III SA/Po 528/21

Dnia 18 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi P. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] lutego 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 roku do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Zakład") Oddział w Pile decyzją z 11 lutego 2021 r., nr 270200/71/1/2021/RDZ, działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19"), odmówił P. Ł. (dalej: "strona") prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. za zatrudnionego pracownika. W uzasadnieniu decyzji Zakład powołał się na art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 i wskazał, że strona została zwolniona z opłacania składek za wskazany okres za siebie. Natomiast z analizy konta strony wynika, że na dzień [...] lutego 2020 r. nie zgłoszono do ubezpieczeń społecznych żadnego ubezpieczonego. W dokumentach rozliczeniowych za miesiąc luty 2020 r. strona wykazuje składki wyłącznie za siebie. Pracownika zatrudniła [...] marca 2020 r. W związku z tym w ocenie organu stronie nie przysługuje wskazane prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. W skardze skierowanej do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS i zwolnienie ze składek, skarżący podniósł, że decyzja jest niezgodna z ustawą COVID-19, zawiera niesprawiedliwe rozstrzygnięcie oparte na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym, a ponadto narusza przepisy prawa materialnego. W ocenie skarżącego spełnił on wszystkie warunki wymagane zgodnie z art. 31zo ustawy COVID-19, gdyż na dzień [...] lutego 2020 r. zgłaszał do ubezpieczeń społecznych siebie, jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą, i opłacał za siebie składki z tytułu prowadzenia działalności. Ponadto, jako płatnik składek był zgłoszony przed dniem [...] lutego 2020 r., zaś za okres od marca do maja 2020 r. złożył w terminie dokumenty rozliczeniowe za siebie oraz zatrudnionego pracownika. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Zakład zauważył przy tym, że odczytując poprawnie treść art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 należy przyjąć, iż: 1) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych; 2) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od 1 lutego do 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, 3) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za maj 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zważyć należy, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z mającym w tym względzie zastosowanie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżący wystąpił o rozpoznanie sprawy w rzeczonym trybie, a Zakład wniosek ten poparł, ziściły się przewidziane w tym przepisie przesłanki. Jak przewiduje art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od ujętej w art. 10 P.p.s.a. zasady jawnego rozpoznania spraw. Zaskarżona decyzja ZUS Oddział w P. z [...] lutego 2021 r., nr [...], wydana została z istotnym naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Przed przystąpieniem do merytorycznych rozważań wskazać jeszcze trzeba, że pomimo uwzględnienia skargi tut. Sąd nie jest uprawniony, aby zadośćuczynić żądaniom skarżącego o wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, które miałoby polegać na zwolnieniu z należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Sądy administracyjne nie są w konsekwencji powołane do tego, aby zastępować organy administracji publicznej, jak w kontrolowanej sprawie Zakład, w wykonywanej przez nie działalności administracyjnej, lecz aby działalność tę poddać ocenie z perspektywy przestrzenia przez organy przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, w brzmieniu obowiązującym od 18 kwietnia 2020 r. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. – zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Odnosząc się w pierwszej kolejności do stanowiska zaprezentowanego w skardze wskazać trzeba, że przedstawiona w niej wykładnia art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 nie zasługuje na aprobatę. Wbrew argumentacji skarżącego przepis ten nie odnosi się do osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą (dla osób takich podstawą zwolnienia z należności z tytułu składek są przepisy art. 31zo ust. 2 i nast. ustawy COVID-19), lecz do osób, które w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zatrudniają pracowników, bądź pozostają z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi (por. art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), przez co są z tego tytułu płatnikami składek, którzy "zgłosili do ubezpieczeń społecznych (...) ubezpieczonych". Myli się skarżący twierdząc, że w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 mowa jest jedynie o płatniku składek, a nie o ubezpieczonych, bowiem przepis ten wprost w swej treści stanowi – obok kryterium zgłoszenia jako płatnik składek – właśnie o: "zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych (...) ubezpieczonych" w oznaczonej w tym przepisie liczbie: "mniej niż 10". Bezspornie natomiast skarżący na dzień [...] lutego 2020 r., o którym – co wymaga podkreślenia – stanowi art. 31zo ust. 1 pkt 1, nie zgłaszał do ubezpieczeń społecznych ubezpieczonych, bowiem zatrudnienie pracownika, a co za tym idzie i jego zgłoszenie do ubezpieczeń jako ubezpieczonego, miało miejsce dopiero [...] marca 2020 r. W związku z tym nie budzi wątpliwości, że skarżący nie spełnił wszelkich wymogów wynikających z art. 31zo ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19, co wyklucza możliwość zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek za marzec 2020 r. Nie można jednak uznać, aby Zakład prawidłowo w kontrolowanej sprawie zastosował art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, jako że organ ten całkowicie pominął przy jego zastosowaniu mieszczący się w tym przepisie pkt 2 i 3. Z niewiadomych przyczyn, bowiem takowe nie wynikają z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, co świadczy dodatkowo o istotnym naruszeniu art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a."), Zakład całkowicie pominął ostatnio podane regulacje, arbitralnie przyjmując, że wobec skarżącego może mieć zastosowanie jedynie art. 31zo ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19. Z art. 31zo ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy COVID-19 jednoznacznie wynika, że ustawodawca na gruncie uregulowanej w tym przepisie instytucji zwolnienia z należności z tytułu składek uwzględnił takie sytuacje, w których zgłoszenie przez płatnika składek do ubezpieczeń społecznych ubezpieczonych miało miejsce w okresach późniejszych, wskazując odpowiednio – jako na miarodajny w tym względzie – dzień [...] marca 2020 r. (pkt. 2) oraz [...] kwietnia 2020 r. (pkt 3). Problematyka ta została przez organ rentowy spostrzeżona dopiero na etapie odpowiedzi na skargę, lecz i przy tej okazji ZUS nie rozważył, czy nie zachodzą wobec tego podstawy chociażby do częściowej zmiany wydanego wobec skarżącego rozstrzygnięcia. Jak wynika ze stanowiska Zakładu zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę – na gruncie art. 31zo ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy COVID-19 zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r. (pkt. 2) lub maj 2020 r. (pkt 3), jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie odpowiednio od 1 lutego do 29 lutego 2020 r. lub od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. lub 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Wobec powyżej wykładni art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, która w ocenie tut. Sądu jest prawidłowa, niewiadomym pozostaje, dlaczego – skoro skarżący wnosił o zwolnienie z należności z tytułu składek za zatrudnionego pracownika nie tylko za marzec 2020 r., lecz także za kwiecień i maj 2020 r., gdzie jak zauważa sam Zakład wymóg zgłoszenia ubezpieczonych jest rozważany na okres późniejszy, to jest odpowiednio na dzień 31 marca 2020 r. (jeżeli chodzi o zwolnienie za kwiecień 2020 r.) i na dzień 30 kwietnia 2020 r. (zwolnienie za maj 2020 r.) – odmówiono skarżącemu uwzględnienia wniosku w tym pozostałym zakresie, to jest obejmującym okres od kwietnia do maja 2020 r. W tym względzie nie czyniąc żadnych wyjaśnień i nie przedstawiając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakiejkolwiek argumentacji Zakład dopuścił się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 31zo ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy COVID-19. Ponownie rozpoznając sprawę ZUS uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania, co do dalszego postępowania. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.