III SA/Po 612/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz – Grochowska Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kusiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2026 r. znak: [...] (postępowanie: [...]) w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 2025 r. znak: [...] (postępowanie: [...]).

Zaskarżoną decyzją z 18 lutego 2026 r. (zn. sprawy: [...]; postępowanie: [...]) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS lub organ II instancji), po rozpatrzeniu odwołania B. T., utrzymał w mocy, wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS lub organ I instancji), decyzję z 3 listopada 2025 r. (znak sprawy i nr postępowania jw.) o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca [w rzeczywistości: od 1 lipca – uw. Sądu] 2024 r. do 28 lutego 2025 r. na dziecko P. T.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że z dokumentacji sprawy wynika, iż wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. B. T. (dalej: Strona lub Skarżąca) złożyła w dniu 19 marca 2025 r., zatem po zakończeniu okresu składania wniosków o to świadczenie, który gwarantował przyznanie i wypłatę świadczenia od 1 czerwca 2024 r. Z uwagi na ww. datę zgłoszenia wniosku, świadczenie wychowawcze zostało przyznane od miesiąca złożenia wniosku, tj. na okres od 1 marca 2025 r. do 31 maja 2025 r., o czym Strona została powiadomiona informacją z 3 kwietnia 2025 r. Następnie w dniu 6 maja 2025 r. za pośrednictwem formularza POG Strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca [w rzeczywistości: od 1 lipca – uw. Sądu] 2024 r. do 28 lutego 2025 r. Następnie, przywoławszy treść art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (w skrócie: u.p.p.w.d.), organ II instancji wyjaśnił, że prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od 1 czerwca do 31 maja roku następnego, ale nie wcześniej niż od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Uchybienie przez klienta terminowi materialnemu wywołuje skutek wygaśnięcia prawa, w tym przypadku wygasło prawo do świadczenia wychowawczego za okres od 1.6.2024 r. Następnie organ II instancji wskazał, że przywołaną wyżej decyzją z 3.11.2025 r. ZUS odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1.6.2024 r. do 28.2.2025 r. W odwołaniu zaś od tej decyzji Strona podniosła, że nastąpiła wyjątkowa sytuacja życiowa, która miała wpływ na opóźnienie w złożeniu wniosku, ponieważ przed terminem składania wniosku Skarżąca korzystała z pomocy pracownika ZUS w placówce w [...], gdzie wypełniała dokumenty na komputerze urzędowym, a wniosek nie został zapisany w systemie. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ II instancji wyjaśnił, że: - realizując zapisy u.p.p.w.d., ZUS umożliwia złożenie wniosku za pomocą systemu teleinformatycznego PUE ZUS, bankowości elektronicznej, a także portalu empatia. Taka forma złożenia wniosku nie wymaga bezpośredniego stawiennictwa wnioskodawcy w placówce ZUS i w znacznym stopniu ułatwia ubieganie się o świadczenia rodzinne, których obsługą zajmuje się ZUS; - ZUS nie kwestionuje wyjaśnień Skarżącej, jednakże termin na złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu. Terminy wskazane w ustawie do złożenia wniosku w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego nie mogą być zmieniane lub przedłużane przez organ, co oznacza, że ZUS nie ma podstaw do przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego; - nie ma znaczenia, z jakiej przyczyny doszło do opóźnienia, jak również – czy wskazana przyczyna znajduje uzasadnienie w świetle przedstawionych okoliczności, ponieważ termin na złożenie wniosku nie podlega przywróceniu; - "Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ wykonawczy, rozpatrujący uprawnienia do świadczenia wychowawczego, zobowiązany jest do ścisłego stosowania przepisów prawa, w tym do posługiwania się wprost definicją poszczególnych pojęć zgodnie z jej brzmieniem, nie jest natomiast uprawniony do posługiwania się wykładnią celowościową, systemową, czy prokonstytucyjną"; - każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie, jednakże organ administracyjny zobowiązany jest do przestrzegania przepisów prawa materialnego i proceduralnego. Zachowanie wyznaczonych terminów składania wniosków jest niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania systemu świadczeń, przestrzegania przepisów ustawy oraz zapewnienia równego traktowania wszystkich beneficjentów programu. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, które jednoznacznie wskazują, że brak zachowania terminu skutkuje niemożnością pozytywnego rozpatrzenia wniosku, nawet jeżeli spełnione zostały pozostałe przesłanki merytoryczne. W konkluzji Prezes ZUS stwierdził, że nie ma podstaw prawnych do przyznania Stronie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1.6.2024 r. do 28.2.2025 r. W skardze na opisaną decyzję Prezesa ZUS z 18.2.2026 r. Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, zobowiązanie organu do ponownego rozpatrzenia sprawy oraz o "zasądzenie kosztów postępowania, jeżeli takie powstaną" – a to z powołaniem się na zarzuty: 1) naruszenia art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. – przez jego błędną i nadmiernie formalistyczną wykładnię, 2) naruszenia art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie: k.p.a.) – przez brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, 3) naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa, 4) pominięcia okoliczności wskazujących, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy Skarżącej. W uzasadnieniu skargi jej autorka stwierdziła, że nie kwestionuje obowiązujących przepisów dotyczących terminów składania wniosków o świadczenie wychowawcze, jednakże w niniejszej sprawie doszło do sytuacji szczególnej, wymagającej indywidualnej oceny. Albowiem przed upływem terminu do złożenia wniosku Skarżąca zgłosiła się do placówki ZUS w [...] (ul. [...]), gdzie przy pomocy pracownika wypełniała wniosek o świadczenie wychowawcze na dzieci: P. T. oraz J. T.. Skarżąca działała w zaufaniu do organu i była przekonana, że wniosek został skutecznie złożony. Tym bardziej, że nie była to sytuacja pierwszorazowa – Skarżąca już wcześniej korzystała z pomocy pracownika ZUS w [...] przy składaniu wniosków w analogiczny sposób, które były skutecznie procedowane. Tym samym Skarżąca miała uzasadnione przekonanie, że również w niniejszym przypadku wniosek został prawidłowo złożony. Dopiero podczas wizyty w marcu 2025 r. Skarżąca powzięła informację, że wniosek nie został zapisany w systemie teleinformatycznym. Po uzyskaniu tej informacji niezwłocznie podjęła działania i złożyła wniosek. W tym kontekście Skarżąca podkreśliła, że brak dochowania terminu nie wynikał z jej zaniedbania, lecz z okoliczności pozostających po stronie organu, tj. braku skutecznego zapisania wniosku w systemie. Organ w zaskarżonej decyzji ograniczył się do formalnego stwierdzenia, że termin ma charakter materialny i nie podlega przywróceniu, pomijając całkowicie fakt działania Skarżącej w zaufaniu do organu oraz podjęcia przez nią realnych działań zmierzających do złożenia wniosku w terminie. Skutki ewentualnych błędów organizacyjnych lub technicznych organu lub jego pracownika nie powinny obciążać obywatela. Dodatkowo Skarżąca wskazała, że nie posiada dostępu do bankowości elektronicznej, co uniemożliwiało jej bieżące monitorowanie wpływu świadczenia na rachunek bankowy, a tym samym wcześniejsze zauważenie, że świadczenie nie jest wypłacane. Poza tym Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej, samodzielnie sprawując opiekę nad dziećmi, a świadczenie wychowawcze stanowi istotne wsparcie w zaspokajaniu ich podstawowych potrzeb. Skarżąca dodała, że doświadczała przemocy domowej, której skutkami były też dotknięte jej dzieci, co dodatkowo pogłębia trudną sytuację rodzinną. W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS, reprezentowany przez r. R., wniósł o oddalenie skargi, podkreślając w uzasadnieniu, że podnoszone przez Stronę okoliczności nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia skargi, gdyż zaskarżona decyzja jest prawidłowa i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. Postanowieniem z 3 kwietnia 2026 r. o sygn. akt III SA/Po 144/26 tut. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2026 r. stawiła się Skarżąca, która podtrzymała wnioski i wywody skargi. Ponadto – na pytanie Sądu – wyjaśniła, że nie pamięta dokładnie, kiedy złożyła po raz pierwszy wniosek w siedzibie ZUS na okres świadczeniowy [...] (ten, który nie został przez ZUS przeprocesowany). Pamięta tylko, że wtedy było już ciepło, więc mógł to być początek kwietnia. Taka sytuacja z wnioskiem zdarzyła się po raz pierwszy, a zarazem jedyny, bo od tego czasu Skarżąca sama składa wnioski o świadczenia z ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.; w skrócie: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonawszy tak sprawowanej kontroli sądowej zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 lutego 2026 r. (znak sprawy: [...]; postępowanie: [...]) – utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 listopada 2025 r. (znak sprawy i numer postępowania jw.) o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego za okres od 1 lipca 2024 r. do 28 lutego 2025 r. na dziecko P. T. – Sąd doszedł do przekonania, że obie ww. decyzje nie mogą się ostać w obrocie prawnym, jako wydane bez należytego wyjaśnienia istotnej okoliczności sprawy, jaką było, podnoszone przez stronę skarżącą, wcześniejsze złożenie przez Skarżąca (prawdopodobnie w kwietniu 2024 r.) wniosku o przedmiotowe świadczenie w siedzibie [...] ZUS. Powyższe oznacza, że obie ww. decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Prawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576, z późn. zm.; w skrócie: u.p.p.w.d.), która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia (zob. art. 1 ust. 1 u.p.p.w.d.). W myśl przepisów tej ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje przede wszystkim obywatelom polskim (art. 1 ust. 2 pkt 1), przy czym świadczenie to należne jest m.in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca (art. 4 ust. 2 pkt 1 in principio). Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1), i przysługuje ono do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3). Zgodnie z art. 21 ust. 3 u.p.p.w.d. wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od 1 lutego danego roku. Prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od 1 czerwca do 31 maja roku następnego (art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d.). Przepis art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. – który znalazł się w centrum zaistniałego pomiędzy stronami sporu – statuuje regułę, w myśl której: "Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym". W związku tym wypada zauważyć, że w art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d. ustawodawca wprowadził wyjątek od ww. zasady, przyjmując, że: "Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej do końca okresu, o którym mowa w ust. 1. W przypadku złożenia wniosku po tym okresie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1." Możliwość ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego wstecz, tj. za okres poprzedzający złożenie wniosku, oprócz cytowanego art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d. przewidziany został także w art. 18 ust. 2b-2d u.p.p.w.d. Żaden z tych przepisów nie znajduje jednak zastosowania w kontrolowanej sprawie. Stosownie do dyspozycji art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z zastrzeżeniem ust. 2 [który nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy sytuacji objętych tzw. koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego – uw. Sądu] oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do ZUS jest Prezes ZUS. Zarzuty podniesione w skardze oraz ich uzasadnienie koncentrują się wokół trzech kwestii: po pierwsze, wyjątkowej sytuacji rodziny, którą Skarżąca wiąże ze swą trudną sytuacją życiową i finansową, wynikającą przede wszystkim z konieczności samodzielnego sprawowania opieki nad dziećmi oraz z doświadczenia przemocy domowej; po drugie, naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa i wynikającego z niej wskazania, że organy administracji publicznej nie mogą przerzucać na obywatela negatywnych skutków własnych uchybień; po trzecie wreszcie – najważniejsze – terminowego złożenia wniosku o świadczenie (prawdopodobnie w kwietniu 2024 r.), który jednak z uwagi na błąd techniczny po stronie (pracownika) organu nie został zapisany w systemie teleinformatycznym ZUS i nie był przez ten organ procedowany. Odnosząc się do pierwszej z tak wyróżnionych kwestii, należy wyjaśnić, że w świetle przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, choć celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (zob. art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.), to samo przyznanie świadczenia oraz okres, na jaki to następuje, nie zostały przez ustawodawcę uzależnione od sytuacji materialnej rodziny ani stanu psychofizycznego jej członków. Przechodząc z kolei do pozostałych dwóch kwestii zarzuconych w skardze, należy wskazać – w ślad za trafnymi wywodami zawartymi w wyroku tut. Sądu z 26 listopada 2025 r. o sygn. akt II SA/Po 545/25 [w braku odmiennego zastrzeżenia, wszystkie orzeczenia NSA i WSA przywołane w niniejszym wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, ze strony internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA] – że w jednolitym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż co do zasady strona może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego w każdym czasie trwania okresu świadczeniowego i wówczas świadczenie przyznane zostanie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca tego okresu. Data złożenia wniosku ogranicza więc w czasie możliwość ustalenia prawa do świadczenia w danym okresie świadczeniowym, ale nie wyklucza w ogóle możliwości jego przyznania. Nie jest też kwestionowane, że u.p.p.w.d. zasadniczo nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia za miesiące poprzedzające złożenie wniosku (za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ustawie, jak m.in. w przywołanym wyżej art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d.), a termin określony w art. 18 ust. 2 u.p.p.w. jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu [por. wyrok NSA z 21.9.2023 r., I OSK 1764/22; notabene w tym wyroku Sąd kasacyjny rozważał możliwość przywrócenia ww. terminu, co było jednak aktualne na gruncie regulacji art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 340, z późn. zm.), odnoszących się do stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, co jest już jednak nieaktualne w rozpatrywanym przypadku, gdyż ów stan odwołany został, jak wiadomo, z dniem 16 maja 2022 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 1027), a więc na długo przed okresem, którego dotyczy niniejsza sprawa]. Brzmienie art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. w kontekście analizowanej problematyki jest jednoznaczne. Przepis ten wszak expressis verbis wskazuje na to, że: "Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek [...]". Brak jest jednocześnie podstaw do odejścia od jego literalnej wykładni. Cytowany przepis współkształtuje ustawową kompetencję ZUS do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, co oznacza, że organ ten – jako organ władzy publicznej działający na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) – nie może przyjąć innego początku biegu okresu, na jaki prawo to jest ustalane, chyba że co innego wynikałoby z przepisu szczególnego. Oceniany przepis art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. wyznacza także – wespół z innymi regulacjami tej ustawy (np. z przywołanym już wyżej art. 21 ust. 3 u.p.p.w.d.), czasowe ramy dla podmiotu ubiegającego się o świadczenie wychowawcze, w jakim powinien on wystąpić z wnioskiem do organu. Jak to już wyżej wskazano, prawodawca przewidział sytuacje, w których ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego może nastąpić za okres wcześniejszy niż miesiąc, w którym złożono wniosek o to świadczenie. Tego rodzaju unormowania ujęte zostały w art. 18 ust. 2a-2d u.p.p.w.d., które są w tym względzie przepisami szczególnymi wobec art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. Żaden z nich nie odnosi się do akcentowanej przez Skarżącą sytuacji rodziny, którą współtworzy Strona i w której wychowuje się dziecko, na które miało zostać przyznane wnioskowane świadczenie. Ustawodawca, normując początek biegu okresu, na jaki ustalane jest świadczenie wychowawcze, jedynie w ograniczonym zakresie powiązał go z celem tego świadczenia, przewidzianym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. – stanowiąc, iż początek ten nie może nastąpić wcześniej niż choćby urodzenie się dziecka. W żadnym razie nie uprawnia to jednak do dalej idących wniosków, w których istotne pod tym względem znaczenie nadawano by np. konkretnym potrzebom dziecka lub jego rodziny, uzależniając początkowy bieg rzeczonego okresu od ich wystąpienia. Podsumowując dotychczasowe uwagi, należy stwierdzić, że przepis art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. jednoznacznie wiąże początek okresu, na który ustala się świadczenie wychowawcze, z miesiącem, w którym "wpłynął wniosek" o to świadczenie, co w świetle art. 13 ust. 2 u.p.p.w.d. (w brzmieniu: "Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych") oznacza "złożenie wniosku do ZUS". W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy przesądzające znaczenie można zatem przyznać wyłącznie okoliczności mówiącej o tym, w którym konkretnie miesiącu Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie, a więc czy uczyniła to – jak sama twierdzi (zarazem wskazując, że mógł to być kwiecień 2024 r.) – w zakreślonym przez ustawodawcę terminie umożliwiającym uzyskanie prawa do świadczenia za cały okres świadczeniowy, czy dopiero w marcu 2025 r., jak przyjęły organy obu instancji. To z kolei prowadzi to do trzeciej z wyróżnionych wyżej kwestii, której poświęcone zostaną dalsze uwagi. W ocenie Sądu zaakcentowana okoliczność – tj. miesiąc złożenia wniosku przez Skarżącą – nie została przez organy obu instancji ustalona w sposób niebudzący wątpliwości. Organy te bowiem co najmniej przedwcześnie uznały, że wymagany wniosek został złożony po raz pierwszy dopiero 19 marca 2025 r. Na uwzględnienie w tym przypadku zasługuje podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. – przez brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy – w zakresie, w jakim dotyczy on braku zweryfikowania przez organy obu instancji okoliczności terminowego złożenia przez Skarżącą wniosku podczas osobistej wizyty w siedzibie [...] oddziału ZUS, lecz jego niepoddania dalszemu procedowaniu (w wyniku "niezapisania w systemie teleinformatycznym"), na skutek błędu pracownika ZUS lub z innych powodów ów organ obciążających. Zauważyć zresztą trzeba, że w aktach administracyjnych kontrolowanej sprawy w ogóle nie ma śladu badania przez organ tego, czy wniosek z marca 2025 r. był rzeczywiście jedynym wnioskiem Skarżącej odnotowanym w systemie ZUS za rozważany okres świadczeniowy. Brak jest chociażby wydruku z systemu, w którym wykazane zostałoby to, że w okresie od lutego do czerwca 2024 r. żaden wniosek pochodzący od Skarżącej nie wpłynął (nie został odnotowany). Tymczasem Skarżąca już w swym piśmie z 6.5.2026 r. (a następnie także w odwołaniu i w skardze), powołując się na okoliczność złożenia takiego wniosku oraz na błąd po stronie organu, wskazała, że wniosek ten "nie znalazł się" ("nie został wprowadzony" / "nie został zarejestrowany") w systemie ZUS. Kwestia braku złożenia ówcześnie tego wniosku do organu powinna była być wobec tego wykazana w pierwszej kolejności. Zamiast tego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zostało przyznane (sic!), że ZUS "nie kwestionuje" wyjaśnień Skarżącej w powyższym zakresie – zapewne w związku z uznaniem przez organ, że samo ewentualne oświadczenie przez Stronę w siedzibie ZUS, wobec pracownika organu, woli złożenia przedmiotowego wniosku lub zlecenie temu pracownikowi dyspozycji (prośby) wprowadzenia wniosku do systemu teleinformatycznego, lub skorzystanie z pomocy tego pracownika przy ww. czynnościach, nie wywołuje żadnych skutków prawnych. W ocenie Sądu takie stanowisko organu jest błędne. Wprawdzie w art. 13 ust. 5 u.p.p.w.d. (w zawartym w tym przepisie wprowadzeniu do wyliczenia) wskazano, że wniosek i załączniki do wniosku "są składane wyłącznie w postaci elektronicznej", ale z pola widzenia nie mogą uchodzić dalsze regulacje tego artykułu, z których wynika, że ZUS winien zapewnić podmiotom niedysponującym stosownymi środkami technicznymi możliwość i niezbędne wsparcie w złożeniu wniosku, W praktyce oznacza to możliwość wypełnienia i złożenia wniosku w siedzibie organu (w oddziale ZUS) z wykorzystaniem zapewnianych przez ten organ urządzeń i infrastruktury technicznej. W ocenie Sądu, w takiej sytuacji – z jaką też, według oświadczenia Skarżącej (którego wiarygodności organy obu instancji nie kwestionowały) mieliśmy do czynienia w kontrolowanej sprawie – przywołana regulacja art. 13 ust. 5 u.p.p.w.d. ["Wniosek i załączniki do wniosku, o których mowa w ust. 4, są składane wyłącznie w postaci elektronicznej (...)"] musi być wykładana z uwzględnieniem zasady ogólnej z art. 8 § 1 ab intio k.p.a., w myśl której organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie podkreśla się przy tym, że ww. zasada zaufania obywateli do organów państwa uznawana jest za klamrę, która spina całość ogólnych zasad postępowania. Jest to zasada najszersza pod względem zakresu. Można w niej pomieścić bogaty katalog zasad ogólnych (por. wyroki NSA: z 26.9.2012 r., I OSK 1094/11; z 7.12.2023 r., II GSK 241/23). W szczególności, jak zasadnie zauważono w skardze, z analizowanej zasady wynika dyrektywa ogólna, w myśl której strona nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji nieprawidłowego działania organów administracji publicznej. To z kolei otwiera drogę do rozważenia, czy w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie zaistniały podstawy do sięgnięcia do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795; w skrócie: k.c.) normujących składanie i przyjmowanie oświadczeń woli, a w efekcie – do zastosowania, choćby drodze wnioskowania per analogiam, zwłaszcza przepisów: - art. 61§ 1 zd. pierwsze k.c. – w brzmieniu: "Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią" oraz - art. 97 k.c. – w brzmieniu: "Osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa." W konsekwencji rzeczą (Prezesa) ZUS było wyjaśnienie w tej sprawie, za pomocą wszystkich dostępnych środków dowodowych, czy Skarżącą rzeczywiście, jak twierdzi, we właściwym terminie przybyła osobiście do siedziby [...] oddziału ZUS i podjęła próbę złożenia wniosku o przedmiotowe świadczenie – czego organy niezasadnie nie uczyniły, a co będą zobligowane wyjaśnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wprawdzie w utrwalonym stanowisku judykatury wskazuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady oficjalności – w świetle której to zasadniczo na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (zob. art. 7 ab initio k.p.a.) – nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. np. wyrok NSA z 25.9.2018 r., II OSK 2406/16). Jednak stanowisko to prezentowane jest na kanwie takich stanów faktycznych spraw, w których organ uprzednio przynajmniej wezwie stronę o przedstawienie określonych środków dowodowych. Dopiero wówczas – w przypadku braku odpowiedzi na takie wezwanie, a zwłaszcza nieprzedstawienia stosownych środków dowodowych – można skutecznie zarzucić stronie, że ta prezentuje pasywną postawę, z negatywnymi dla niej konsekwencjami procesowymi. Tymczasem organy obu instancji wyciągnęły względem Skarżącej negatywne konsekwencje pomimo tego, że uprzednio nawet nie wezwały jej do wykazania prawdziwości twierdzeń w kwestii (podjęcia próby) wcześniejszego złożenia przez nią wniosku osobiście w oddziale ZUS – błędnie przyjmując zapewne, iż w okolicznościach tej sprawy jest to okoliczność całkowicie irrelewantna prawnie. Takie postępowanie organów obu instancji świadczy, w ocenie Sądu, o naruszeniu przez nie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 (w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., a w przypadku Prezesa ZUS – dodatkowo w zw. z art. 140 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy tej okazji wskazać należy, że działania wyjaśniające ZUS nie mogą ograniczać się jedynie do żądania od Skarżącej przekazania potwierdzenia złożenia wniosku w postaci elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 20 u.p.p.w.d. Oczywiście, przedstawienie takiego środka dowodowego czyniłoby zbędnym dalsze dowodzenie okoliczności złożenia przez Stronę wniosku najpóźniej do końca czerwca 2024 r., lecz w świetle wyjaśnień Skarżącej co do okoliczności jej ówczesnej wizyty w oddziale ZUS wydaje się niemal pewne jasne, że takie potwierdzenie, pomimo (próby) złożenia wniosku, nie zostało w ogóle wygenerowane. Stąd też dopuścić trzeba możliwość dowodzenia rzeczonych okoliczności również przy pomocy innych środków dowodowych, w tym np. informacji wprost z [...] oddziału ZUS. Niewykluczone, że w ostateczności konieczne będzie zastosowanie reguły z art. 81a § 1 k.p.a. (w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d.), w myśl której: "Jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony". Podkreślić w tym miejscu należy – dalej w nawiązaniu do trafnych rozważań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 26 listopada 2025 r. o sygn. akt II SA/Po 545/25 – że skoro prawodawca zastrzegł w art. 13 ust. 5 u.p.p.w. możliwość złożenia wniosku o świadczenie wraz z załącznikami wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą wyszczególnionych tym przepisie systemów teleinformatycznych, to zasadne jest obciążenie odpowiedzialnością za ewentualne błędy techniczne takich systemów organów władzy publicznej, a nie podmiotów administrowanych, które to podmioty jedynie korzystają z możliwości przewidzianych przez prawodawcę. Tym bardziej dotyczy to sytuacji, w której odnośny system teleinformatyczny jest udostępniany w siedzibie organu (tu: w oddziale ZUS), a pomoc przy skorzystaniu z niego w procesie składania wniosku zapewniają pracownicy tego organu. Powyższe, zdaniem Sądu, przesądza o tym, że za okoliczność relewantną prawnie w kontrolowanej sprawie uznać należy nie tylko skuteczne wprowadzenie wniosku o przyznanie świadczenia do odpowiedniego systemu teleinformatycznego – jak można by prima facie wnioskować z brzmienia art. 13 ust. 2 u.p.p.w.d. – ale także fakt i datę "składania" wniosku, o jakim mowa w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d., rozumianego szeroko: jako faktyczne podjęcie przez Stronę działań zmierzających do złożenia wniosku w siedzibie organu (oddziale ZUS), za pośrednictwem udostępnionej tam infrastruktury technicznej i/lub z pomocą pracownika organu, nawet jeżeli ów wniosek finalnie nie został skutecznie wprowadzony do systemu teleinformatycznego (w nim zapisany / zaakceptowany) na skutek okoliczności (technicznych, organizacyjnych lub osobowych) leżących po stronie organu. Mając wszystko to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS. ZUS, ponownie rozpoznając sprawę po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, stosownie do art. 153 p.p.s.a zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu oraz wynikające z niego wskazania co do dalszego postępowania. Ponadto powinien wyjaśnić, czy rzeczywiście wolą Skarżącej było ubieganie się o świadczenie wychowawcze za okres począwszy do lipca 2024 r. – jak wskazała w swym piśmie z 6.5.2025 r. i w odwołaniu – czy jednak od czerwca 2024 r., jak podała pierwotnie we wniosku z 19.3.2025 r.