III SA/Po 569/23

Dnia 31 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (sprawozdawca) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2023 roku sprawy ze skargi R. M. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia 21 czerwca 2023r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "organ", "ZUS") postanowieniem z 21 czerwca 2023 r. nr [...], po rozpoznaniu zażalenia R. M. (zwanego dalej: "stroną" lub "skarżącym") od postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 maja 2023 r., nr [...], w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, utrzymał w mocy postanowienie wydane w I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Na podstawie tytułu wykonawczego, nr [...] wystawionego 23 lutego 2023 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział (wierzyciel), obejmującego nieuiszczone należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2022 r. do października 2022 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] (organ egzekucyjny) wszczął egzekucję administracyjną dokonując zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych strony w [...] S.A. W piśmie z 30 marca 2023 r. strona podniosła zarzut nieistnienia obowiązku objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym z art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm. zwanej dalej "ustawą"). Strona wskazała, że pobiera świadczenia emerytalne oraz powołała się na decyzję ZUS z 9 maja 1997 r. o niepodleganiu ubezpieczeniu społecznemu, kwestionując zasadność płacenia drugiej składki zdrowotnej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Postanowieniem z 5 maja 2023 r. ZUS oddalił zarzut nieistnienia obowiązku objętego wskazanym tytułem wykonawczym. W uzasadnieniu postanowienia ZUS stwierdził, że zarzut nieistnienia obowiązku nie zasługuje na uwzględnienie. Organ ustalił, że wierzyciel prawidłowo wystawił tytuł wykonawczy, w oparciu o który wszczęto postępowanie egzekucyjne oraz że tytuł wykonawczy obejmował prawidłowy stan należności. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zarzut nieistnienia obowiązku dotyczy przypadków, w których obowiązek nigdy nie powstał albo powstał, lecz wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa. Jednocześnie organ wskazał, że obowiązek wykazania powyższych okoliczności spoczywa na stronie podnoszącej zarzut egzekucyjny. Dalej wskazano w uzasadnieniu postanowienia, że decyzja z 9 maja 1997 r., na którą powoływała się strona, dotyczy nie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 1998 r. Organ wskazał, że ww. decyzja została wydana w innym stanie prawnym i nie dotyczy należności objętych prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Organ ustalił, że w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 marca 2022 r. oraz od 1 lipca 2022r. do 31 października 2022 r. strona prowadziła działalność gospodarcza. Zgodnie zatem z przepisem art. 9 ust. 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 t.j.) strona jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność i uprawniona do emerytury jest zwolniona z opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Jednocześnie jednak zgodnie z przepisem art. 81 ust. 2, 2e i 2za ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2022 r. poz. 2561) strona była zobowiązana do płacenia składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał również, że zobowiązany przekazał organowi dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za okresy objęte postępowaniem egzekucyjnym, w którym wykazał kwotę zadeklarowanej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę należnej składki miesięcznej. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy, na skutek wniesionego przez stronę zażalenia, ZUS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdził, że płatnik nie przedłożył żadnych nowych dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a przytoczone przez wierzyciela fakty nie budzą wątpliwości. ZUS w uzasadnieniu postanowienia z 21 czerwca 2023 r. podtrzymał stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 maja 2023 r., potwierdzając prawidłowość przeprowadzonej przez wierzyciela analizy, z której wynika, że przedmiotowy tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo i obejmował prawidłowy stan należności. W skardze wniesionej do tut. Sądu, uzupełnionej pismem z 7 września 2023 r., skarżący wyraził swoje niezadowolenie z zaskarżonego postanowienia. Skarżący zakwestionował prowadzenie postępowania egzekucyjnego wskazując, że organ w uzasadnieniu postanowienia nie odniósł się do powoływanej przez stronę decyzji ZUS z 9 maja 1997 r. W ocenie skarżącego organ niezgodnie z przepisami prawa opisał prowadzone przeciwko stronie postępowanie egzekucyjne, gdy tymczasem powinien odnieść się do decyzji ZUS z 9 maja 1997 r. Nadto skarżący zarzucił organowi powoływanie się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydany w innej sprawie oraz wskazywał na niewłaściwe uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 czerwca 2023 r., nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który stosownie do art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. zwanej dalej "P.p.s.a".) dawałby podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontroli Sądu poddane zostało rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego wydane w sprawie zgłoszonego przez skarżącego zarzutu dotyczącego prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Po wniesieniu zarzutów organ egzekucyjny miał za zadanie zweryfikowanie podanej przez zobowiązanego podstawy prawnej zarzutu. Organ dokonał prawidłowej weryfikacji zarzutu ustalając, że skarżący w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym zgłosił zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku, a więc zarzut wymieniony w art. 33 § 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. Sąd stwierdził, że organ prawidłowo uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Jako uzasadnienie zgłoszonego zarzutu skarżący wskazał, że jego zdaniem nie jest zobowiązany do uiszczania składek na ubezpieczenia zdrowotne, gdyż uzyskuje świadczenie emerytalne. Na dowód swoich twierdzeń przedłożył decyzję ZUS z 9 maja 1997 r. o nie podleganiu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Należy wskazać, że organ w postępowaniu administracyjnym wszczętym na skutek wniesionych zarzutów nie analizuje zasadności wydania tytułu wykonawczego, a jedynie bada prawidłowość prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Bada zatem jedynie to czy w rzeczywistości istniał tytuł wykonawczy w oparciu o który wszczęto egzekucję, a zatem czy obowiązek wykazany w tytule egzekucyjnym istnieje w sensie prawnym (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2021 r. III FSK 3291/21, orzeczenie dostępne w "CBOSA"). W ocenie Sądu organ w trakcie prowadzonego postępowania poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne w sprawie, że po stronie skarżącej na moment wszczęcia egzekucji administracyjnej istniało zobowiązanie – szczegółowo wykazane w uzasadnieniu postanowienia wierzyciela – w szczególności nie stwierdził wygaśnięcia tego zobowiązania. W sprawie bezspornym było to, że obowiązek spoczywający na stronie o charakterze pieniężnym, realizowany w trybie egzekucji administracyjnej, został skonkretyzowany zarówno co do osoby zobowiązanego, źródła tego obowiązku, jak i co do wysokości. W tabeli stanowiącej integralną część uzasadnienia decyzji organ I instancji przedstawił wyniki przeprowadzonej analizy prawidłowości wdrożenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący o istnieniu zobowiązania wiedział, gdyż przedłożył deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za okresy objęte postępowaniem egzekucyjnym, w których wykazana jest kwota zadeklarowanej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwota należnej składki miesięcznej. Okoliczności faktyczne dotyczące przekazanych przez stronę dokumentów rozliczeniowych z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne, w szczególności zadeklarowanej podstawy wymiaru składki oraz kwoty należnych składek miesięcznych, a także ich rozliczeń przez ZUS, nie budzą wątpliwości i nie były kwestionowane. Skarżący nie zaprzeczył bowiem, że okoliczności te miały miejsce w rzeczywistości. Słusznie organ zauważył, że pojęcie nieistnienia obowiązku oznacza sytuacje, w których obowiązek nigdy nie powstał np. z mocy prawa bądź brak jest decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji lub gdy decyzja została wydana, lecz następnie ją uchylono bądź stwierdzono jej nieważność albo wygaśnięcie. Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w kontrolowanej przez sąd sprawie, co właściwie uzasadnił organ w zaskarżonym postanowieniu. Na tle wskazanych powyżej okoliczności organ słusznie zatem stwierdził, że nie sposób uznać, aby dochodzone od skarżącego zobowiązanie nie istniało, bądź wygasło. Zasadna była również argumentacja organu, że zobowiązany, podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku z art. 33 § 2 pkt 1 ustawy powinien był przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa. Jest to pogląd uzasadniony, zważywszy na to, że zobowiązany posiada bezpośrednią wiedzę na temat okoliczności związanych z istnieniem obowiązku podlegającego egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2022 r. III FSK 1222/22, wyrok WSA w: Krakowie z 27 października 2020 r., I SA/Kr 723/20, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 10 marca 2022 r., I SA/Go 110/21, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych zwanej dalej "CBOSA"). Tymczasem skarżący nie wykazał, że jego zobowiązanie nie istnieje w szczególności nie przedłożył na tę okoliczność żadnych dowodów w sprawie. Organ wziął pod uwagę wskazywaną przez stronę decyzję z 9 maja 1997 r. o niepodleganiu ubezpieczeniu społecznemu i w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia prawidłowo stwierdził, że wskazana decyzja dotyczy nie podlegania przez stronę obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz że została wydana w innym stanie prawnym. W odniesieniu do stanowiska skarżącego o niezasadnym nałożeniu na niego obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia zdrowotne to należy wskazać, iż zarzuty dotyczące zasadności uiszczania składek zdrowotnych mogłyby zostać podniesione w postępowaniu administracyjnym, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. W tym celu właściwym trybem mogłoby być jedynie zaskarżenie decyzji nakładającego obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenia zdrowotne do sądu administracyjnego (po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji) albo wdrożenie jednego z trybów nadzwyczajnej weryfikacji poprzez zainicjowanie postępowania o wznowienie zakończonego decyzją ostateczną postępowania (art. 145 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej "K.p.a." - Dz.U.2023.775 t.j. ) albo o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej (art. 156 § 1 K.p.a.), przy spełnieniu przesłanek formalnych dla tych trybów. Instytucja zgłaszania zarzutów w toku postępowania egzekucyjnego nie służy bowiem zwalczaniu podstaw faktycznych i prawnych decyzji, która istnieje w porządku prawnym. Zarówno organ egzekucyjny jak i wierzyciel rozpoznając zarzut z art. 33 § 2 pkt 1 ustawy nie mogli zatem ponownie rozpoznawać sprawy merytorycznie. Postępowanie egzekucyjne nie jest bowiem postępowaniem administracyjnym rozpoznawczym, w trakcie którego dochodzi do ukształtowania praw i obowiązków strony postępowania, lecz jest postępowaniem następczym, służącym realizacji obowiązków ustalonych w postępowaniu rozpoznawczym. Wobec powyższego na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalono.