III SA/Po 720/23

Dnia 9 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant : Sekretarz sądowy Aleksandra Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2024 roku sprawy ze skargi [...] Sp. jawna na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 207 zł (dwieście siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

III SA/Po 720/23 Uzasadnienie Decyzją z 08 maja 2023 r nr [...] Prezydent Miasta P., wskazując na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako K.p.a.), art. 40 ust. 1, ust. 12 i ust. 13 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470 z późn. zm., dalej jako u.d.p.), § 2 1 uchwały nr [...] Rady Miasta P. z dnia 25 maja 2004 r. w sprawie wysokości stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg publicznych w granicach administracyjnych miasta P. (Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2022 r. poz. 4692 z późn. zm., nałożył na [...] sp. jawna w O. karę pieniężną w kwocie 85 zł za zajęcie pasa drogowego ul. [...] nr [...] poprzez umieszczenie kontenera, bez zezwolenia zarządcy drogi. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że 12 kwietnia 2023 r. podczas kontroli stwierdzono zajęcie pasa drogowego ulicy [...] nr [...] poprzez umieszczenie kontenera, bez zezwolenia zarządcy drogi. Jednocześnie ustalono, że kontener został umieszczony w pasie drogowym przez [...] sp. jawna W związku z powyższym wszczęto postępowanie administracyjne o czym zawiadomiono stronę pismem z 12 kwietnia 2023 r. (korespondencja odebrana 17 kwietnia 2023r.). Dodatkową kontrolę przeprowadzono w dniu 20 kwietnia 2023 r., w trakcie której stwierdzono brak zajęcia pasa drogowego. W dniu 27 kwietnia 2023 r. [...] sp. jawna poinformowała organ, że kontener został postawiony firmie [...]. Podano numer telefonu ww. firmy. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 40 u.d.p. zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, wymaga zezwolenia zarządcy drogi, wydanego w drodze decyzji administracyjnej .W niniejszej sprawie nastąpiło zajęcie pasa drogowego bez wymaganego zezwolenia. Jednocześnie organ nie znalazł podstaw do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Jako spełnioną organ uznał przesłankę zaprzestania naruszania prawa . W ocenie organu nie można mówić o znikomej wadze naruszenia prawa, ponieważ została naliczona kara pieniężna, umieszczenie przedmiotowego kontenera stanowi zagrożenie bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz narusza funkcjonalność przestrzeni publicznej i jej estetykę. Organ wskazał również, że w sprawie nie zachodzą również przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary z art. 189f ust. 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna. W przedmiotowej sprawie organ nie posiadał wiedzy, czy na stronę postępowania została nałożona kara administracyjna przez inny organ, strona nie została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe a także nie został prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Nie można także mówić o działaniu siły wyższej, zatem nie ma zastosowania art. 189e K.p.a., zgodnie z którym w przypadku gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu. [...] sp. jawna w O. wniosła odwołanie od wskazanej wyżej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 28 sierpnia 2023 r. nr [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielając ustalenia i ocenę dokonana przez organ I instancji, wskazał, że fakt umieszczenia w pasie drogowym kontenera , bez ważnego zezwolenia jest bezsporny. Karą za zajęcie pasa drogowego obciąża się podmiot, który zajął ten pas bez stosowanego zezwolenia. Dalej organ wskazał, że prawdą jest, że pas drogowy zajęty został przez firmę [...] Sp. j. na zlecenie firmy [...], jednakże zajęcie pasa drogowego nastąpiło przez [...] Sp. j., która stawiając w tym miejscu kontener powinna najpierw zweryfikować, czy na zajęcie pasa drogowego we wskazanym miejscu wydane zostało zezwolenie przez zarządcę drogi. Zleceniodawca wskazuje jedynie miejsce i czas postawienia kontenera, natomiast o jego fizycznym postawieniu, decyduje jego właściciel, ponosząc z tego tytułu wszelkie konsekwencje. [...] sp. jawna w O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której domagając się uchylenia obu decyzji zarzuciła naruszenie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a poprzez błędne zastosowanie art. 136 § 1 i 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie art. 7k.p.a. poprzez uznanie , że to na skarżącej ciąży obowiązek uzyskania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w tym samym stanie prawnym i faktycznym art. 28k.p.a., art. 3 ust 1 pkt 19 i 32, art. 17, art. 18, art. 22 ust 1 i 2 i art. 27 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach -art. 84 Konstytucji art. 32 Konstytucji art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a art. 77§ 1 i art. 80 k.p.a -art. 28 k.p.a -art. 5 ust 1 pkt 1, 3, 3b oraz ust 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach §§1,2,4,5,ust1 ,6ust1 i 2,pkt11,7ust9 pkt 2,9 i 11 ust 7 określonych w załączniku do uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia 28 września 2021 r. w sprawie przyjęcia regulaminu utrzymania porządku i czystości na terenie miasta P. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, o ile zmierza do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa. W kontrolowanej sprawie Sąd uwzględnił skargę z przyczyn innych aniżeli zostały w niej podniesione (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Z art. 127 § 1 i 2 k.p.a. wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji stronie służy odwołanie tylko do jednej instancji, a właściwy do jego rozpatrzenia jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 129 § 1 i 2 k.p.a.). Termin do wniesienia odwołania jest terminem ustawowym oraz terminem zawitym, którego zachowanie bądź upływ organ odwoławczy ma obowiązek uwzględnić z urzędu. Jest on liczony od dnia doręczenia stronie decyzji pierwszej instancji. Gdy odwołanie zostało złożone po upływie tego terminu, organ odwoławczy ma obowiązek uwzględnić to z urzędu i wydać postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia odwołania (art. 134 k.p.a.), chyba że strona wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. Należy również zwrócić uwagę, że po upływie terminu do wniesienia odwołania, decyzja organu pierwszej instancji staje się ostateczna, a sprawa rozstrzygnięta tą decyzją korzysta ze szczególnej ochrony, gdyż może zostać wzruszona jedynie w przypadkach określonych w art. 145-art. 163a k.p.a. bądź gdy przewidują to przepisy szczególne (art. 16 § 1 k.p.a.). W fazie wstępnej postępowania wywołanego wniesieniem odwołania organ odwoławczy zobowiązany jest zatem ocenić, czy odwołanie jest dopuszczalne, w tym ma obowiązek zbadać, czy odwołanie zostało wniesione w terminie, co stanowi warunek konieczny jego rozpoznania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż stanowi niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 k.p.a. (przykładowo jedynie: uchwała NSA z 12 października 1998 r., OPS 11/98; wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 297/21). Z akt administracyjnych wynika, że decyzja organu pierwszej instancji z 8 maja 2023r. r., [...], została doręczona prawidłowo stronie skarżącej w dniu 11 maja 2023 r. co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji, znajdującego się w aktach administracyjnych. Tym samym, termin do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., upływał w dniu 25 maja 2023 r. Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik strony skarżącej wyjaśnił, że zgodnie z informacją uzyskaną od strony , decyzja organu I instancji została odebrana w dniu 12 maja 2023 r., czemu przeczy ww. zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji z adnotacją daty. Również błędna jest ocena organu zawarta w odpowiedzi na skargę wniesioną do Sądu, że odwołanie wpłynęło w ustawowym terminie tj. w dniu 9 maja 2023r. i zostało przekazane do Samorządowego Kolegium odwoławczego w dniu 12 czerwca 2023 r. Nie ulega zarazem wątpliwości, że odwołanie strony skarżącej od decyzji organu pierwszej instancji zostało wniesione w dniu 26 maja 2023 r., co potwierdza odcisk pieczęci urzędu pocztowego na kopercie, w której nadano przesyłkę, a także oświadczenie pełnomocnika strony skarżącej złożone na rozprawie. Również samo odwołanie zostało opatrzone datą 26 maja 2023 r. Mając zatem na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że organ II instancji rozpoznając odwołanie strony skarżącej wniesione od decyzji organu pierwszej instancji, która wskutek upływu terminu do złożenia odwołania, zyskała przymiot ostateczności, dopuścił się rażącego naruszenia art. 129 § 2 w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. Sąd był zatem zobowiązany do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W związku zaś z podjęciem takiego rozstrzygnięcia, Sąd nie był uprawniony do merytorycznego badania tej decyzji i odniesienia się do zarzutów skargi.