III SA/Po 76/18

Dnia 5 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego postanawia zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia [...] roku w ten sposób, że przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Skarżący wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych. Wartość przedmiotu zaskarżenia określił na [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala na jednorazowe uiszczenie wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Rodzina zamieszkuje w lokalu o pow. [...] mkw. (wartość około [...] zł). Udział wnioskodawcy wynosi 10 %. Mieszkanie jest obciążone (rata kredytu hipotecznego to [...] zł miesięcznie). Dochody rodziny zostały określone na [...] zł netto miesięcznie (działalność gospodarcza skarżącego – [...] zł, umowa o pracę żony skarżącego – [...] zł, działalność gospodarcza żony skarżącego – [...] zł). Miesięczne koszty utrzymania rodziny zostały zadeklarowane na kwotę [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że przeciwko niemu prowadzone jest administracyjne postępowanie egzekucyjne. Dokonano zajęcia rachunku bankowego na kwotę [...] zł. Wnioskodawca zgromadził na rachunku bankowym [...] zł. Uzupełniając oświadczenie majątkowe wnioskodawca wyjaśnił (pisma k. 104 i k. 162 akt sądowych oraz przekazane dokumenty), że jego przychody z prowadzenia działalności gospodarczej wynosiły: [...] zł w 2015 roku, [...] zł w 2016 roku oraz [...] zł w 2017 roku. Wskutek prowadzenia egzekucji (zajęcia rachunku bankowego) przejęto od wnioskodawcy [...] zł. Ponadto organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności u kontrahentów wnioskodawcy. Z tego powodu skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z dniem [...] roku i od tego czasu nie pracuje. Żona wnioskodawcy aktualnie osiąga przychody w kwocie około [...] – [...] zł miesięcznie (umowa o pracę – [...] zł, działalność gospodarcza [...] – [...] zł). Wnioskodawca zaznaczył, że wraz z żoną spodziewają się dziecka. Ich koszty utrzymania wzrosną. Żona przestanie uzyskiwać dochody z działalności gospodarczej i będzie otrzymywać zasiłek macierzyński w znacznie niższej wysokości. W toku weryfikacji oświadczenia majątkowego wnioskodawcy ujawniono, że skarżący nie przedstawił własnej sytuacji majątkowej w sposób rzetelny. W marcu 2017 roku w Krajowym Rejestrze Sądowym dokonano wpisu Fundacji A nr KRS: [...], w której funkcje zarządu jednoosobowo pełni Z.S. (PESEL [...]). W skład Rady Fundacji wchodzi natomiast G. S. (PESEL [...]). Fundacja prowadzi taką samą działalność gospodarczą, jak "[...]" Z.S., czyli sprzedaż detaliczną prowadzoną przez domy sprzedaży wysyłkowej lub Internet. Pismem z dnia 28 kwietnia 2018 roku Z.S. złożył akt ustanowienia Fundacji A oraz statut Fundacji i wyjaśnił wątpliwości dotyczące jego sytuacji finansowej. Otóż na działalność statutową przeznaczone zostało zgodnie z statutem fundacji [...] zł oraz nieruchomość położona przy ul. [...] w P. Fundacja nie przyjmuje datków pieniężnych, wyłącznie darowizny materialne (karmy dla zwierząt, akcesoria itp.). Fundacja utrzymuje się z najmu ww. nieruchomości, która przynosi co miesiąc [...] zł i w całości jest przeznaczana na utrzymanie. Fundacja nie prowadzi i nie prowadziła dotychczas sprzedaży wysyłkowej, wyłącznie utrzymuje się z wynajmu ww. nieruchomości. Wnioskodawca nie pobiera wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa Fundacji. W załączeniu Z.S. przedłożył wyciąg bankowy należący do Fundacji A, który potwierdza opisane wpływy finansowe. Ponadto wnioskodawca ponownie poinformował, że od 17 grudnia 2014 roku jest w rozdzielności majątkowej z żoną M.S., a mimo to przekazał wyciąg z konta bankowego żony na który wpływa jej wynagrodzenie oraz dochody z działalności oraz spłacany jest m.in. kredyt hipoteczny. Postanowieniem z dnia 15 maja 2018 roku starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy Z. S. z uwagi na nie wykonanie ponownego wezwania z dnia 11 kwietnia 2018 roku do uzupełnienia oświadczenia majątkowego w rozpoznawanej sprawie przez co ustalenie rzeczywistych zdolności płatniczych wnioskodawcy jest niemożliwe, gdyż jego oświadczenia majątkowe są niepełne. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy miał natomiast skutkować uznaniem, iż nie wykazał on zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. W sprzeciwie z dnia 25 maja 2018 roku Z. S. zakwestionował ocenę jego sytuacji majątkowej i wskazał, że nie uwzględniono dokumentów i okoliczności jakie przedstawił w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia oświadczenia majątkowego złożonego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy z dnia 11 kwietnia 2018 roku. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach- gdy nie są one w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych. Stosując prawo pomocy nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (zob. postanowienie NSA z 15 października 2014 r., II FZ 1509/14). Należy również wskazać, że wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy wynika z tego, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że obraz egzystencji wnioskodawcy ujawnia, że jest on osobą, która pomimo ograniczenia wydatków do granic zabezpieczenia kosztów koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny nie jest w stanie wygospodarować środków na koszty sądowe. Wnioskodawca zaznaczył, że nie ma dochodów i nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej od skargi w wysokości ponad [...] złotych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla niego samego i jego rodziny. W konsekwencji należało zmienić dotychczasowe postanowienie w ten sposób, by zwolnić skarżącego z kosztów sądowych. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że przy obecnym poziomie cen oraz usług wykazane dochody wystarczają z trudem na zaspokojenie podstawowych potrzeb, co zresztą skarżący akcentuje. Co się natomiast tyczy wykazanego majątku to nie należy przeceniać jego potencjalnej wartości. Szczególnie, że posiadane lokum zabezpiecza podstawowe potrzeby bytowe zarówno strony jak i żony, a w konsekwencji trudno byłoby wymagać od wnioskodawcy sprzedaży lub obciążenia mieszkania aby pokryć koszty prowadzonego postępowania sądowego. Z powyższych względów, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2, art. 255 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.