III SA/Po 478/20

Dnia 21 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Marek Sachajko WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 maja 2021 roku sprawy ze skargi Ł. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres maj 2020 r. Jako podstawę prawną decyzji w jej sentencji powołano art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa". W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 ustawy osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm. ) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres maj 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. W niniejszej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, albowiem doszło do opłacenia składek za okres maj 2020 r. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Według skarżącego nie opłacał on składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Organ przed wydaniem decyzji nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Ewentualna nadpłata winna być - zdaniem skarżącego – zaliczona na kolejne okresy rozliczeniowe – od czerwca 2020 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Organ podniósł, że w toku postępowania ustalono, iż składki za kwiecień i maj 2020 r. zostały pokryte wpływami z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, gdyż narusza art. 105 § 1 i art. 31 zo ust. 2 ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Organ naruszył ponadto art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 kpa. Decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 K.p.a.). W uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji podano bardzo lakonicznie, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, albowiem opłacono składki za okres maj 2020 r. W odpowiedzi na skargę organ wskazał dodatkowo, że w toku postępowania ustalono, iż składki za kwiecień i maj 2020 r. zostały pokryte wpływami z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2020 r. Nie podano wysokości tych wpłat ani w uzasadnieniu decyzji, ani w odpowiedzi na skargę. W zaskarżonej decyzji nie podano również uzasadnienia prawnego zaliczenia wyżej wskazanych wpłat w 2020 r. na poczet należności z tytułu składek za maj 2020 r. Należało w tym kontekście przytoczyć przepisy prawa, na podstawie których zaliczenie to nastąpiło i wyjaśnić dlaczego wpłaty z 2020 r. zostały rozliczone w ten właśnie sposób. Nie jest rolą sądu administracyjnego zastępowanie organu w uzasadnieniu decyzji, gdyż Sąd jedynie kontroluje zgodność decyzji z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Istnienie nadpłaty nie przesądza samo w sobie o niemożności zwolnienia z opłacenia składek na podstawie art. 31 zo ust. 2 ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zaliczenie nienależnie opłaconych składek na poczet przyszłych składek (tu: za maj 2020 r.), jeżeli dokonywane byłoby w trybie art. 24 ust. 6 a u.s.u.s. nie jest ich opłaceniem, stąd nie ma przeszkód do zastosowania art. 31 zo ustawy stanowiącego o możliwości zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek. Jeżeli skarżący spełnia przesłanki określone w art. 31 zo ustawy, ma prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia tych należności. Nadmienić należy, że organ powołał się na treść art. 31 zo ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r., zgodnie z którym: na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia (...) marca 2020 r. do dnia (...) maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem (...) lutego 2020 r. i na dzień (...) lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia (...) lutego 2020 r. do dnia (...) lutego 2020 r. i na dzień (...) marca 2020 r., 3) w okresie od dnia (...) marca 2020 r. do dnia (...) marca 2020 r. i na dzień (...) kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. W przepisie tym zwolnieniem objęto składki nieopłacone. Obecnie zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1423, ogłoszonej 20 sierpnia 2020 r.): 1. W przypadku złożenia do dnia (...) czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291). 2. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Przepis ten wszedł w życie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy (art. 13 pkt 6 ustawy). Ponownie rozpatrując sprawę , organ rozpozna przedmiotowy wniosek merytorycznie kierując się wykładnią przepisów i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu. Dodatkowo Sąd wskazuje na treść Komunikatu Komisji : Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/C 218/03, Dz. U. UE. Z dnia 2 lipca 2020r. ), który wszedł w życie 29 czerwca 2020 r. W pkt. 1.7. Komunikatu Komisja stwierdza, że należy rozszerzyć tymczasowe ramy środków pomocy państwa na wszystkie mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, nawet jeśli w dniu [...] grudnia 2019 r. zaliczałyby się one do kategorii przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, pod warunkiem, że nie są one objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz, że nie otrzymały pomocy na ratowanie (która nie została spłacona) ani pomocy na restrukturyzację ( i nadal podlegają planowi restrukturyzacji). Niezasadne było zatem umorzenie postępowania w trybie art. 105 § 1 kpa, albowiem nie było postaw do uznania, iż było ono bezprzedmiotowe. Istnieje bowiem możliwość załatwienia sprawy w sposób merytoryczny, poprzez wydanie decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek lub decyzji o odmowie zwolnienia z opłacania należności składek. Wobec tego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.