III SA/Po 350/19

Dnia 6 sierpnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Marek Sachajko Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę [...] złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...] złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS decyzją z dnia [...] marca 2019 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3 a i 3 b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 300); dalej: u.s.u.s., odmówił R. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą – za okres 10/2014-11/2014 w łącznej kwocie [...]zł. Organ wyjaśnił, że nie ma przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia, albowiem jest prowadzone wobec zobowiązanego skutecznie postępowanie egzekucyjne ( ze świadczenia emerytalnego w kwocie [...]zł brutto jest dokonywane potrącenie w kwocie [...]zł ). Nie ma ponadto przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne, po potrąceniach do wypłaty pozostaje [...] zł netto. Pełni funkcję wspólnika i likwidatora spółki [...] Sp. z o. o. w likwidacji. Według oświadczenia, jest bezdomny, ale pod adresem podanym jako adres do korespondencji znajduje się nieruchomość, która została zbyta przez zobowiązanego w dniu [...] marca 2010 r. Zobowiązany jest żonaty, według oświadczenia prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Korzysta z pomocy rodziny, ale nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej. Stałe wydatki związane z leczeniem wynoszą według zobowiązanego [...] zł. Nie ma innych zaległości pieniężnych. Według oświadczenia, nie posiada nieruchomości, ani środków transportu, przy czym, jak ustalił organ, na nazwisko zobowiązanego zarejestrowano 6 pojazdów ( w tym jeden we współwłasności ). Zobowiązany podał, że ma problemy ze zdrowiem, ale nie przedłożył jakiejkolwiek dokumentacji medycznej na te okoliczność. R. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi wskazał, że nie posiada środków transportu, a nikt nie żądał dokumentacji dotyczącej ich wyrejestrowania. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego złożył do akt pismo Starosty Powiatowego w [...] potwierdzające, że na dzień [...] kwietnia 2019 r. nie figuruje w ewidencji pojazdów żaden pojazd zarejestrowany na nazwisko R. S., wnosząc o przeprowadzenie dowodu z tego pisma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 300), zwanej dalej u.s.u.s., zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4 a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4 b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6 jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wobec skarżącego jest prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne ( ze świadczenia emerytalnego w kwocie [...]zł brutto jest dokonywane potrącenie w kwocie [...]zł ). Zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne, po potrąceniach do wypłaty pozostaje [...] zł netto. Pełni funkcję wspólnika i likwidatora spółki [...] Sp. z o. o. w likwidacji. Według oświadczenia, jest bezdomny, ale pod adresem podanym jako adres do korespondencji znajduje się nieruchomość, która została zbyta przez zobowiązanego w dniu [...] marca 2010 r. Zobowiązany jest żonaty, według oświadczenia prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Korzysta z pomocy rodziny, ale nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej. Stałe wydatki związane z leczeniem wynoszą według zobowiązanego [...] zł. Nie ma innych zaległości pieniężnych. Według oświadczenia, nie posiada nieruchomości, ani środków transportu, przy czym, jak ustalił organ, na nazwisko zobowiązanego zarejestrowano 6 pojazdów ( w tym jeden we współwłasności ). Zobowiązany podał, że ma problemy ze zdrowiem, ale nie przedłożył jakiejkolwiek dokumentacji medycznej na te okoliczność. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Jak już wskazano powyżej, wobec skarżącego prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne z pobieranej przez niego emerytury. Również odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dokonana przez Zakład ocena sprawy, zdaniem Sądu, jest zasadna. Instytucja umorzenia zaległych składek stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Skarżący nie przedstawił żadnej istotnej dokumentacji dotyczącej ponoszonych wydatków, ani stanu zdrowia. Mimo deklarowanej trudnej sytuacji materialnej skarżący nie korzysta z instytucjonalnych form pomocy społecznej. Ponadto, co należy podkreślić, z przedłożonego do akt sprawy sądowej pisma Starosty Powiatowego w [...] wynika, że na dzień [...] kwietnia 2019 r. nie figuruje w ewidencji pojazdów żaden pojazd zarejestrowany na nazwisko R. S.. Zaskarżona decyzja wydana została w dniu [...] marca 2019 r., zatem należy uznać, że wskazana w piśmie okoliczność nie była znana organowi w dacie wydania decyzji. Tym samym, pozostaje bez znaczenia dla oceny dokonywanej przez Sąd w przedmiotowej sprawie. Jak prawidłowo wskazał organ, ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości wobec Zakładu spoczywa na zobowiązanym. Okoliczności ustalone w sprawie, na podstawie materiału dowodowego, którym dysponował organ pozwalają, w ocenie Sądu, bez uszczerbku dla wynikających z przepisów proceduralnych zasad prowadzenia postępowania, uznać, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny W świetle powyższego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O zwrocie adwokatowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu postanowiono w oparciu o art. 250 § 1 p.p.s.a.