III SA/Po 424/22

Dnia 30 września 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2022 roku sprawy ze skargi P. S.A. w likwidacji w W. na decyzję Inne w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 18 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie określenia opłaty stałej za pobór wód powierzchniowych za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Inne w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz strony skarżącej kwotę 387 zł (trzysta osiemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Dyrektor Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w K. (zwany "Dyrektorem Zarządu Zlewni" lub organem) decyzją z 18 marca 2022 r. nr [...], na podstawie art. 273 ust. 6 w zw. z art. 268 ust.1 pkt 1, art. 271 ust.3, art. 298 pkt 1, art. 14 ust. 2 i ust. 6 pkt 2 w zw. z art. 552 ust. 2 pkt 1 i art. 552a pkt 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm. zwanego Prawem wodnym), § 15 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 736 ze zm. zwanego rozporządzeniem) oraz art. 104 § 1 i § 2 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. zwanego K.p.a.), określił P. Spółce Akcyjnej w likwidacji w W. (zwanej stroną lub skarżącą), za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. opłatę stałą w wysokości 842 zł, za pobór wód powierzchniowych znajdujących się w rowie melioracyjnym - Rowie A w km 0+124, obliczoną jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty wynoszącej 250 zł na dobę za 1 m3/s, czasu wyrażonego w dniach wynoszącego 365 dni i maksymalnej ilości wody powierzchniowej wyrażonej w m3/s, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego z [...] lutego 2021 r. nr [...] tj. w ilości 0,0092222 m3/s. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] lutego 2022 r. Dyrektor Zarządu Zlewni ustalił skarżącej, w formie informacji rocznej, na podstawie art. 271 ust. 1 Prawa wodnego, opłatę stałą za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 842 zł, za pobór wód powierzchniowych znajdujących się w rowie melioracyjnym - Rowie A w km 0+124. W reklamacji strona zakwestionowała zasadność naliczenia ww. opłaty wskazując, że w treści pozwolenia wodnoprawnego z [...] lutego 2021 r. jest mowa o "szczególnym korzystaniu z wód", a nie o "usłudze wodnej", za którą ustala się opłaty. Wskazano, że nawet przy przyjęciu, że pobór wód powierzchniowych jest "usługą wodną", to i tak opłata może być ustalona tylko za rzeczywisty pobór wód powierzchniowych, a nie za potencjalną możliwość ich poboru. Strona wskazała, że nie prowadzi poboru wód powierzchniowych z przedmiotowego rowu melioracyjnego, ze względu na ścieki komunalne płynące z oczyszczalni ścieków. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor Zarządu Zlewni wskazał, że nie uznał reklamacji, gdyż obowiązek określenia opłaty stałej w wysokości wskazanej w informacji rocznej wynika z aktualnego stanu faktycznego i prawnego. Organ wskazał, iż opłata stała za usługi wodne jest ściśle związana z wydanym w dniu [...] lutego 2013 r. pozwoleniem wodnoprawnym. Podano, że opłata stała została obliczona zgodnie z art. 271 ust. 3 Prawa wodnego oraz w oparciu o przepis § 15 pkt 2 rozporządzenia w zw. z art. 552 ust. 2 pkt 1 i art. 552a pkt 1 Prawa wodnego jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty wynoszącej 250 zł na dobę za 1m3/2, czasu wyrażonego w dniach tj. 365 dni i maksymalnej ilości wód powierzchniowych, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego tj. w ilości 0,0092222 m3/2. Organ nie zgodził się z twierdzeniem strony jakoby pobór wód powierzchniowych stanowił "szczególne korzystanie z wód", a nie "usługę wodną". W ocenie organu pobór przez stronę wód powierzchniowych, znajdujących się w rowie melioracyjnym jest typową "usługą wodną", za którą pobiera się opłatę, w rozumieniu przepisu art. 298 pkt 1 w zw. z art. 268 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego. W skardze wniesionej do Sądu zaskarżono w całości decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając naruszenie przepisu art. 271 ust. 3 Prawa wodnego przez błędne zastosowanie i naliczenie skarżącej opłaty stałej za pobór wód powierzchniowych w sytuacji, gdy opłata nie powinna być naliczona, gdyż pobór wód powierzchniowych jest "szczególnym korzystaniem z wód", a nie "usługą wodną", za którą ustala się opłaty. Wskazano, że skarżąca nie prowadzi poboru wód powierzchniowych z przedmiotowego rowu melioracyjnego. Zarzucono również naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. przez ich niezastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik postępowania. Zdaniem skarżącej organ nie dokonał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie przeprowadził wszechstronnego postępowania dowodowego oraz nie dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego, co doprowadziło do ustalenia opłaty stałej za pobór wód pomimo że skarżąca nie pobiera ww. wód powierzchniowych z rowu melioracyjnego. Nadto zarzucono naruszenie przepisu art. 8 § 2 K.p.a. przez jego niezastosowanie, gdyż Dyrektor Zarządu Zlewni decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] umorzył w całości postępowanie, w tym również opłatę stałą za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w kwocie 841,53 zł za pobór wód powierzchniowych znajdujących się w rowie melioracyjnym - Rowie A w km 0+124. Natomiast wydając decyzję za 2019 r., 2020 r., 2021 i 2022 r., w takim samym stanie faktycznym i prawnym, ustalił opłatę za pobór wód powierzchniowych, znajdujących się w rowie melioracyjnym - Rowie A w km 0+124, jednak opłaty te nie zostały umorzone tak jak za 2018 r. Jednocześnie zarzucono naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. przez jego niezastosowanie, gdyż uzasadnienie decyzji nie zawierało faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. W piśmie z [...] czerwca 2022 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. dalej P.p.s.a.), zgodnie z którego treścią sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W piśmie z [...] czerwca 2022 r. organ wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W związku z powyższym zaszły przesłanki przewidziane w cytowanym przepisie do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Zarządu Zlewni ustalająca skarżącej opłatę stałą w wysokości 842 zł za pobór wód powierzchniowych. W sprawie bezspornym jest, że skarżąca dysponuje pozwoleniem wodnoprawnym z [...] lutego 2013 r. na szczególne korzystanie z wód powierzchniowych znajdujących się w rowie melioracyjnym – Rowie A, na potrzeby budowy czaszy zbiornika "W.", poprzez ich pobór. W pierwszej kolejności należało ustalić zasadność pobierania przez organ opłaty stałej za pobór wód powierzchniowych z rowu melioracyjnego. Skarżąca podniosła bowiem, że przedmiotowe pozwolenie wodnoprawne zostało wydane na "szczególne korzystanie z wód powierzchniowych", które to pojęcie nie jest tożsame z pojęciem "usługi wodnej", za którą ustala się opłaty. Przede wszystkim należy zauważyć, że przedmiotowe pozwolenie wodnoprawne z [...] lutego 2013 r. zostało wydane w innym stanie prawnym aniżeli zaskarżona decyzja. Pozwolenie wodnoprawne wydano na podstawie przepisu art. 37 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r. poz. 145 zwane dalej Prawem wodnym z 2001 r.), a zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przepisy obecnie obowiązującej ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm. zwane dalej Prawem wodnym z 2017 r.). Zgodnie z art. 34 pkt 2 Prawa wodnego z 2017 r. obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji, szczególnym korzystaniem z wód jest korzystanie z wód wykraczające poza powszechne korzystanie z wód oraz zwykłe korzystanie z wód, obejmujące użytkowanie wody znajdującej się w stawach i rowach. W myśl natomiast art. 35 ust. 1 Prawa wodnego z 2017 r. obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji, usługi wodne polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwości korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zakres powszechnego korzystania z wód, zwykłego korzystania z wód oraz szczególnego korzystania z wód. Usługi wodne obejmują m.in. pobór wód powierzchniowych oraz piętrzenie, magazynowanie lub retencjonowanie wód podziemnych i wód powierzchniowych oraz korzystanie z tych wód (art. 35 ust.3 pkt 1 i 2 Prawa wodnego z 2017 r.). Z literalnej wykładni ww. przepisów wynika zatem, że zarówno pobór wód powierzchniowych jak i korzystanie z nich to odrębne usługi wodne. W przepisie art. 35 ust. 3 ustawy Prawo wodne z 2017 r. odróżniono usługę wodną w postaci poboru wód od usługi w postaci retencjonowania wód. W przepisie art. 268 ust. 1 Prawa wodnego z 2017 r. wskazano natomiast z jakiego rodzaju usługami wodnymi związana jest konieczność ponoszenia opłat. Wśród tych usług nie wymieniono piętrzenia, magazynowania lub retencjonowania wód podziemnych i wód powierzchniowych oraz korzystania z tych wód. Wymieniona została natomiast usługa w postaci poboru wód powierzchniowych. Zgodnie przepisem art. 37 pkt 1 Prawa wodnego z 2001 r. obowiązującego na dzień wydania przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego, szczególnym korzystaniem z wód było korzystanie wykraczające poza korzystanie powszechne lub zwykłe w szczególności pobór oraz odprowadzenie wód powierzchniowych. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 6 listopada 2020 r. II OSK 2570/20, opublikowanym w LEX nr 3114042, występujące w ustawach Prawo wodne z 2017 r. oraz Prawo wodne z 2001 r. pojęcia: "pobór wód powierzchniowych" oraz "retencjonowanie wód" oraz "pobór wód" i "retencjonowanie śródlądowych wód powierzchniowych" są tożsame. Szczególne korzystanie z wód w postaci ich poboru oraz ich retencjonowania jest tożsame z usługą wodną polegającą na poborze wód i ich retencjonowaniu, o którym mowa w aktualnie obowiązującej ustawie z 2017 r. Wskazany zatem zarzut strony skarżącej, iż za szczególne korzystanie z wód na podstawie wydanego pozwolenia wodnoprawnego nie powinna zostać ustalona opłata stała, nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego wynika bowiem, że głównym źródłem napełniania czaszy zbiornika są ścieki – wody pochodzące z odwodnienia wgłębnego wyeksploatowanego złoża węgla brunatnego Odkrywki W., a jako dodatkowe źródło zasilania zbiornika przewidziano możliwość zagospodarowania części wód ze zlewni rowu melioracyjnego – Rowu A, poprzez ich pobór. Kopalnia zatem korzysta z usługi w postaci poboru wody, która jest wykorzystywana do napełniania tych zbiorników, co świadczy o wykonywaniu usługi wodnej w postaci retencjonowania wód powierzchniowych. Pomimo nieuwzględnienia wyżej omówionego zarzutu, skarga polega uwzględnieniu, jednakże z innych względów, opisanych poniżej. Wskazać należy, że z treści przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego wynika jednoznacznie, że pobór wód powierzchniowych z rowu melioracyjnego jest uwarunkowane jakością tych wód, narażonych na zanieczyszczenie ściekami komunalnymi z gminnej oczyszczalni ścieków. Dalej z treści omawianego pozwolenia wodnoprawnego wynika, że w przypadku braku rozwiązań dotyczących kierowania ścieków, poza projektowane doprowadzenie wód z ww. rowu do czaszy zbiornika W., Kopalnia nie będzie pobierać wód z rowu melioracyjnego. Słusznie zauważyła zatem skarżąca, iż organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił kwestii związanej z tym, iż pozwolenie wodnoprawne wskazuje jako dodatkowe źródło zasilania zbiornika – możliwość zagospodarowania części wód ze zlewni rowu melioracyjnego poprzez ich pobór, co jest uwarunkowane jakością wód, które są narażone na zanieczyszczenie ściekami komunalnymi. Organ nie ustalił zatem stanu faktycznego w sprawie, a mianowicie nie tego, czy pobór wód przez Kopalnię jest rzeczywisty, czy jest to tylko potencjalna możliwość, przewidziana w pozwoleniu wodnoprawnym oraz czy faktycznie skarżąca z przewidzianej w pozwoleniu wodnoprawnym możliwości korzysta, czy też nie czyni tego ze względu na obecność ścieków komunalnych, które płyną z oczyszczalni gminnej. Organ winien zatem ustalić czy na podstawie udzielonego pozwolenia wodnoprawnego rzeczywiście doszło do poboru wód powierzchniowych z rowu melioracyjnego, których to okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy organ w ogóle nie zbadał. Tymczasem opłata stała za pobór wód powierzchniowych ustalana jest w sytuacji rzeczywistego odprowadzania wód, a nie za samą potencjalną możliwość odprowadzenia wód. Nie można bowiem twierdzić, że z samego faktu bycia adresatem pozwolenia wodnoprawnego wynika obowiązek uiszczenia opłaty stałej za pobór wód, bez względu na to, czy faktycznie wody są pobierane. Dopiero jednoznacznie ustalenie, że faktycznie skarżąca pobiera wody powierzchniowe z rowu melioracyjnego powoduje obowiązek ponoszenia opłat, na podstawie treści pozwolenia wodnoprawnego i zgodnie z przepisem art. 271 ust. 3 Prawa wodnego. Sam fakt uzyskania pozwolenia wodnoprawnego nie stwarza rzeczywistej możliwości korzystania z usługi wodnej. W niniejszej sprawie zatem opłata stała za pobór wód powierzchniowych z rowu melioracyjnego została nałożona przez organ przedwcześnie. Organ zatem naruszył przepisy art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. dokonując błędnej wykładni przepisów art. 268 ust. 1 pkt 3 w z art. 271 ust. 1 i 3 Prawa wodnego w ten sposób, że zaniechał ustalenia czy rzeczywiście skarżąca korzysta z usługi wodnej w postaci pobierania wód powierzchniowych z rowu melioracyjnego. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji publicznej zastosuje się do oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu i wynikającej z niej wskazań do dalszego postępowania. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 t.j. zwanej P.p.s.a.). orzekł jak w pkt I sentencji wyroku uchylając zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania, Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 2 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265,) uwzględniając wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej ustalone według stawek minimalnych w wysokości 270 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.