III SA/Po 522/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Wojciech Rowiński Protokolant starszy sekretarz sądowy Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 marca 2026 r. znak: [...] postępowanie: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę w całości.

Przedmiotem skargi K. P. (dalej: skarżący, strona) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ II instancji) z 5 marca 2026 r. nr. [...] nr postępowania [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ I instancji) z dnia 4 grudnia 2024 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko F. P. na okres świadczeniowy [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Strona złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko F. P. na okres świadczeniowy [...] w dniu 23 października 2024 r. Organ I instancji odmówił skarżącemu prawa do tego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że, skarżący pismem z dnia 18 września 2024 r. został wezwany o złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy [...] w terminie 14 dni od doręczenia niniejszego wezwania. Wezwanie, jak wskazał organ, zostało odebrane w dniu 25 września 2024 r., a wniosek został złożony po wyznaczonym terminie tzn.23 października 2024 r. Od decyzji ZUS skarżący w ustawowym terminie złożył odwołanie do Prezesa ZUS. Skarżący wniósł o zmianę decyzji i przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dziecka F. P. wskazując, że wniosek został złożony po terminie, bowiem wcześniej wnioski te z [...] złożyła jego żona E. P., a powinny być złożone przez skarżącego jako wnioskodawcę wniosku zagranicznego, zatem jego żona nie była osobą uprawnioną do złożenia wniosku. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z dnia 3 marca 2026 r. wniósł skargę do tut. Sądu wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, 8, 11 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, naruszenia zasady prowadzenia postępowania w taki sposób aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz działanie sprzeczne z zasadą przekonania do słuszności podjętych decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że E. P. oraz K. P. są małżeństwem, w którym obowiązuje wspólność majątkowa i mogą reprezentować siebie nawzajem przed urzędami i sądami, a E. P. w terminie odwołania nie została pouczona, że może działać jako pełnomocnik swojego męża. Skarżący przywołał także orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 1989 r. (K 7/89, Orzecznictwo TK1989, poz.8). W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, organ II instancji wskazał m.in., że postępowanie organów nie naruszyło ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Przyczyną odmowy prawa do przedmiotowego świadczenia było złożenie stosownego wniosku w ZUS po upływie oznaczonego przez Wojewodę [...] terminu. Ponadto, skarżący wraz z odwołaniami nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ust. 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na zasadzie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm. dalej: p.p.s.a) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a). Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czyli weryfikuje czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej. Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, zasadami ekonomiki obrotu gospodarczego, czy uznawanymi społecznie normami pozaprawnymi, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji - orzekając w sprawie - nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Badając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania ani prawa materialnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy, tym samym skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 z późn. zm.; dalej w skrócie "u.p.p.w.d."). Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz wojewoda, na zasadach określonych w art. 16 u.p.p.w.d., pełnią funkcję instytucji właściwej w zakresie świadczenia wychowawczego w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób między państwami Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Konfederacji Szwajcarskiej i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (art. 11 ust. 1 u.p.p.w.d.). W sprawach, w których mają albo mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 16 ust. 1-2 u.p.p.w.d.). Wojewoda wykonuje obowiązki instytucji właściwej przewidziane w przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 4 u.p.p.w.d.). Postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 10 ust. 1 u.p.p.w.d.). Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego (art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d.). Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 13 ust. 2 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 16 ust. 8 u.p.p.w.d. w przypadku gdy wojewoda otrzymał, zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazany przez instytucję właściwą w innym państwie określonym w art. 11 ust. 1, wojewoda wzywa wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze przez złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób określony w art. 13 ust. 5. Przepisy art. 19 ust. 1 stosuje się odpowiednio. W świetle art. 13 ust. 5 u.p.p.w.d. wniosek i załączniki do wniosku są składane wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą: 1) profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej "profilem informacyjnym"; 2) systemu teleinformatycznego banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych świadczących usługi drogą elektroniczną spełniających wymogi określone w informacji zamieszczonej na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; 3) systemu teleinformatycznego utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny; 4) systemu teleinformatycznego wskazanego w informacji, o której mowa w ust. 6. Zgodnie natomiast z art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d. w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. W sprawach nieuregulowanych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 dalej: K.p.a.), z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d.). Okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy są pomiędzy stronami bezsporne. Wojewoda [...], jako instytucja właściwa w koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego, pismem z dnia 18 września 2024 r., poinformował K. P., że [...] instytucja właściwa do wypłaty świadczeń rodzinnych w dniu 26 czerwca 2024 r. przekazała wniosek o świadczenie rodzinne złożony przez skarżącego na terytorium [...] w dniu 3 lutego 2015 r. Wojewoda [...] wezwał na podstawie art.16 ust. 8 u.p.p.w.d. skarżącego jako adresata pisma do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze na okres zasiłkowy [...], poprzez złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 25 września 2024 r. Jak wynika z akt sprawy, na podstawie pisma Wojewody [...] z dnia 18 września 2024 r., do złożenia wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wzywany był wnioskodawca wniosku zagranicznego K. P., który złożył wniosek w dniu 23 października 2024 r., dołączając do wniosku wezwanie Wojewody [...] z dnia 18 września 2024 r. w którym został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze za okres [...] poprzez złożenie w terminie wniosku do ZUS. Bezspornym w sprawie jest także, że w przedmiotowej sprawie w dniu 7 października wniosek złożyła matka – E. P.. Bezspornym w sprawie jest także, że termin na złożenie wniosku przez skarżącego upłynął 9 października 2024 r. oraz fakt, że skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu. Złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po zawiadomieniu od wojewody w trybie koordynacji (art. 16 ust. 8 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) oznacza, że zagraniczna instytucja przekazała wniosek przez wojewodę. Spóźnienie się z wnioskiem do ZUS w wyznaczonym terminie skutkuje brakiem prawa do świadczenia za okres wsteczny przed miesiącem jego złożenia. Na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy brak jest podstaw do przyjmowania stanowiska, że wniosek o ustalenie świadczenia wychowawczego na dziecko F. P. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. został złożony w 14-dniowym terminie zakreślonym przez Wojewodę [...] na podstawie art. 16 ust. 8.u.p.p.w.d. Analiza materiału dowodowego sprawy nie pozostawia wątpliwości, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko F. P. za wskazany powyżej okres świadczeniowy został złożony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych przez osobę uprawnioną do jego złożenia 23 września 2024 r., a więc po upływie 14 dniowego terminu od dnia doręczenia pisma Wojewody [...] z dnia 18 września 2024 r., tj w dniu 25 września 2024 r., który to termin upływał w dniu 9 października 2024 r. W ocenie Sądu, nie można przyjąć tak jak chce tego skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, że o zachowaniu tego terminu przez skarżącego przesądziło złożenie wniosku przez żonę skarżącego, z którą skarżący pozostaje we wspólności majątkowej małżeńskiej. Okoliczności kontrolowanej sprawy wskazują, że wniosek z dnia 23 września 2024 r. został złożony w wykonaniu wezwania zawartego w piśmie Wojewody [...] z dnia 18 września 2024 r., a więc ze skutkiem dla wnioskodawcy zagranicznego czyli ojca dziecka. Przyjmuje się, że przyznanie świadczenia wychowawczego możliwe jest tylko na wniosek osoby pochodzącej z kręgu enumeratywnie określonych w ustawie podmiotów. Nie jest możliwe prowadzenie postępowania w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego przez organ z urzędu (R. Prokop (w:) Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 13). W niniejszej sprawie spóźniony wniosek złożony został przez ojca dziecka. W odniesieniu do zarzutów skargi, wskazać należy, że instytucja wspólności majątkowej małżeńskiej nie ma żadnego wpływu na bieg terminów procesowych w sprawach o świadczenia socjalne takie jak 800+. Jak wynika z przepisów u.p.p.w.d. matka i ojciec traktowani są jako dwie niezależne strony postępowania o świadczenie 800+. Prawo do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze przysługuje matce i ojcu osobiście ( art. 13 ust 1u.p.p.w.d.), czyli przypisane jest do konkretnej osoby ubiegającej się o świadczenie. Istnienie wspólności majątkowej nie zmienia tych zasad. Wspólność majątkowa reguluje kwestie własności pieniędzy i rzeczy, ale nie daje automatycznego prawa w sprawach o świadczenie wychowawcze do reprezentowania małżonka przed ZUS-em czy działania za niego. Zatem, złożenie wniosku po terminie, z czym się wiązało otrzymanie decyzji odmownej, dotyczyło formalnie spawy skarżącego. Natomiast złożenie wniosku przez żonę stanowiło w ocenie Sądu nową sprawę dotyczącą jej prawa do świadczenia, a nie uzupełnienie wniosku męża. Złożony bowiem przez matkę dziecka (żonę skarżącego) wniosek, nie stanowił wykonania wezwania skierowanego zgodnie z art. 16 ust. 8 u.p.p.w.d. do wnioskodawcy, w tym przypadku do ojca dziecka. Brak jest zatem podstawy prawnej do tego, aby można było przyjąć, że złożenie przez żonę we własnym imieniu wniosku o świadczenie 800+, w terminie przewidzianym dla wnioskodawcy, spowodowało zachowanie terminu przez skarżącego (wnioskodawcę) i nastąpiła konwalidacja braku wykonania przez niego wezwania, o którym mowa w art. 16 ust 8 u.p.p.w.d. Data złożenia wniosku przez matkę nie może wobec tego zostać uznana za datę dla spóźnionego wniosku ojca dziecka tylko dlatego, że są małżeństwem. Wniosek złożony przez żonę w przedmiotowej sprawie pozostaje bez wpływu na wykonanie obowiązku wynikającego z wezwania Wojewody [...] z dnia 18 września 2024 r. Są to bowiem dwa odrębne oświadczenia. Przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko F. P. za okres [...] materialnoprawnie warunkuje złożenie wniosku elektronicznego za pośrednictwem profilu ojca dziecka. Bowiem to skarżący posiada unijny tytuł do ubezpieczenia z uwagi na zatrudnienie i wykonywanie pracy w [...] i to skarżący w świetle przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci pod rygorem odpowiedzialności karnej obowiązany jest do złożenia oświadczenia dotyczącego m.in. jego sytuacji zawodowej (art. 13 ust. 2a u.p.p.w.d.). Zatem w ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie można przyjąć, że wniosek żony (złożony z własnego profilu – podpisany własnym imieniem i nazwiskiem) stanowił prawidłowe wykonanie, w terminie wezwania przez osobę do tego zobowiązaną - czyli skarżącego. W konsekwencji, przy ocenie zachowania terminu do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze zgodnie z art. 16 ust. 8 u.p.p.w.d., w sprawie należało badać termin złożenia wniosku przez osobę, której prawo jest ustalane, czyli skarżącego – co organy prawidłowo w ocenie Sądu uczyniły. Natomiast, w odniesieniu do zarzutów skargi, co do braku pouczenia przez właściwy organ E. P., że może reprezentować swojego męża wskazać należy, że nie leży w kompetencji organów z urzędu, za strony postępowania wskazywanie i informowanie stron w jakiej roli mogą występować. Żona skarżącego złożyła wniosek we własnym imieniu, stając się stroną postępowania, a ZUS w tym przypadku nie miał podstaw prawnych ani obowiązku pouczenia strony o tym jak mogłaby ułożyć swoje relacje prawne z osobą trzecią, w tym przypadku małżonkiem, bowiem wykraczałoby to poza granice tej konkretnej sprawy. Organy administracji, zgodnie z treścią art. 9 k.p.a. są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Obowiązek ten nie może jednak przekształcać się w doradzanie stronie postępowania jakie działania strona ta ma podejmować w tym postępowaniu i nie zwalnia stron postępowania od dołożenia należytej staranności w zaznajomieniu się z przepisami prawa, i nie stawia organu administracji w pozycji pełnomocnika strony, a samej strony nie zwalnia od wszelkiej aktywności procesowej, i należytej dbałości o własne interesy ( patrz m.in. wyrok NSA z dnia 12 maja 2026 r. sygn. akt II OSK 316/24, wyrok WSA sygn. akt II SA/Po 771/23). Tym samym zarzut zawarty w skardze, a dotyczący naruszenia art. 7, 8 i 11 K.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, naruszenie zasady postępowania przez organy administracji w sposób aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa oraz działanie sprzeczne z zasadą przekonania do słuszności podjętych decyzji, jest niezasadny. Zasada zaufania strony do organów administracji nie polega na tym, że organy działają na korzyść jednej strony. Organy administracji mają obowiązek obiektywnego i bezstronnego prowadzenia postępowania gromadząc niezbędny materiał dowodowy pozwalający na ustalenie stanu faktycznego sprawy i dokonanie prawidłowej wykładni obowiązujących przepisów. W tej sprawie prawidłowo został ustalony stan faktyczny i organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd oddalił skargę w całości.