III SA/Po 610/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. przy udziale sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – J. w P. z dnia 10 lipca 2018 roku nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 597,- (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2018 roku, nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 10 lipca 2018 r. , nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na wniosek P. A. R. P., prowadził postępowanie egzekucyjne wobec S. S. T. Sp. z o.o z siedzibą w P.. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2018 r roku Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania należności, a postanowieniem z dnia 10 lipca 2018 r. roku obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi z tytułu opłaty manipulacyjnej w łącznej kwocie 2.629,34 zł. Strona wniosła zażalenie i zażądała uchylenia w całości postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym , nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Obowiązek jej uiszczenia powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego .W niniejszej sprawie doręczenie nastąpiło w trybie art. 44 Kpa. Organ odniósł się też do przywołanego przez stronę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2018 r, sygn. SK 31/14, stwierdzając jednocześnie ,że z zaleceń Trybunału wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w stawkach minimalnych. Podkreślono też , że przepis art. 29 § 1 i § 2 u.p.e.a nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku przeprowadzenia czynności sprawdzających przed zastosowaniem konkretnego środka egzekucyjnego, zaś dokonując zajęcia rachunków bankowych nie jest w stanie przeprowadzić kalkulacji, czy dana czynność doprowadzi do wyegzekwowania obowiązku w całości lub w części, a także czy koszty egzekucji nie będą wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania . Organ uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy ściągnięcie kosztów od zobowiązanego jest niemożliwe z przyczyn natury prawnej. P. A. R. P. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Kwestionowanym rozstrzygnięciom zarzucono: - naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 § 1 , art.124 § 2 w związku z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny , nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego , niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia , niewskazanie okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych , o poniesionym nakładzie pracy organu , nie uwzględnienie skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. akt SK 31/14. -naruszenie art.7,77 § 1 Kpa w zw z art.18 u.p.e.a oraz art.64 § 7 u.p.e.a i art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a poprzez nieuprawnione przyjęcie ,że art.29 § 2 pkt 2 u.p.e.a nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku prowadzenia czynności sprawdzających przed zastosowaniem konkretnego środka egzekucyjnego, pomimo posiadania wiedzy o sytuacji finansowej zobowiązanego (w związku z przeprowadzonymi w tym miejscu, w którym ma siedzibę zobowiązany czynnościami egzekucyjnymi związanymi z innym postępowaniem egzekucyjnym) - naruszenie art. 107 §3, art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego w zw z art. 64 c § 7 u.p.e.a poprzez sporządzenie uzasadnienia wewnętrznie niespójnego poprzez brak odniesienia się do zasadności ustalenia procentowej wysokości opłaty manipulacyjnej przy jednoczesnym nie uwzględnieniu wysokości przywołanej opłaty od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności , nakład pracy organu egzekucyjnego. - naruszenie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego wydanego z naruszeniem art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77, art. 80 i art. 81a, 107 §3 w związku z art. 124 §2 w zw z art. 18 u.p.e.a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego, -naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw z art.144 Kpa w zw z art. 18 u.p.e.a , art.7 § 2 u.p.e. oraz art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a, które polegało na określeniu kosztów egzekucyjnych za czynności, co do których można było przed ich podjęciem stwierdzić ,że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne. -naruszenie art.138 § 1 pkt 1 Kpa wz w z art.144 Kpa w zw z art. 18 u.p.e.a oraz art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a oraz art.64 § 6 u.p.e.a poprzez ustalenie kosztów opłaty egzekucyjnej, podczas , gdy na rachunku bankowym nie było żadnych środków. - naruszenie art. 190 §4 Konstytucji RP poprzez zastosowanie przepisów art. 64 §1 pkt 4 oraz art. 64 §6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które zostały uznane za niekonstytucyjne, - naruszenie art. 64 §6 w zw z 64 c) § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie ,że obciążenie opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości jest prawidłowe w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność w/w przepisów z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat - naruszenie art. 29 §2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez naruszenie obowiązku nieprzystępowania do egzekucji, gdy uprawdopodobnione jest, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga została uwzględniona, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty okazały się zasadne. W pierwszej kolejności podkreślić należy ,że Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji odnośnie charakteru opłaty manipulacyjnej jako ponoszonej z tytułu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i niezależnej od wyników postępowania egzekucyjnego . Wbrew zarzutom skargi organ prawidłowo dokonał oceny okoliczności faktycznych i prawnych kontrolowanej sprawy w aspekcie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku o sygn. akt SK 31/14 oraz ujawnił to w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia. Powołany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, co oznacza, że za niezgodne z Konstytucją uznaje przepisy (normy konstruowane z tych przepisów) nie w całości, ale tylko w pewnym zakresie (w odniesieniu do określonych stanów faktycznych czy też określonych podmiotów). Przepisy art. 64 §1 pkt 1-5, 7, 11, 12, przepis art. 64 §6 oraz przepis art. 64 §8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r - O postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz .U. z 2017, poz.933 ze zm, zwana dalej u.p.e.a) zostały uznane za niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz nie przewidują możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 §1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo uznał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie podważył zasadności pobierania opłaty manipulacyjnej . Zatem kwestionowane rozstrzygnięcie prawidłowo uwzględnia, że powstaje ona w związku z podjęciem czynności egzekucyjnych, a obowiązek jej uiszczenia nie zależy od efektów całego postępowania egzekucyjnego. Opłaty, w przeciwieństwie do wydatków, są niezależne od wydatkowania przez organ egzekucyjny środków pieniężnych w związku z prowadzeniem egzekucji. Sąd wskazuje też w ślad za organem, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c §4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W konsekwencji Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że obciążenie wierzyciela kosztami z tytułu opłaty manipulacyjnej jest przejawem represji względem wierzyciela. Niemniej pomimo powyższych rozważań skarga podlega uwzględnieniu, bowiem za zasadny Sąd uznał zarzut prowadzenia postępowania z naruszeniem art. 29 ustawy - O postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Otóż nie sposób pominąć dyspozycji tego przepisu, zwłaszcza w sytuacji odpowiedzialności wierzyciela za koszty egzekucyjne, a ponadto uproszczeniem jest twierdzenie organu, że nie ma obowiązku badania przesłanek wskazanych w z art. 29 . Przepis ten znowelizowany został z dniem 1 stycznia 2016 r (Dz.U. 2015.1269 ,art. 39) w ten sposób, że nałożono na organ egzekucyjny powinność badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej i to zarówno w zakresie jej wszczęcia, jak i prowadzenia. Wprowadzenie tego przepisu było jednym z przejawów dążenia przez ustawodawcę do zracjonalizowania kosztów postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny, tak jak wierzyciel powinien występować przeciwko wszczynaniu postępowania egzekucyjnego, gdy realizacja obowiązku byłaby niemożliwa .Z drugiej strony, mając na uwadze cel egzekucji , tego rodzaju rozstrzygnięcie powinno zostać poprzedzone analizą sytuacji majątkowej zobowiązanego.(patrz Komentarz do ustawy-Postępowanie egzekucyjne w administracji –R.Hauser,A. Skoczylas, wydawnictwo C.H.Beck ,wydanie 9 zmienione i uzupełnione). Jak wyżej wskazano obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zasadą jest wprawdzie jej uiszczenie bez względu na to, czy kwota została wyegzekwowana czy nie, niemniej nie byłoby obowiązku jej uiszczenia, gdyby organ w oparciu o treść art. 29 u.p.e.a nie prowadził egzekucji bądź poszczególnych czynności egzekucyjnych. Realizacja zasady odpowiedzialnej egzekucji nie dotyczy tylko wierzyciela, ale i organu egzekucyjnego, ponadto jak wyżej wskazano nie samego wszczęcia, ale i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dotyczy także poszczególnych czynności egzekucyjnych. Tymczasem w niniejszym postępowaniu organ podjął czynności egzekucyjne w oparciu o dwa tytuły wykonawcze – [...] oraz [...] co jak wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uprawniło organ do naliczenia opłaty manipulacyjnej. Wskazać w tym miejscu należy, że to nie wystawienie tytułu, ale zgodnie z art. 64 § 6 wydatki związane z realizacją takiego tytułu uprawniają do poboru tej opłaty. Tytuł wykonawczy o nr [...] w trybie doręczenia zastępczego doręczony został stronie 26 lipca 2017 r. Po jego doręczeniu i zawiadomieniu strony o zajęciu rachunku w B. SA podjęto czynności sprowadzające się do ustalenia majątku zobowiązanego . W dacie zawiadomienia strony nawet w trybie zastępczym istotnie organ nie był w stanie przewidzieć , jaka jest kondycja finansowa zobowiązanego oraz czy strona w ogóle dysponuje jakimikolwiek majątkiem. Jednakże w dacie doręczenia stronie tytułu wykonawczego o [...] tj. 14 marca 2018 r. i zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w A. w dniu 20 lutego 2018 r. organ posiadał już informacje z JPK, e-ORUS, Egapoltax, Wydziału Ksiąg Wieczystych o braku majątku. Ponadto, co słusznie zauważył skarżący- organ egzekucyjny w drodze czynności poborcy podatkowego w dniu 12 stycznia 2018 r .ustalił, iż firma nie znajduje się pod wskazanym adresem, co więcej tego też dnia te same okoliczności ustalono co do kolejnego zobowiązanego wobec P. A. R. P. tj. firmy T. S.. Organ w dacie zajęcia w/w rachunków bankowych miał więc z urzędu informację o tym, że zobowiązany nie posiada majątku, do którego można kierować egzekucję. Tym samym podjęcie tych czynności dopiero 20 lutego 2018 roku wymagało rozważenia celowości zastosowania środka egzekucyjnego. Skierowanie tytułu wykonawczego już po dokonaniu wszelkich niemal czynności zmierzających do wyjaśnienia sytuacji materialnej nastąpiło z pominięciem okoliczności uprawdopodabniających ,że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy ,że ocena zasadności obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego pozostaje w związku z naruszeniem zasady odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji .W niniejszej sprawie została ona poza oceną organu , z naruszeniem art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co mogło doprowadzić do nieuzasadnionego ponoszenia kosztów egzekucji. Wbrew twierdzeniu organu uwzględnienie całokształtu okoliczności sprawy pozwoliłoby na dokonanie kalkulacji skuteczności wyegzekwowania obowiązku i nie wymagało dokonania dodatkowych czynności ,a jedynie rzetelnego i wszechstronnego ich rozważenia, czego w zaskarżonych postanowieniach zabrakło. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien rozważyć konieczność obciążenia strony kosztami egzekucyjnymi uwzględniając zakres analizowanej sprawy, a także konieczność uwzględnienia wymaganych orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego standardów dotyczących określenia wysokości kosztów egzekucyjnych . Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 i 205 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.), orzeczono jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji wyroku. Przy określaniu wysokość kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przez stronę skarżąca uwzględniono uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, zgodnie z §2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2003, nr 221 poz. 2193 ze zm.), oraz koszty reprezentowania strony przez radcy prawnego obejmujące wynagrodzenie (480 zł) w stawce przewidzianej w §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018, poz. 265) oraz udokumentowane, zgodnie z art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (Dz.U. 2018, poz. 1044 ze zm.), wydatki radcy prawnego obejmujące opłatę skarbową uiszczoną od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).