z rozpoczęciem prowadzenia działalności rolniczej, przez co w sposób istotny dla prawidłowego załatwienia sprawy organy naruszyły art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 §3 w związku z art. 4 ust. 1 lit. a, b i c oraz art. 50 ust. 2a rozporządzenia nr 1307/2013 i §7 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2015 roku,. Skarżący błędnie przyjmuje, że o zasadności jego żądań rozstrzyga treść znowelizowanego art. 50 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. Przepis nie znajduje zastosowania do sytuacji skarżącego, gdyż nie jest on podmiotem, który złożył wniosek pomocowy w ciągu pięciu lat od daty rozpoczęcia działalności. Zgodnie z powołanym przepisem rolnik, który złożył wniosek w ciągu pięciu lat od daty rozpoczęcia działalności zachowuje prawo do płatności dla młodych rolników przez okres pięciu lat, począwszy od pierwszego złożenia wniosku o płatność dla młodych rolników. Ten okres pięciu lat ma również zastosowanie do rolników, którzy otrzymali płatność dla młodych rolników w odniesieniu do wniosków sprzed roku składania wniosków 2018. Mając na uwadze powołane okoliczności, na podstawie art. 135, art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 §2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł obejmującą uiszczony wpis ([...] zł) i koszty zastępstwa procesowego ([...] zł) na podstawie §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018, poz. 265).