III SA/Po 62/21

Dnia 18 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lutego 2021 roku sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. [...] z dnia [...] października 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec K. F. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W toku postępowania dokonano skutecznych zajęć rachunków bankowych, jednakże z uwagi na brak środków, dłużnicy zajętych wierzytelności nie przekazali żadnych kwot tytułem realizacji zajęcia. Ponadto, rachunki dłużnika zostały zajęte przez inne organy egzekucyjne. Jak wskazał organ, z akt sprawy wynika, że zobowiązany K. F. prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji wyrobów z gumy, którą zawiesił w 2013 r., następnie został wykreślony z rejestru przedsiębiorców z dniem [...] czerwca 2016r. W toku prowadzonego postępowania w latach 2012 i 2013 dokonano zajęć ruchomości należących do zobowiązanego i wykorzystywanych do prowadzenia działalności. Do zajętych ruchomości nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową.. Środki uzyskane ze sprzedaży tych ruchomości tylko w niewielkim stopniu zaspokoiły powstałe koszty egzekucyjne. Zgodnie z protokołem o stanie majątkowym K. F. aktualnie utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w Spółce A , w której jest zatrudniony od lutego 2019 r. jako kierowca. Nie posiada innych źródeł dochodu. Mieszka u córki. Nie posiada własnych ruchomości ani nieruchomości.. Organ dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę, które zostało zajęte również przez inne sądowe i administracyjne organy egzekucyjne. Potrącenia w wysokości ok. [...] zł pracodawca przekazuje do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., który to organ prowadzi łączna egzekucję z tego składnika majątkowego. W ocenie organu, Naczelnik Urzędu Skarbowego dołożył wszelkiej staranności w celu ustalenia majątku zobowiązanego, mogącego stanowić przedmiot egzekucji. W trakcie podejmowanych czynności nie ustalono składników majątku, którego możliwa byłaby skuteczna egzekucja. Odnośnie środków przekazywanych przez pracodawcę, jak wskazał organ, jest to kwota niewystarczająca na pokrycie chociażby odsetek, które generowane są od należności głównej objętej tytułami wykonawczymi. Z uwagi na powyższe, prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia jako podstawę zaskarżenia wskazał art. 17 § 1 w zw. z art. 59 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie strony nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany aktualnie otrzymuje wynagrodzenie za pracę, które przewyższa kwotę wolna od zajęcia, zatem organ egzekucyjny winien kontynuować postępowanie egzekucyjne do całkowitego zaspokojenia należności wierzyciela, wynikających z przekazanych tytułów wykonawczych. Tym bardziej, że jest to jedyny składnik majątkowy zobowiązanego, z którego możliwe jest odzyskanie chociażby części należności Zakładu, jako wierzyciela uprzywilejowanego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014 r poz.1647 ze zm..) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje – między innymi, jak w rozpoznawanym przypadku – orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności wydanego aktu administracyjnego (decyzji bądź postanowienia) z prawem. Sąd uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – [...] z dnia [...] października 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Spór pomiędzy stronami dotyczy zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec zobowiązanego K. F.. W ocenie wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany aktualnie otrzymuje wynagrodzenie za pracę, które przewyższa kwotę wolną od zajęcia, zatem organ egzekucyjny winien kontynuować postępowanie egzekucyjne do całkowitego zaspokojenia należności wierzyciela, wynikających z przekazanych tytułów wykonawczych. Zdaniem organu, prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne, zatem umorzenie postępowania egzekucyjnego było zasadne. Oceniając tak zarysowany spór należy wskazać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. Obligatoryjne umorzenie postępowania uregulowane zostało w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dalej u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W przypadkach, o których mowa w ww. art. 59 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 u.p.e.a.). Z powyższego przepisu wynika zatem, że organ egzekucyjny zobligowany jest do umorzenia postępowania w przypadku wystąpienia jednej z przesłanek wskazanych enumeratywnie w tym przepisie. Z kolei fakultatywne umorzenie postępowania wynika z treści art. 59 § 2 u.p.e.a. zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Kwestią, która wymaga rozważenia w przedmiotowej sprawie jest wystąpienie w sprawie przesłanek określonych w. art. 59 § 2 u.p.e.a. Przepis ten posługuje się konstrukcją uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką określoną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Co należy jednak podkreślić, możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności w celu dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga zatem oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania (por. wyrok NSA z dnia [...] marca 2013 r. sygn. akt II GSK [...] LEX nr 1302902). Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny wyroku wydanym w dniu [...] lipca 2020 r. w sprawie o syg akt II FSK [...], a poglad ten Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela, przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku sporządzenia jakiegoś szczegółowo określonego, co do formy dokumentu (kalkulacji), z którego wynikałoby, że w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dlatego też wystarczające jest, jeżeli wniosek taki wynika z uzasadnienia postanowienia wydanego w tym przedmiocie. Jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych K. F. prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji wyrobów z gumy, którą zawiesił w 2013 r., następnie został wykreślony z rejestru przedsiębiorców z dniem [...] czerwca 2016r. W toku prowadzonego postępowania w latach 2012 i 2013 dokonano zajęć ruchomości należących do zobowiązanego i wykorzystywanych do prowadzenia działalności. Do zajętych ruchomości nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową.. Środki uzyskane ze sprzedaży tych ruchomości tylko w niewielkim stopniu zaspokoiły powstałe koszty egzekucyjne. Zgodnie z protokołem o stanie majątkowym K. F. aktualnie utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w Spółce A , w której jest zatrudniony od lutego 2019 r. jako kierowca. Nie posiada innych źródeł dochodu. Mieszka u córki. Nie posiada własnych ruchomości ani nieruchomości.. W toku postępowania egzekucyjnego podjęto szereg czynności w celu wyegzekwowania zaległości, w tym dokonano skutecznych zajęć rachunków bankowych, jednakże z uwagi na brak środków, dłużnicy zajętych wierzytelności nie przekazali żadnych kwot tytułem realizacji zajęcia. Organ dokonał również zajęcia wynagrodzenia za pracę, które zostało zajęte również przez inne sądowe i administracyjne organy egzekucyjne. Potrącenia w wysokości ok. [...] zł pracodawca przekazuje do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., który to organ prowadzi łączną egzekucję do tego składnika majątkowego. Uzyskane środki Dyrektor ZUS rozlicza na należności korzystające z pierwszeństwa zaspokojenia – aktualnie na koszty egzekucyjne, które zgodnie z planem podziału z [...] sierpnia 2020r. wynoszą jeszcze kilkanaście tysięcy złotych. Jak dodatkowo wyjaśnił organ w odpowiedzi na skargę, odnosząc się do podniesionych w niej zarzutów, z wydruku stanu zaległości zobowiązanego na dzień [...] października 2020 r. postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego prowadzone jest nie tylko na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ale także na rzecz innych wierzycieli, m.in. Naczelnika Urzędu Skarbowego P. [...] przy czym należność główna objęta tytułami wykonawczymi tego wierzyciela wynosiła na dzień [...] października 2020 r. [...] zł. Tym samym, miesięcznie narastające odsetki od należności dwóch głównych wierzycieli tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( należność główna na dzień [...] października 2020 r. [...] zł i Naczelnika Urzędu Skarbowego, przekraczają możliwą do uzyskania kwotę [...]zł przekazywaną przez pracodawcę( k 208-210 akt adm.). W świetle powyższego , zdaniem Sądu, organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zasadnie oceniając, że nie jest możliwe jest uzyskanie w toku prowadzanej egzekucji kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tym samym, Sąd uznając, że wydane na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a rozstrzygnięcia odpowiadają prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.